Ο ξυλόγλυπτος σταυρός με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924 μεταφέρθηκε από τον ιερό ναό των Αγίων Θεοδώρων του χωριού Καρμούτ ( Γοτσά Πινάρ) της Αργυρούπολης του Πόντου, ο υστεροβυζαντινός ξύλινος σταυρός τέμπλου στον ιερό ναό του Ανατολικό.
Ο σταυρός είναι ξύλινος, κατασκευασμένος από ξύλο καραγάτσι ( φτελιά) , με δύο κομμάτια φωλιασμένα στο κέντρο. Η διακόσμησή του είναι συμμετρική, με συμμετρικές
Τρίφυλλες απολήξεις στην κάθε μία από τις οποίες είναι εμφυτευμένα τρία αγγελουδάκια εξαπτέρυγα , που συμβολίζουν συνολικά τα εννιά τάγματα αγγέλων.
Και τέσσερα διακοσμητικά ανθέμια στις εσωτερικές γωνίες,
Περιμετρικά είναι φιλοτεχνημένος με ξυλόγλυπτη αλυσίδα, ενώ στις δύο πλευρές της κάθετης κεραίας του έχει δεξιά και αριστερά συμμετρικές κλάδες .
Στη φάτνωσή του φέρει υστεροβυζαντινή αγιογραφία του εσταυρωμένου, ρώσικης αγιογραφικής επιρροής.
Στις τέσσερις σταυροειδείς απολήξεις του απεικονίζονται οι τέσσερις ευαγγελιστές.
Και στα πόδια του εσταυρωμένου η νεκροκεφαλή του Αδάμ’ που υπονοεί και τον κρανίου τόπον και συμβολίζει τον “θάνατον πατήσας”
Στην κορυφή του σταυρού , πάνω σε λευκή πινακίδα , είναι γραμμένη η επιγραφή:
“ΙΝΒΙ”
Από τεχνοτροπικής άποψης σύμφωνα με την εκτίμηση του συντηρητή είναι μια ήπια υστεροβυζαντικνή με στοιχεία λαϊκής ρωσικής επιρροής.
Στα πρόσωπα και στα ενδύματα παρατηρείται μια μελαγχολική έκφραση που χρησιμοποιήθηκε μεταξύ 18ου και 19ου αιώνα.
Ο τύπος του σταυρού με τον εσταυρωμένο και τους τέσσερεις ευαγγελιστές θεωρείται από τους περισσότερο γνωστούς, αντιγράφοντας ουσιαστικά, τους μεγάλους βενετσιάνικους σταυρούς του 14ου αιώνα, και των Κρητικών σταυρών του 16ου και 17ου αιώνα. Παρόμοιοι με αυτόν της Αργυρούπολης σώζονται στο Άγιον όρος στις μονές Ιβήρων, Λαύρας, Διονυσίου και κουτλουμουσίου.
Στο εμπρός μέρος ο σταυρός είναι ταυτοποιημένος ως εξής:
” Έν Αργυρουπόλει α-ω-ζ-θ. ( 1869 ).
Χειρ’ Νικολάου και υιού: Χ/Σάββα. (Δεκεμβρίω.)”
Το θρησκευτικό κειμήλιο αποκαθηλώθηκε από το ιστορικό του ξυλόγλυπτο τέμπλο και μεταφέρθηκε στην Ελλάδα από τον θεοσεβή πόντιο πρόσφυγα Σπυρίδη Χ. Κωνσταντίνο, που τον τύλιξε ευλαβικά μέσα σε κουβέρτες μαζί με άλλες εικόνες και αφού πήρε και την καμπάνα της εκκλησίας, φορτώθηκε τα ιερά κειμήλια από το αγαπημένο του χωριό Καρμούτ Αργυρούπολης και τα μετέφερε το 1924 στο Ανατολικό ( Ίνελι ) της Πτολεμαΐδας.
Ο σταυρός υπέστη μεγάλες φθορές λόγω της παλαιότητάς του, όπως φαίνεται και στη φωτογραφία.
