Πλήθος κόσμου συμμετείχε στις θρησκευτικές εκδηλώσεις, αποδίδοντας την δέουσα τιμή στον προστάτη και πολιούχο της πόλης της Κοζάνης, ανήμερα της εορτής του Αγίου Νικολάου. Ο ομώνυμος Μητροπολιτικός και Καθεδρικός Ναός γέμισε ασφυκτικά, ενώ αρκετός κόσμος δεν χωρούσε και έμεινε απέξω.
Το πρωί της Τετάρτης 6 Δεκεμβρίου, τελέστηκε ο Όρθρος και η Πανηγυρική Θεία Λειτουργία, χοροστατούντων των μητροπολιτών Άρτης Καλλινίκου, Διδυμοτείχου Δαμασσκηνού και Σερβίων και Κοζάνης Παύλου. Ακολούθησε πάνδημη λιτάνευση της Ιεράς Εικόνας του Αγίου Νικολάου, με τη συμμετοχή εκατοντάδων πιστών και των Αρχών. Μεταξύ άλλων την εικόνα συνόδευσαν ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Γιώργος Κασαπίδης, ο δήμαρχος Κοζάνης Λ. Ιωαννίδης, ο πρόεδρος του Π.Σ. Φώτης Κεχαγιάς, ο αντιπεριφερειάρχης Ευάγγελος Σημανδράκος, ο επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης στο Π.Σ. Γιώργος Δακής, οι στρατιωτικές και αστυνομικές Αρχές.
Στις 5.30 το απόγευμα της παραμονής της εορτής του Αγίου Νικολάου, τελέστηκε Μέγας Πανηγυρικός Αρχιερατικός Εσπερινός μετ’ αρτοκλασίας, χοροστατούντος του Μητροπολίτη Άρτης κ. Καλλινίκου και συγχοροστατούντων του μητροπολίτη Διδυμοτείχου κ. Δαμασκηνού και του οικείου Ποιμενάρχη κ. Παύλου.
Την Δευτέρα το απόγευμα, με την ευκαιρία της εορτής του πολιούχου της πόλης, έλαβε χώρα η υποδοχή της Ιεράς Εικόνας του Αγίου Νικολάου της Ρωσίας στον ομώνυμο Μητροπολιτικό Ναό της Κοζάνης, όπου ακολούθησε Εσπερινός. Η εν λόγω Εικόνα αποτελεί αντίγραφο της πρωτοτύπου, η οποία φυλάσσεται στον Ιερό Καθεδρικό Ναό του Σωτήρος Χριστού στη Μόσχα. Το παρόν αντίγραφο δωρήθηκε απ’ το Πατριαρχείο Μόσχας προς ευλογία του ευσεβούς λαού της Μητρόπολης Σερβίων και Κοζάνης.
Ο πολιούχος Άγιος Νικόλαος τιμήθηκε με τη δέουσα λαμπρότητα και θρησκευτική κατάνυξη από τους Κοζανίτες. Λόγω της αργίας όλα τα καταστήματα και οι υπηρεσίες στην πόλη παρέμειναν κλειστά, ενώ τα «καφέ» στο κέντρο μετά την εκκλησία πλημμύρισαν από κόσμο.
Μεταβυζαντινό μνημείο της Κοζάνης
Ο Ιερός Μητροπολιτικός και Καθεδρικός Ναός του Αγίου Νικολάου με το κωδωνοστάσιό του αποτελούν το σήμα κατατεθέν της πόλης της Κοζάνης και σημείο αναφοράς και συνάντησης κατοίκων και επισκεπτών της. Είναι ο τρίτος σε αρχαιότητα Ναός της πόλης αλλά πρωτεύον κέντρο λατρείας των Κοζανιτών και μνημείο με μεγάλη ιστορική και εθνική αξία.
Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική καμαροσκέπαστη με δάπεδο μαρμαρόστρωτο και δίριχτη στέγη, σκεπασμένη με πλάκες σχιστόλιθου πρώτα και με κεραμίδια αργότερα. Η (πρώτη) ανέγερση του Ναού έγινε στα 1664 και για να μην προκαλεί τους μουσουλμάνους κατασκευάστηκε κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Η χωρητικότητά του ανταποκρινόταν στην πληθυσμιακή κατάσταση της πόλης που είχε τότε περί τις δύο χιλιάδες κατοίκους.
Η μεγάλη ανάπτυξη της Κοζάνης στις αρχές του 18ου αιώνα προέβαλε επιτακτική την ανάγκη για ανέγερση νέου, μεγαλύτερου και ευπρεπέστερου ναού. Έτσι το 1721 με νέο φιρμάνι που εξασφαλίστηκε από την Υψηλή Πύλη για δήθεν επισκευές από σεισμό, ο Ναός ανακαινίστηκε εκ βάθρων (κατεδαφίστηκε και χτίστηκε εξ’ αρχής, σε μεγαλύτερες αυτή τη φορά, στις σημερινές του διαστάσεις). Το έργο εκτελέστηκε επί επισκόπου Ζαχαρία στα 1721, η δε ιστόρηση των τοιχογραφιών έγινε στα 1730. Ο γυναικωνίτης προστέθηκε στον κεντρικό Ναό κάποια χρόνια αργότερα, όπως φανερώνουν και οι διαφορές στην αρχιτεκτονική, την τοιχοποιία και τις τοιχογραφίες. Μεταγενέστερη είναι και η ανέγερση του παρεκκλησίου του τιμίου Προδρόμου στη δυτική πλευρά του Ναού, με την οποία ο Ναός πήρε την οριστική του μορφή.
Στα 1916 ο Μητροπολίτης Φώτιος (Μανιάτης) έκανε κάποιες επεμβάσεις στο κτίσμα, με κυριότερη τη διάνοιξη δύο τρούλων στην οροφή του μεσαίου κλίτους, οι οποίοι αφαιρέθηκαν το 1974. Με το Προεδρικό Διάταγμα της 27ης Οκτωβρίου / 6ης Νοεμβρίου 1926 «Περί ανακηρύξεως ιστορικών και αρχαιολογικών μνημείων» ο Ναός του Αγίου Νικολάου Κοζάνης ανακηρύχτηκε «προέχον ιστορικόν και αρχαιολογικόν μνημείον διατηρητέον». Οι φθορές του χρόνου οδήγησαν το 1986 σε εργασίες επισκευής, αναπαλαίωσης και αποκατάστασης του Ναού εξωτερικά και εσωτερικά, χάρη στις οποίες το μνημείο αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την κατανυκτικότητά του. Ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου απέκτησε έτσι μορφή αντάξια της ιστορίας του και της ιερής αποστολής του.
