Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, η οποία γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 5 Ιουνίου, θα αναφερθούμε στο σημερινό σημείωμά μας στην ανεξέλεγκτη συλλογή και εκρίζωση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στο Βέρμιο – περιοχές Πύργων και Μεσόβουνου – και αφορούν στο βότανο sideritis scardica, τον σιδηρίτη, κοινώς το γνωστό μας τσάι του βουνού.
Πλούσια η χλωρίδα του Βερμίου σε αρωματικά και φαρμακευτικά αυτοφυή βότανα και φυτά, γεγονός γνωστό από την αρχαιότητα, δεν υστερεί και σε στελέχη του sideritis scardica, του σιδηρίτη. Οι κάτοικοι των χωριών του βορειοδυτικού Βερμίου, όπου αφθονούσε, γνώριζαν από παλιά κάποιες από τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Με σεβασμό στο περιβάλλον και τη φύση, συνέλλεγαν τις απαραίτητες για την οικογενειακή κατανάλωση ποσότητες, τις αποξήραιναν στη σκιά και παρασκεύαζαν αφεψήματα κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Ωστόσο η νομοτέλεια και η ισορροπία αυτή διαταράχθηκε τα τελευταία χρόνια, αφού εμπορευματοποιήθηκε το βότανο, συλλέγεται σε μεγάλες ποσότητες ανεξέλεγκτα, εκριζώνεται και πωλείται μάλιστα σε μεγάλες ποσότητες με αποτέλεσμα να απειλείται με εξαφάνιση.
Στην περιοχή των Πύργων σε λίγες μέρες τελειώνει το αραίωμα των μήλων. Οι Αλβανοί εργάτες ωστόσο δεν μένουν χωρίς μεροκάματο. Ανεβαίνουν κατά ομάδες στο Βέρμιο – όχι μόνον αυτοί αλλά και άλλοι ημεδαποί επιτήδειοι – και συλλέγουν, αφού σε λίγες μέρες αρχίζει η ανθοφορία του φυτού, πολύ μεγάλες ποσότητες, απρόσεχτα και ανεξέλεγκτα, ξεριζώνοντας τα φυτά του τσαγιού. Στη συνέχεια κάποιες ποσότητες τις πωλούν σε ιδιώτες, ενώ τις περισσότερες ποσότητες σε περαιτέρω ανθρώπους οι οποίοι τις εμπορεύονται. Μαρτυρία ανθρώπων από τους Πύργους, η οποία κατατέθηκε στον γράφοντα, έλεγε για «γεμάτη με τσάι καρότσα αγροτικού αυτοκινήτου» η οποία πωλήθηκε σε σχετική επιχείρηση η οποία δραστηριοποιείται στην περιοχή.
Εγκύκλιος Προστασίας
Το γεγονός αυτό αντίκειται στις κείμενες διατάξεις και το νομικό καθεστώς της χώρας μας από το οποίο προστατεύονται τα αρωματικά μελισσοτροφικά φυτά και φαρμακευτικά βότανα της χώρας. Ας δούμε τι λέει και η σχετική εγκύκλιος με αριθμό πρωτοκόλλου 133581/3471 της Διεύθυνσης Προστασίας Δασών και Φυσικού Περιβάλλοντος προς τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις Περιφερειών της Χώρας και τις Γενικές Διευθύνσεις Δασών & Αγροτικές Υπηρεσίες:
«Τα αυτοφυή αρωματικά φυτά και τα φαρμακευτικά βότανα της χώρας καταλαμβάνουν σημαντικές εκτάσεις του ελλαδικού χώρου, συμμετέχοντας στη σύνθεση δασικών και χορτολιβαδικών συστημάτων, συγκροτώντας, μαζί με τη δασική και χορτολιβαδική βλάστηση περιοχών, οικότοπους με οικολογική αξία, για τη βιοποικιλότητά τους και τον οικοσύστηματικό τους ρόλο. Ταυτόχρονα, χαρακτηρίζουν τοπιακά περιοχές της χώρας και συνδέονται ιστορικά με την πορεία τόπων. Επιπλέον, συμμετέχουν στην οικονομία περιοχών με τις προσφορές τους, όπως π.χ. με τη συμβολή τους στη μελισσοκομία. Πολλά δε από τα φυτά αυτά τείνουν προς εξαφάνιση από περιοχές που κάποτε αφθονούσαν, κυρίως λόγω των δραστηριοτήτων του ανθρώπου, που ενεργούνται σε βάρος τους (καταστροφική εκρίζωσή τους, συλλογή κατά την ανθοφορία τους, συνεχείς πυρκαγιές, εκχερσώσεις κ.λπ.). Χρέος των δασικών υπηρεσιών της χώρας είναι να προστατέψουν τις εκτάσεις όπου φύονται τα ανωτέρω φυτά, εφαρμόζοντας τις σχετικές για το σκοπό αυτό διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, αλλά και τα ίδια τούτα τα φυτά, με την έκδοση δασικών απαγορευτικών διατάξεων προστασίας τους.