Η συντήρηση του κειμηλίου έγινε με πρωτοβουλία του εφημέριου του ιερού ναού Υψώσεως Τιμίου Σταυρού, πατέρα Χρυσοστόμου, μια πράξη ιστορικής ευγένειας και θεολογικής ευθύνης, που θα πρέπει να του αναγνωριστεί.
Η συντήρησή του έγινε από τον πτυχιούχο αγιογράφο Ζυρπιάδη Θεόδωρο.
Η εκκλησία των Αγίων Θεόδωρων χτίστηκε μετά το Χάτι Χουμαγιούν που υπέγραψε ο σουλτάνος το 1856. τότε σε όλο τον πόντο άρχιζαν να χτίζονται εκκλησιές, και οι αγιογράφοι και οι σκάφτες ( ξυλογλύπτες) έβγαλαν τα εργαλεία τους και έπιασαν δουλειά.
Κοντά εκεί στο λόφο του ελληνικού χωριού Καρμούτ, από όπου προέρχεται το ιερό κειμήλιο του σταυρού . Πιθανολογείται, ότι η εκκλησία χτίσθηκε από τον παππού του Σπυρίδη Κωνσταντίνου, Θεόδωρο, την οποία και αφιέρωσε το όνομά του στους Αγίους Θεοδώρους. Οι πιστοί και θεοσεβούμενοι κάτοικοι του Καρμούτ γέμισαν την εκκλησιά τους με εικόνες και ασημικά από την κοντινή Αργυρούπολη.
Το 1924 τα εγγόνια του μόλις πληροφορήθηκαν τον επικείμενο βίαιο ξεριζωμό τους πήγαν ριψοκινδυνεύοντας τη νύχτα στην εκκλησία και αφού μάζεψαν όλες τις εικόνες της , τις τύλιξαν μέσα σε κουβέρτες και αφού τις ασφάλισαν σ’ ένα ξύλινο κασόνι τις έθαψαν δίπλα στην εκκλησία, για να τις προστατέψουν από τα ιερόσυλα χέρια των Τούρκων.
Το σταυρό όμως από το ιερό της τέμπλο μαζί με την εικόνα των Αγίων Θεοδώρων και την ρωσική γλυκόηχη καμπάνα, τα φόρτωσαν σ’ έναν αραμπά και από το λιμάνι της Τραπεζούντας τα μετέφεραν στο Ανατολικό της Πτολεμαΐδας.
Η καμπάνα του Καρμούτ, που, όπως ακούγεται, είχε πολύ χρυσό και ασήμι, αντικαταστάθηκε από άλλη μεγαλύτερη το 1960.
Το 1987, όταν πραγματοποιήσαμε το ιστορικό οδοιπορικό προσκύνημα στο Καρμούτ, ο μόνος επιζών εγγονός του Θεόδωρου, ο Σπύρος, εξέφρασε τη μεγάλη επιθυμία και θέληση να ξαναπάει στην αλησμόνητη πατρίδα του, μετά από 63 χρόνια και να ξεθάψει τις πάνσεπτες εικόνες, που έθαψε το βράδυ του ξεριζωμού πίσω από το ιερό της εκκλησίας.
Λόγοι υγείας δεν τον επέτρεψαν να μας συνοδέψει, και έτσι ο τελευταίος επιζών μάρτυρας που γνώριζε τον τάφο των εικόνων, έφυγε μετά από λίγα χρόνια.
Οι εικόνες όμως παραμένουν εκεί θαμμένες στα ιερά χώματα των προγόνων μας.
Είναι τα φυλακισμένα ιερά κειμήλια, που περιμένουν από τη γείτονα χώρα, πότε θα επιτρέψει την ελεύθερη αναζήτηση και αποκάλυψή τους.
Περιμένουν την επιστροφή τους στους φυσικούς κτήτορες και κληρονόμους…
Γιατί τα θρησκευτικά σύμβολα φέρουν το σώμα και την ψυχή των κτητόρων τους και είναι φυσικό να υπάγονται και αυτά στη συνθήκη περί ανταλλαγής των πληθυσμών ..!
