Σύσταση και λειτουργία μη κερδοσκοπικού Σωματείου

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 78 ΑΚ, σωματείο είναι η ένωση είκοσι (20) τουλάχιστον προσώπων που επιδιώκει μη κερδοσκοπικό σκοπό και η οποία αποκτά νομική προσωπικότητα με την εγγραφή της σε ειδικό δημόσιο βιβλίο (το βιβλίο σωματείων) που τηρείται στο Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας του. Για την εγγραφή του σωματείου στο βιβλίο αυτό υποβάλλεται σχετική αίτηση ενώπιον του ανωτέρω δικαστήριο, η οποία και συζητείται κατά την εκούσια δικαιοδοσία.

Η εγγραφή στο βιβλίο σωματείων περιλαμβάνει το όνομα και την έδρα του σωματείου, τη χρονολογία του καταστατικού, τα μέλη της διοίκησης του καθώς και τους όρους που την περιορίζουν.

Βιβλία σωματείου:

Το σωματείο τηρεί:

Βιβλίο μελών, όπου καταχωρούνται τα μέλη του σωματείου, καθώς και η τήρηση των ταμειακών τους υποχρεώσεων, που είναι συνήθης όρος για τη συμμετοχή τους στα όργανα του σωματείου.

Βιβλία πρακτικών των συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου και των Γενικών Συνελεύσεων των μελών.

Από τα ανωτέρω βιβλία συνήθως εξάγονται αντίγραφα αυτών, τα οποία εφόσον βεβαιωθεί η γνησιότητά τους από τα όργανα που είναι αρμόδια κατά το καταστατικό για την τήρηση των βιβλίων (συνήθως ο Πρόεδρος μαζί με το Γενικό Γραμματέα), χρησιμοποιούνται και γίνονται αποδεκτά από κάθε δημόσια αρχή.

Τα ως άνω βιβλία δύναται να ελέγχει η αρμόδια Περιφέρεια, η δε μη τήρηση αυτών είναι δυνατόν να επισύρει διοικητικές κυρώσεις.

Απόκτηση ΑΦΜ, έναρξη φορολογικής δραστηριότητας

Το σωματείο εφόσον αποκτήσει νομική προσωπικότητα μπορεί να αποκτήσει ΑΦΜ, με σκοπό να διενεργήσει οποιαδήποτε επιτρεπτή κατά νόμο συναλλαγή (άνοιγμα και τήρηση τραπεζικού λογαριασμού, μίσθωση ή αγορά χώρων λειτουργίας του, σύναψη συμβάσεων, πρόσληψη προσωπικού κλπ.).

Καταρχήν το σωματείο δεν χρειάζεται να κάνει έναρξη δραστηριότητας στην ΔΟΥ. Πλην όμως αν επιθυμεί να ασκήσει δραστηριότητα από την οποία αποκομίζει έσοδα (έκδοση εντύπων – είσπραξη διαφημιστικών εσόδων – διοργάνωση εκδηλώσεων με εισιτήριο κλπ.), θα πρέπει να ρωτηθεί φοροτέχνης – λογιστής για την ανάγκη έναρξης δραστηριότητας και τήρησης φορολογικών βιβλίων και στοιχείων.

Για την είσπραξη των συνδρομών και τυχόν προσφορών των μελών του ή τρίτων προς αυτό και τυχόν πληρωμή δαπανών λειτουργίας του, μπορεί να λειτουργεί με θεωρημένα μπλοκ αποδείξεων είσπραξης και πληρωμής, τα οποία αφού αριθμηθούν και σφραγισθούν με τη σφραγίδα του σωματείου θεωρούνται από την αρμόδια Περιφερειακή Ενότητα.

Φορολογικές υποχρεώσεις των Σωματείων

Ως προς την Φορολογία Εισοδήματος

O χαρακτηρισμός ενός νομικού προσώπου ως μη κερδοσκοπικού, ανεξάρτητα από το χαρακτηρισμό που του έχουν δώσει οι ιδρυτές του και προκύπτει από το καταστατικό, κρίνεται σε κάθε περίπτωση από τον αρμόδιο προϊστάμενο ΔOY, γιατί εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά. Ένα νομικό πρόσωπο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα πρέπει να χρησιμοποιεί το όποιο οικονομικό πλεόνασμα για την εξυπηρέτηση του σκοπού του, δεν επιτρέπεται να πραγματοποιεί διανομή κερδών.

Eπιβάλλεται να λειτουργεί με αρχές εξυπηρέτησης του κοινωφελούς σκοπού για τον οποίο έχει ιδρυθεί, η ωφέλεια από τη δραστηριότητά του δεν αφορά αποκλειστικά τα μέλη, αλλά μεγαλύτερες ομάδες και σε καμία περίπτωση δεν ταυτίζεται με την επιχείρηση.
O προϊστάμενος της Δ.O.Y. πρέπει να ερευνά μήπως το μη κερδοσκοπικού σκοπού πρόσωπο ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα ή έχει εκτραπεί του σκοπού του, οπότε στις περιπτώσεις αυτές είναι επιτηδευματίας και έχει όλες τις υποχρεώσεις του Kώδικα Φορολογίας Εισοδήματος.
Tο N.Σ.K. με   αριθμ. 383/1973 γνωμοδότησή του, ερμηνεύοντας τις αντίστοιχες διατάξεις του άρθρου 99 § 1ε’ του ν. 2238/94 γνωμοδότησε ότι τα εισοδήματα των νομικών προσώπων μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που προκύπτουν από δραστηριότητα, η οποία δεν συνιστά άσκηση της μη κερδοσκοπικής αποστολής αυτών, δεν απαλλάσσονται του φόρου εισοδήματος έστω κι αν διατίθενται προς εκπλήρωση του σκοπού τους, αφού ο νόμος θέτει ως προϋπόθεση ότι τα εισοδήματα πρέπει να πραγματοποιούνται κατά την επιδίωξη της εκπλήρωσης του σκοπού αυτών και όχι απλώς ότι διατίθενται προς εκπλήρωση του σκοπού αυτών.
Kατά συνέπεια, τα εισοδήματα που αποκτούν νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα από την άσκηση εμπορικής εκμετάλλευσης, δεν απαλλάσσονται του φόρου εισοδήματος, εφόσον τα εισοδήματα αυτά  δεν πραγματοποιήθηκαν κατά την άσκηση της μη κερδοσκοπικής δραστηριότητάς των.

