Κοζάνη: «Εικόνες ενός τόπου που αλλάζει» – Φωτογραφική μαρτυρία για τη ΔΕΗ και τη μεταλιγνιτική εποχή

Μια βραδιά αφιερωμένη στη μνήμη, την ιστορία και τη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου στο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης, στο πλαίσιο της έκθεσης φωτογραφίας με τίτλο «Εικόνες ενός τόπου που αλλάζει».

Η έκθεση, που διοργανώθηκε στο πλαίσιο της δράσης «Μετά-Τοπίο: Πολιτισμός και βιώσιμη Ανάπτυξη στη Δυτική Μακεδονία της μεταλιγνιτικής εποχής» από την Εταιρεία Μελέτης Προβλημάτων «Παρέμβαση» σε συνεργασία με το Επιμελητήριο Κοζάνης, και την υποστήριξη θεσμικών φορέων έφερε στο προσκήνιο συλλογική εμπειρία ενός τόπου που για δεκαετίες ταυτίστηκε με τη ΔΕΗ, τα ορυχεία και την ενεργειακή παραγωγή.

Στην έκθεση φιλοξενήθηκα φωτογραφίες από φωτογράφους και φωτορεπόρτερ της περιοχής του Θανάση Γαύρου, Γρηγόρη Δάλλη, Αλέξη Κασνάκη, Χρήστου Λαμπριανίδη, Κώστα Παπαιωάννου και Δημήτρη Στραβού, παρουσιάζοντας εικόνες που καταγράφουν τοπία, ανθρώπους και ίχνη μιας εποχής που μετασχηματίζεται.

Οι φωτογραφίες λειτουργούν ως μαρτυρίες ενός κόσμου που αλλάζει, ανοίγοντας έναν διάλογο με τη μνήμη, την απώλεια αλλά και τις δυνατότητες του μέλλοντος.

Η φωτογραφική αφήγηση συνδυάστηκε με λόγο, μουσική και απαγγελίες μαθητών από την ομάδα “Όνειρα Ψυχών”, δημιουργώντας μια πολυεπίπεδη πολιτιστική εμπειρία.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης μίλησε ο φωτογράφος Δημήτρης Στραβού, έργα του οποίου φιλοξενούνται στην έκθεση. Όπως ανέφερε, οι εικόνες αποτυπώνουν όσα συνέβαιναν επί δεκαετίες στη ΔΕΗ και στα ορυχεία:
«Όλες οι φωτογραφίες της έκθεσης καταγράφουν τι συνέβαινε όλες τις δεκαετίες στη ΔΕΗ. Εμείς ζήσαμε και τα καλά και τα άσχημα. Οι δικές μου φωτογραφίες προέρχονται από ένα ρεπορτάζ για το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο, όταν είχε γίνει η καθίζηση στους Αγίους Αναργύρους. Τα μηχανήματα είχαν καταστραφεί όλα. Ήταν μια μεγάλη καταστροφή. Δεν επηρεάζει μόνο το μηχάνημα, επηρεάζει και εμάς. Αυτό χρειάζεται να το μεταφέρουμε — και το καλό και το κακό. Γιατί σε λίγα χρόνια οι νεότεροι δεν θα έχουν ιδέα τι ήταν τα ορυχεία, τι ήταν η ΔΕΗ και γιατί γίνεται όλη αυτή η συζήτηση».

Ο κ. Στραβού έδειξε στο κοινό ένα κομμάτι κάρβουνο, ως συμβολικό αντικείμενο μνήμης, σημειώνοντας πως «μας ζέστανε, αλλά και μας μόλυνε», υπενθυμίζοντας τη διττή κληρονομιά της λιγνιτικής εποχής.

Στη συνέχεια τον λόγο πήρε και η φιλόλογος Δέσποινα Ιωαννίδου, η οποία μέσα από μια βιωματική εισήγηση περιέγραψε την Κοζάνη πριν το κλείσιμο των εργοστασίων. Μίλησε για μια πόλη ζωντανή, με ανοιχτά μαγαζιά, εργασία και προοπτική για τους ανθρώπους της.

Όπως τόνισε η ίδια , τα εργοστάσια δεν ήταν απλώς κτίρια από τσιμέντο και σίδερο, αλλά πυλώνες εργασίας, ασφάλειας και αξιοπρέπειας, με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα. Στήριξαν χιλιάδες οικογένειες, ενίσχυσαν την τοπική αγορά και διαμόρφωσαν την καθημερινότητα των πολιτών, με τις βάρδιες να καθορίζουν ρυθμούς ζωής, συνήθειες και γιορτές. Παρά τις δύσκολες συνθήκες και τις κοινωνικές εντάσεις, εκεί γράφτηκαν ιστορίες κόπου και αξιοπρέπειας που δεν πρέπει να ξεχαστούν.

Το κλείσιμό τους, όπως υπογράμμισε, σηματοδότησε μια βαθιά τομή: απώλεια θέσεων εργασίας, οικονομική συρρίκνωση και αβεβαιότητα για το μέλλον, αλλά και ένα κενό στο κοινωνικό και συλλογικό αποτύπωμα της περιοχής.

Η υπεύθυνη των Εκδόσεων Παρέμβαση και της εκδήλωσης, Δήμητρα Καραγιάννη, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων σε παραδείγματα του εξωτερικού, όπου παλιά εργοστάσια και βιομηχανικοί χώροι έχουν μετατραπεί σε μουσεία και κέντρα πολιτισμού, διατηρώντας ζωντανή τη βιομηχανική μνήμη. Εξέφρασε την ευχή κάτι αντίστοιχο να συμβεί και στη Δυτική Μακεδονία, ώστε οι χώροι αυτοί να γίνουν «μηχανές αφήγησης» της ιστορίας του τόπου για τις επόμενες γενιές.

Η εκδήλωση πλαισιώθηκε μουσικά από τη Δώρα Τανή στο βιολοντσέλο και τη Χριστίνα Τανή στο φλάουτο, ενώ ποιήματα από τον κλασικό έως τον σύγχρονο λόγο διάβασαν μαθητές – μέλη του περιοδικού «Όνειρα ψυχών» από σχολεία της Κοζάνης, δίνοντας τη φωνή της νέας γενιάς σε έναν διάλογο με το παρελθόν.

Η δράση υλοποίηθηκε με την υποστήριξη του Helidoni Foundation στο πλαίσιο του προγράμματος «Σημεία Στήριξης» και τελεί υπό την ηθική και θεσμική υποστήριξη φορέων της περιοχής.

Η έκθεση μέσα από τις φωτογραφίες αφήνει μια αίσθηση συλλογικής ενδοσκόπησης, εικόνες που δεν κοιτούν μόνο το παρελθόν, αλλά καλούν την κοινωνία να σκεφτεί πώς θέλει να χτίσει το επόμενο κεφάλαιο ενός τόπου που αλλάζει.