Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 75 χρόνων από το θάνατο της Πηνελόπης Δέλτα, μιας από τις σπουδαιότερες γυναίκες στη σύγχρονη ιστορία μας. Η Δέλτα είναι η συγγραφέας των παιδικών μας χρόνων, τα έργα της εμπνευσμένα κυρίως από τα εθνικά-ιστορικά γεγονότα της εποχής της, αλλά και ολόκληρης της ιστορίας μας, προέκυψαν από ενδελεχή μελέτη και προσωπικά της βιώματα.
Είχε την τύχη και την ατυχία όμως να ερωτευτεί, σε μια εποχή που ο έρωτας για τις γυναίκες της γενιάς και της τάξης της, ήταν
απαγορευτικός. Ο έρωτας της όμως για τον Ίωνα Δραγούμη έγραψε ιστορία.
Από την αρχαιότητα έως στις μέρες μας, πολλοί ήταν οι έρωτες που τάραξαν αλλά και καθόρισαν την παγκόσμια ιστορία, με βασιλείς να απαρνούνται το θρόνο τους για τον έρωτα, μεγάλες αυτοκρατορίες να κλονίζονται από πάθη, πολιτικές και συμμαχίες να καθορίζονται από γάμους και διαζύγια.
Η Πηνελόπη Δέλτα και Ίωνας Δραγούμης, έζησαν έναν μεγάλο αμοιβαίο, παράφορο, πλατωνικό έρωτα που γεννήθηκε στη δίνη της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Εκείνη μεγαλοαστή, εύθραυστη και ευάλωτη, μεγαλωμένη σ’ ένα περιβάλλον το οποίο της παρείχε κάθε δυνατότητα για παιδεία και πνευματική καλλιέργεια. Η ανατροφή που έλαβε όμως, συμφώνα και με τις συνθήκες της εποχής, ήταν αυστηρή, αυταρχική και την έκανε να «φλερτάρει» συχνά με την αυτοκτονία. Μόνη της διέξοδος από τα παιδικά της χρόνια ήταν η συγγραφή.
Εκείνος λάτρης του γυναικείου φύλου, γιος πρωθυπουργού φιλόδοξος διπλωμάτης και υπέρμαχος της δημοτικής γλώσσας. Από μικρό παιδί είχε στόχο να αλλάξει την ιστορία της Ελλάδας και τα κατάφερε. Συχνά έλεγε «Θέλω να είμαι ωραίο δείγμα Έλληνος. Να σκοπός μιας ζωής!».
Γνωρίστηκαν το 1905 σε δεξίωση στην Αλεξάνδρεια, ο Δραγούμης νέος υποπρόξενος, δημιουργούσε αίσθηση με την παρουσία
του, προσπαθώντας να αποκτήσει επαφές με την ελληνική κοινότητα της Αιγύπτου. Η Δέλτα ήταν υποχρεωμένη να παρίσταται σε άλλη μια εκδήλωση, από εκείνες που βαριόταν φρικτά, θωρακιζόταν με μια άμυνα που την έκανε απόμακρη και απρόσιτη. Ήταν όμως καταδικασμένη να ξεχωρίζει, με μια προσωπικότητα φλογερή, σε απόλυτη αντίθεση με την μελαγχολική γοητεία που απέπνεε.
Την πολιόρκησε εκείνο το βράδυ πολύ, τον απέφευγε όμως με κινήσεις που ανέδυαν χάρη και λεπτότητα, ήξερε πως έπρεπε να αντισταθεί, όπως της επέβαλλαν η θέση και ο γάμος της, αλλά κυρίως γιατί ένιωθε πως αυτός ο άντρας θα της άλλαζε τη ζωή.
Τελικά εκείνο το βράδυ ο Δραγούμης υπέστη μια από τις λίγες ήττες της ζωής του δεν κατάφερε να την πλησιάσει, δοκίμασε να την επισκεφτεί και στο σπίτι της, τηρώντας όλες της αρχές και τους τύπους του Savoir Vivre, άλλα και πάλι ο περίφημος γυναικοκατακτητής αντιμετώπισε άρνηση και αδιαφορία από εκείνη.
