Ο αποικισμός του δυτικού Πόντου (Παφλαγονία) οφείλεται κατά κύριο λόγο στην αναζήτηση τόπων με φυσική οχύρωση, η οποία παρείχε ασφαλή διαμονή στους άποικους, που για λόγους βίας έφευγαν από τις ανοχύρωτες πόλεις των ιωνικών παράλιων: Μίλητο ,Σμύρνη, Έφεσο, Αλικαρνασσό.
Είναι γνωστό εξ άλλου, ότι την περίοδο αυτή ,7ος π.χ. αιώνας, γίνονταν ληστρικές επιθέσεις από τις άγριες φυλές της Υπερκαυκασίας και ιδιαίτερα από τους Κιμμέριους και τους Σκύθες, που συχνά λεηλατούσαν και κατέστρεφαν τις παραλιακές πόλεις του Εύξεινου Πόντου.( De Tournefort. Ταξίδι στον Εύξεινο Πόντο1700-1702 εκδ. Κυριακίδη)
Την ίδια περίοδο οι ανθούσες μέχρι τότε αρχαίες ελληνικές πόλεις της Παφλαγονίας, υφίστανται την πρώτη πληθυσμιακή τους αποδιάρθρωση.
Αφορμή γι αυτό αποτέλεσε η συμμετοχή των Παφλαγόνων στον τρωικό πόλεμο στο πλευρό των Τρώων ως γεωγραφικοί σύμμαχοί τους και η ήττα τους από τους Έλληνες προκάλεσε τη μαζική τους μετανάστευση προς τη δύση.
Το παραπάνω γεγονός μας το περιγράφει ο Όμηρος ( Β 851 κ.ε.)
΄΄Οι Παφλαγόνες ηττημένοι και φοβούμενοι αντίποινα των Ελλήνων δεν επανήλθαν στην πατρίδα τους, αλλά διαφεύγουν μαζικά , μαζί με τον αρχηγό τους, τον Αντήνορα, προς τη δύση.΄΄
Διαφεύγοντας διέσχισαν τη Θράκη και τη Βαλκανική , έφτασαν στο μυχό της Αδριατικής και εγκαταστάθηκαν στα βόρεια παράλιά της.
Εκεί έχτισαν μια πόλη, την Ενετή, που αργότερα την ονόμασαν Αμισσό, από το όνομα της πόλης του Πόντου Aμισσού.
( Καργάκος Σ.Τύπος της Κυριακής 18-2-2001 )
Αυτή η περιοχή, σύμφωνα με τον πόντιο γεωγράφο Στράβωνα, ονομάστηκε Ενετία – Βενετία ( C 543)
Ο Στράβων αναφέρει ακόμη, ότι στην περιοχή αυτή οι Παφλαγόνες έχτισαν μια πόλη, που πήρε την ονομασία Πατάβιον. Πρόκειται για την σημερινή Pandova.
Μετά τις παραπάνω ιστορικές αναφορές και με δεδομένη τη μετέπειτα επεκτατική κυριαρχία των Βενετών επαληθεύτηκε η ιστορική αλήθεια, ότι οι Παφλαγόνες, όπως καταγράφει ο Όμηρος, ήταν οι καλύτεροι σιδηρουργοί και χαλυβουργοί.
Ο Όμηρος αναφέρει την Παφλαγoνία ως χώρα των χαλύβων, όπου εκεί κατοικούσαν οι Αλίζονες, κοντά στις όχθες του ποταμού Θερμόδοντα.
Εκεί υπήρχε και η πόλη Αλύβη, όπως αναφέρεται στην Ηλιάδα
( ΄Β .856-857)
΄΄ Αυτάρ Αλιζώνων οδίος και επίστροφος ήρχον,
τηλόθεν εξ Αλύβης, όθεν αργύρου εστί γενέθλη.΄΄
Ίσως η ιστορική τεχνογνωσία γύρω από τη μεταλλουργική τέχνη να συνέβαλε στην υπεροπλία τόσο των ανίκητων Αμαζόνων όσο και των Ρωμαίων κατακτητών της μεσογειακής λεκάνης.