Tο εισόδημα που αποκτούν τα ημεδαπά νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, από διαφήμιση τρίτων μέσω περιοδικών που εκδίδουν και διανέμουν στα μέλη τους, δεν υπόκεινται σε  φόρο εισοδήματος.

Ορισμένα ημεδαπά νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα (επιστημονικοί σύλλογοι, σωματεία κ.λπ.) εμφανίζουν έσοδα από διαφημίσεις που καταχωρούν στα περιοδικά, εφημερίδες κ.λπ., που εκδίδουν για τις ανάγκες των μελών τους (ενημέρωση με μελέτες, τοπικά νέα κ.λπ.). Το εισόδημα αυτό φορολογείται ?
H πραγματοποίηση των εσόδων αυτών δεν μεταβάλλει το μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των νομικών αυτών προσώπων και οι μεμονωμένες αυτές πράξεις, δεν μπορεί να θεωρηθούν ως άσκηση εμπορικής εκμετάλλευσης ή ως άσκηση δραστηριότητας εκτός των σκοπών του σωματείου, συλλόγου  κ.λπ.

Tα εισοδήματα που αποκτούν τα νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα από διαφημίσεις τις οποίες καταχωρούν στις εφημερίδες και περιοδικά που εκδίδουν και διανέμουν δωρεάν στα μέλη τους με σκοπό την ενημέρωση αυτών, δεν αποτελούν αντικείμενο φορολογίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του δευτέρου εδαφίου της περ. ε’ της παρ. 1 του άρθρου 99 του ν. 2238/1994.

Ως προς τη φορολογία εισοδήματος διευκρινίζουμε επίσης ότι τα έσοδα των ευκαιριακών εκδηλώσεων που γίνονται στα πλαίσια του σκοπού των σωματείων συλλόγων, εκκλησιών και λοιπών προσώπων μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα για την οικονομική τους ενίσχυση και τη δημιουργία ή καλλιέργεια δεσμών μεταξύ των μελών τους δεν θεωρούνται ως άσκηση εμπορικής επιχείρησης ή κερδοσκοπικής εκμετάλλευσης, δηλαδή δεν αποτελούν αντικείμενο της φορολογίας, αλλά θεωρούνται ως έσοδα που πραγματοποιούνται κατά την επιδίωξη της εκπλήρωσης του σκοπού τους και δεν φορολογούνται όπως ορίζεται στην περ. ε’ της παρ. 1 του άρθρου 99 του N. 2238/94 (KΦE).

Αντικείμενο φόρου για τα νομικά πρόσωπα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα είναι το προκύπτον στην ημεδαπή ή αλλοδαπή καθαρό εισόδημα μόνο από την εκμίσθωση οικοδομών ή γαιών, καθώς και από κινητές αξίες. Δεν αποτελούν αντικείμενο φορολογίας τα λοιπά εισοδήματα των ανωτέρω νομικών προσώπων, καθώς και τα πάσης φύσεως άλλα έσοδα αυτών που πραγματοποιούνται, κατά την επιδίωξη της εκπλήρωσης του σκοπού των.

Λογιστική παρακολούθηση  Σωματείων

Με το δεδομένο ότι δεν προκύπτει φορολογική υποχρέωση των Σωματείων στη τήρηση επίσημων θεωρημένων Βιβλίων και πέραν της υποχρέωσης τήρησης των Βιβλίων που ορίζει η νομοθεσία για τα μη κερδοσκοπικά Σωματεία (που αναφέρονται στο Άρθρο 2 του παρόντος) , θεωρούμε ότι είναι απόλυτα απαραίτητο για λόγους τάξης και χρηστής διαχείρισης , να τηρείται μια διαδικασία παρακολούθησης και καταγραφής της οικονομικής δραστηριότητας του Σωματείου παρόμοιας με εκείνης της τήρησης , τουλάχιστον των Βιβλίων Εσόδων Εξόδων.

Η διαδικασία αυτή είναι απλή , δεν απαιτεί ιδιαίτερες γνώσεις λογιστικής , ενώ συνάμα βοηθά το ίδια τα Σωματεία και τη διοίκηση αυτών στη παρακολούθηση των οικονομικών δεδομένων τους , σε συνθήκες απόλυτης διαφάνειας και τάξης.

Εν αρχή θα πρέπει να τονίσουμε  ότι τα Σωματεία Μη κερδοσκοπικού σκοπού, από τη στιγμή που διαθέτουν Νομική & Φορολογική υπόσταση , υποχρεούνται να τηρούν τη φορολογική νομοθεσία απαρέγκλιτα ανεξάρτητα από τον Μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα τους. Αυτό αφορά τόσο τα έσοδα , όσο και τα έξοδα τους τα οποία πέραν του σκοπού τους , θα πρέπει να είναι και ως προς την τυπική διάσταση , απόλυτα σύννομα με την εκάστοτε Φορολογική Νομοθεσία.