Τότε ξεκίνησε η μεγάλη πολιορκία, φρόντισε να βρίσκεται οπού θα μπορούσε να είναι και εκείνη, σε δεξιώσεις, σουαρέ και βραδιές ποίησης. Κατάφερε τελικά να την προσεγγίσει και να της κεντρίσει το ενδιαφέρον μιλώντας της με πάθος για την μεγάλη του αγάπη την Μακεδονία «Να ξέρετε πως αν τρέξουμε να σώσουμε την Μακεδονία, η Μακεδονία θα μας σώσει. Θα μας σώσει από την βρώμα όπου κυλιούμαστε, θα μας σώσει από την μετριότητα και από την ψοφιοσύνη, θα μας λυτρώσει από τον αισχρό τον ύπνο, θα μας ελευθερώσει. Αν τρέξουμε να σώσουμε την Μακεδονία, εμείς θα σωθούμε…»
Αυτό ήταν! Ένας μεγάλος έρωτας γεννήθηκε. Ερωτεύτηκαν μέχρι το μεδούλι τους βαθειά, τη σχέση τους την τροφοδοτούσε το ανεκπλήρωτο πάθος, οι αμέτρητες επιστολές ,ο αμοιβαίος σεβασμός και θαυμασμός.
Η Πηνελόπη Δέλτα θα σταθεί δίπλα στο μεγάλο όνειρο του Δραγούμη για την Μακεδονία και η πολιτική επιρροή της οικογένειας της, θα τον βοηθήσει σημαντικά. Όλος αυτός ο αγώνας θα είναι η έμπνευση και η αφορμή για αυτήν, να γράψει τα σημαντικότερα έργα της. Η προσφορά της στην παιδική λογοτεχνία υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη του ελληνικού παιδικού βιβλίου, σε μια εποχή που το είδος του εξέλιπε. Τα έργα της γαλούχησαν πολλές γενιές και παραμένουν επίκαιρα μέχρι τις μέρες μας.
Οι δυο τους θα ανταλλάξουν συγκλονίστηκες επιστολές, γραμμένες με πάθος και πλημυρισμένες από τον ανεκπλήρωτο πόθο τους. Η υποψία πως ο έρωτας αυτός θα μείνει αέναη εκκρεμότητα μετατρέπει τη γραφή τους σε ένα είδος τέχνης, γραφεί η Πηνελόπη στις 27/7/1906:
«Μένω ακόμη ένα χρόνο, σου το έγραψα· αν με θέλεις ύστερα, αν δεν αλλάξεις, Ιων μου, αν θέλεις τότε, πάρε με… Και τώρα όμως αν με ήθελες δεν θα μπορούσα να σου πω πια όχι· τώρα δεν ξέρω πια τι θα πει τιμή και λόγος και όρκος· ξέρω πως στον κόσμο κάπου ζεις εσύ, πως μ’ αγαπάς ακόμη, πως εσύ μπορείς να γίνεις δικός μου όποταν σε φωνάξω.
Ιων μου, δεν σε φωνάζω· μα αν με θελήσεις ποτέ, ξέρεις πού είμαι· σε περιμένω πάντα και σ’ αγαπώ σαν Μήδεια, είσαι το μόνο δίλημμα που ζει μέσα μου με φρικτή ένταση· τ’ άλλα όλα πέθαναν, η αγάπη σου τα σκότωσε!