Από την Παφλαγονία στον Πόντο.
Πόντιοι ιστοριογράφοι κάνουν αναφορά στη μετοικεσία των Ελλήνων από την Παφλαγονία προς την περιοχή των μεταλλείων της Αργυρούπολης.
Έτσι επιβεβαιώνεται η αντίστοιχη μεταλλουργική και σιδηρουργική ανάπτυξη των Ελλήνων του Πόντου, που αποτελούν αποικίες των παφλαγονικών πόλεων, όπως της Κρώμνας (Κρώμνης).
Οι φημισμένοι μεταλλουργοί της Σάντας του Πόντου, άποικοι και αυτοί της αρχαίας Κρώμνας, επιστρατεύτηκαν από τους σουλτάνους προκειμένου να πετύχουν την τήξη των πολύ σκληρών μετάλλων του Βελιγραδίου.
Εργάστηκαν ακόμη και ως λιθοξόοι για την οικοδόμηση της νέας οθωμανικής πρωτεύουσας, της Κωνσταντινούπολης.
Η Κρώμνη της Τραπεζούντας ιδρύθηκε από τους οικιστές της αρχαίας Κρώμνας της Παφλαγονίας και γι αυτό βέβαια αποτέλεσε και το πρώτο μεταλλουργικό κέντρο της Αργυρούπολης, πριν ακόμα αλωθεί η Τραπεζούντα από τους Οθωμανούς.
( Α Παρχαρίδης ιστορία της Κρώμνης .σ. 23)
Ο Σάββας Ιωαννίδης κάνει εκτενή αναφορά στο βιβλίο του ΄΄ Ιστορία και στατιστική Τραπεζούντος σ. 246΄΄. Από τα ονόματα Κρώμνα, Χάλυβες, Αργύριοι , αποδεικνύεται, ότι από την παραλία της Παφλαγονίας οι Έλληνες μεταλλουργοί σιγά- σιγά προχώρησαν ανατολικά και αποίκισαν τον Πόντο ,όπου έδωσαν και τα ονόματα της παλιάς τους πατρίδας.
Αν γίνει δεκτή η επικρατούσα, άποψη ότι οι παλιοί Ενετοί δεν είναι ιταλικής καταγωγής αλλά μετανάστευσαν εκεί από την περιοχή της Παφλαγονίας, δηλαδή την ιστορική κοιτίδα των Ποντίων ,
θα μπορούσε σήμερα να ισχυριστεί κανείς, ότι οι Ενετοί είναι μακρινοί συγγενείς τους, που απλά μετανάστευσαν στη δύση.
Οι μεν Ενετοί γνώρισαν το ρωμαϊκό ζυγό ,οι δε Πόντιοι τον οθωμανικό. Ποτέ όμως και οι δύο λαοί δεν έκοψαν τις ιστορικές επαφές και συνεργασίες.
Πρώτος ο ευαγγελιστής Μάρκος κατέφυγε στη Βενετία (δυτική Αμισσό) και δίδαξε το χριστιανισμό.
Στη συνέχεια ο τραπεζούντιος σοφός Ιωάννης Βησσαρίων, έλληνας κληρικός και μετέπειτα αρχιεπίσκοπος της Νίκαιας όντας εκλεγμένος εκπρόσωπος για την ένωση των δύο εκκλησιών κατέφυγε στη Βενετία , όπου έγινε καρδινάλιος.
Ο Βησσαρίων, λίγο πριν καταρρεύσει το Βυζάντιο, στη σύσκεψη της Φεράρας, αγωνίστηκε για τη διάσωση του Βυζαντίου. Έγινε ο μεγάλος πρόδρομος του ελληνικού πνεύματος και συνέβαλε καθοριστικά στην ευρωπαϊκή αναγέννηση.