Σε σχέση με την προηγούμενη απαίτηση, η προστασία των αρωματικών μελισσοτροφικών φυτών και των φαρμακευτικών βοτάνων απορρέει από το Βασιλικό Διάταγμα 657/1963 (ΦΕΚ 191/Α΄) «Περί απαγορεύσεως κοπής και εκριζώσεως μελισσοτροφικών φυτών», από την παράγραφο 1 του άρθρου 19 του νόμου 998/1979, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, από το Π/Δμα 67/1981 «Περί προστασίας της αυτοφυούς χλωρίδας κ.λπ.», καθώς και από τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 4 του άρθρου 66 του Νομοθετικού Διατάγματος 86/1969 («Δασικαί αστυνομικαί διατάξεις»). Στις τελευταίες δίνεται η δυνατότητα στον Δασάρχη της έκδοσης δασικής απαγορευτικής διάταξης για τα φυτά αυτά, για λόγους δασοπονικούς, προστατευτικούς, τουριστικούς, αισθητικούς και εν γένει κοινής ωφελείας. Στις περιπτώσεις που, σε σχέση με τα ανωτέρω, πραγματοποιείται ρύθμιση της συλλογής αρωματικών-μελισσοτροφικών φυτών και φαρμακευτικών βοτάνων, αυτή αφορά στην κατά χώρο, χρόνο και τρόπο ρύθμιση, καθώς και στην ποσότητα των δυνάμενων να συλλεγούν φυτών, οπωσδήποτε όμως απαγορεύεται η εκρίζωσή τους. Τα ανωτέρω παρακαλούμε να ληφθούν υπόψη στις δασικές αστυνομικές διατάξεις που εκδίδονται σύμφωνα με το άρθρο 66 του Νομοθετικού Διατάγματος 86/1969, ώστε να υπάρχει πρόβλεψη σε αυτές για την προστασία των αρωματικών-μελισσοτροφικών φυτών και των φαρμακευτικών βοτάνων της χώρας. Παρακαλούμε να κοινοποιήσετε την παρούσα στις δασικές υπηρεσίες της αποκεντρωμένης διοίκησής σας για την εφαρμογή της».