Μη με φοβηθείς· αγαπώ άγρια, μα αγαπώ με φοβερή tendresse το χλωμό παιδί που με φίλησε στο στόμα εκεί στα πεύκα. Ιων μου, θα πεις πως είμαι τρελή, και το ξέρω, μα όπως εκείνο το βράδυ, που πρώτη φορά με ξανάβλεπες, ύστερα από την πρώτη απόπειρα, ήσουν “τρελός για μένα”, έτσι κι εγώ είμαι τρελή για σένα… Και μεθώ και δεν ξέρω πια να λογαριάσω τι θα πει “τιμή” και “λόγος”. Ξέρω μόνο πως σ’ αγαπώ, τ’ ακούς, Ιων; σ’ αγαπώ άγρια και θέλω την αγκαλιά σου και το στόμα σου που φιλεί φρικτά, σε θέλω όλον, όλον, δικό μου για πάντα, και πονώ αλύπητα και ανυπόφορα, και μ’ έρχεται να φύγω απόψε, πριν από το γράμμα μου, να μη σου μιλήσω πια, να μη σου γράψω “σ’ αγαπώ”, μόνο να έλθω εκεί, να ορμήσω στο σπίτι σου, να χυθώ στο λαιμό σου, και χωρίς λέξη, να πνίξω την αναπνοή σου, φιλώντας σε στο στόμα, ως που να κλείσεις τα μάτια σου και να πέσει το κεφάλι σου στον ώμο μου, χλωμό και αποκαμωμένο, μισοπεθαμένο από συγκίνηση και πόνο και χαρά που σκοτώνει. Το ξέρω πως είμαι τρελή· μα η αγάπη κάποιον τρελαίνει…»
Ο ανεκπλήρωτος έρωτας θα κρατούσε για αρκετά χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων η Πηνελόπη Δέλτα έκανε δύο ακόμα απόπειρες αυτοκτονίας. Ομολόγησε τα πάντα στον σύζυγό της για να είναι ειλικρινής απέναντι στον εαυτό της και με την ελπίδα να της δώσει διαζύγιο, κάτι που δεν έγινε ποτέ.
Έτσι μην μπορώντας να αντιταχθεί στις κοινωνικές επιταγές και την υποχρέωσή της απέναντι στα παιδιά της, προσπάθησε να βάλει τέλος στη σχέση της με τον Δραγούμη.
Το 1912, η γνωριμία και ο έρωτας του Δραγούμη με τη Μαρίκα Κοτοπούλη, θα της δώσει το τελειωτικό χτύπημα. Από τότε, η Πηνελόπη Δέλτα θα ντυθεί στα μαύρα, μέχρι το τέλος της ζωής της.
Η δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη, μετά από 8 χρόνια το 1920, από φανατικούς βενιζελικούς, θα την αφήσει ένα ψυχολογικό ράκος. Πέντε χρόνια αργότερα την χτυπά αλύπητα και η πολυομυελίτιδα, καθηλώνοντάς την σε αναπηρικό αμαξίδιο.
Στις αρχές του 1941 ο Δραγούμης αν και νεκρός «μπήκε» αναπάντεχα και πάλι στη ζωή της. Ο αδελφός του, Φίλιππος, παρέδωσε στη Δέλτα τα προσωπικά του ημερολόγια και αρχεία. Εκείνη ξόδεψε αμέτρητες ώρες και μέρες μελετώντας τα.
Έζησε έχοντας πάντα μέσα της τον ανεκπλήρωτο έρωτα της για τον Δραγούμη ώσπου στο τέλος λύγισε. Πήρε δηλητήριο στις 27 Απριλίου του 1941 ημέρα που τα γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στην Αθήνα και πέθανε στις 2 Μαΐου. Στον τάφο της χαράχτηκε μετά από επιθυμία της η λέξη ΣIΩΠH.
Τελικά η ιστορία γράφεται από μεγάλους έρωτες…
Κρυσταλλίδου Θεοπίστη
Δημοτική Σύμβουλος Εορδαίας
Πηγές:
- Μουσείο Μπενάκη,
- Εταιρεία Βυζαντινών Σπουδών
- lifo.gr
- www.tvxs.gr
- mixanitouxronou.gr
- prismanews.gr