Το κοινό στοιχείο, που καταδείχνει την ομοιότητα των δύο πολιτισμών, είναι τα αρχιτεκτονικά οικοδομήματα της Φλωρεντίας, που διατηρούν έντονο το ελληνικό ύφος με τα κλασικά και μεταβυζαντινά στοιχεία.
Ο τρόπος δόμησης και κατασκευής των κτισμάτων έχει πανομοιότυπα χαρακτηριστικά με τη λαϊκή ποντιακή αρχιτεκτονική.
Τα λαξευμένα αγκωνάρια, που τοποθετούνται στις κολόνες, έχουν την ίδια αισθητική λάξευση μ’ αυτήν, που χρησιμοποιούσαν οι λαϊκοί μάστοροι στον Πόντο, δηλαδή λειασμένο περίγραμμα με καλέμι στις γωνίες και με σαθρωτό σκάλισμα στις πλευρικές επιφάνειες του αγκωναριού.
Ο Άγιος Μάρκος και η Αγιά -Σοφία δεν μπορεί παρά να είναι οι δημιουργικοί συμβολισμοί μιας διαχρονικής ανέλιξης του ελληνικού πνεύματος.
Η διαφοροποιημένη ψυχολογία και συμπεριφορά των Ενετών από τα ρωμαϊκά πρότυπα της αρένας και η προσήλωση τους στη ζεστασιά της διονυσιακής ανατολής, με τις καρναβαλικές εκδηλώσεις, που παραπέμπουν ευθέως στα ποντιακά λαϊκά δρώμενα των Μωμόγερων, απλά επιβεβαιώνει την ποντιακή τους καταγωγή.
Η διαχρονική μετανάστευση και παρουσία των Ελλήνων στη Βενετιά , από την ομηρική περίοδο, την περίοδο των εικονομάχων ( 740 μ.Χ. ) ως και την μετά Βησσαρίωνα περίοδο της αναγέννησης, δημιουργεί σήμερα στον επισκέπτη την αίσθηση, ότι η Βενετία ανήκει περισσότερο στην ελληνική ιστορία .
Στη Βενετία πλανάται το αναγεννησιακό πνεύμα του τραπεζούντιου διαφωτιστή Βησσαρίωνα..
Οι ανθενωτικές δυνάμεις, που επικράτησαν τότε, απέτρεψαν την ένωση των δύο εκκλησιών με αποτέλεσμα την οθωμανική υποδούλωση.
Το πνεύμα του Βησσαρίωνα είναι ακόμη ζωντανό και απελευθερωτικό.
Η ένωση των δύο εκκλησιών στην παγκοσμιοποιημένη περίοδο της συνένωσης λαών και πολιτισμών ίσως προκύψει ως μια νέα αναγκαιότητα, που θα την επιβάλει το νέο δόγμα της ενοποιημένης παραγωγής και οικονομίας.
Σε μια παρόμοια προοπτική θα συναινούσε και η χριστιανική θεολογία, γιατί η διδασκαλία του Χριστού ήταν ενωτική και ομοιογενής.
Αν οι θεολογικές έριδες απαγόρεψαν την επιστροφή του Βησσαρίωνα στην Ανατολή , ο Βησσαρίων επέστρεψε το ελληνικό πνεύμα και τη σκέψη στη Δύση.
Σήμερα είναι δύσκολο να οριοθετήσει κάποιος τη θέση του ελληνικού πνεύματος ,γιατί εμπνέεται από δυτικές ή ανατολικές αξίες και πεποιθήσεις;
Ένα είναι βέβαιο, ότι το ελληνικό πνεύμα είναι οικουμενικό και ανήκει στην πολιτισμένη ανθρωπότητα.
Ο φιλοσοφικός λόγος και ο αρχιτεκτονικός ίστρος του ελληνισμού ,
είναι οι ανελκυστήρες της παγκόσμιας σκέψης και ανάτασης…
Στη σμιλευμένη πέτρα του Παρθενώνα και της Αγιά -Σοφιάς θρονιάζει ακόμη η αρμονία και η φιλοκαλία της ανθρώπινης σκέψης…