Ο Ρόλος της τοπικής Διεύθυνσης Δασών
Με αυτά τα δεδομένα αλλά και με την επικείμενη περίοδο της συλλογής του ανθισμένου τσαγιού εύλογα αναρωτιέται κάθε σκεπτόμενος πολίτης για το ποιος είναι ο ρόλος στην υπόθεση αυτή των τοπικών υπηρεσιών των Γενικών Διευθύνσεων Δασών & Αγροτικών Υπηρεσιών αλλά και των εισαγγελικών αρχών της περιοχής μας;
Μπορεί ο οιοσδήποτε ανεξέλεγκτα να συλλέγει κάθε είδους βότανα και αρωματικά φαρμακευτικά φυτά με ορατό το αποτέλεσμα της καταστροφής και της εξαφάνισης ειδών; Μπορεί να αφήνεται ανεξέλεγκτα ο οιοσδήποτε να υποθηκεύει το μέλλον της χλωρίδας ενός τόπου;
Ποιος νομικός πολιτισμός, ποιας χώρας, επιτρέπει την ανεξέλεγκτη κοπή, συλλογή, εκρίζωση φυτών από τα δάση;
Μπορεί σε οποιαδήποτε γειτονική χώρα να πάει ο οποιοσδήποτε και ανεξέλεγκτα να κόψει αυτοφυή βότανα και φυτά;
Οι κατά νόμον αρμόδιες υπηρεσίες της περιοχής μας καλούνται να δραστηριοποιηθούν προς την κατεύθυνση αυτή πράττοντας τα κατά νόμον και τα αυτονόητα, όπως άλλωστε γίνεται σε άλλες περιοχές της χώρας όπου οι κατά τόπους σχετικές υπηρεσίες εκδίδουν ανάλογες ρυθμιστικές ανακοινώσεις και δελτία τύπου για την περίοδο συλλογής των βοτάνων, τις ποσότητες συλλογής και γνωστοποιώντας εν γένει το νομικό πλαίσιο που αφορά στα της συλλογής των βοτάνων. Και δεν αρκούνται μόνον σε ανακοινώσεις, αλλά περιπολούν και στις δασικές περιοχές επιβλέποντας.
Το τσάι του βουνού
«Το ανώτερο τσάι προέρχεται από τα ψηλά βουνά» λέει μία αρχαία κινέζικη παροιμία”. «Από τα ελληνικά βουνά» προσθέτουν τα τελευταία χρόνια Γερμανοί ερευνητές και επιστήμονες. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν διαρκώς τα δημοσιεύματα στον γερμανικό τύπο για την καταπολέμηση με το τσάι sideritis scardica, τον σιδηρίτη, της νόσου Αλτσχάιμερ, η οποία οδηγεί στον εκφυλισμό των εγκεφαλικών κυττάρων. Από τη νόσο πάσχουν 800.000 άτομα στη Γερμανία και περί τα 30 εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο. Ενώ τα μελλοντικά σενάρια είναι εφιαλτικά, καθότι ανεβάζουν τους δυνητικούς ασθενείς κατά τα επόμενα τριάντα χρόνια στον τρομακτικό αριθμό των 110 εκατομμυρίων παγκοσμίως.
«Εδώ και επτά χρόνια είχαμε πειραματιστεί με 150 φυτά και βότανα από όλο τον κόσμο, την Κίνα, την Ταϊλάνδη, την Ινδονησία» διηγήθηκε στην εφημερίδα «Κ» ο καθηγητής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Magdeburg και διευθυντής του ομώνυμου Ερευνητικού Κέντρου για Νευρολογικές Ασθένειες, Jens Pahnke. Η εικοσαμελής επιστημονική ομάδα του ανέλυε τα συστατικά των φυτών και τα δοκίμαζε σε πειραματόζωα, χωρίς ωστόσο σημαντική ωφέλεια.
«Από έρευνά μας στο Ιντερνέτ, μάθαμε για τις ιδιότητες του ελληνικού βοτάνου, και αποφασίσαμε να το παραγγείλουμε το 2010», θυμάται ο Γερμανός καθηγητής.
«Είχαμε τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα» περιγράφει ο ίδιος. Συγκεκριμένα, όταν αυτό δίδεται σε ποντίκια για 25 μέρες περιορίζει τη βλάβη του εγκεφάλου σε ποσοστό περίπου 80%.
Το επόμενο «καλύτερο» αποτέλεσμα είχε το συστατικό Thiethclperazin, που φτάνει το 70%. Ο 38χρονος καθηγητής, που κουράρει 1500 ασθενείς από όλο τον κόσμο ετησίως, δοκίμασε τις ιδιότητες του τσαγιού του βουνού και στους ανθρώπους.
«Πίνοντας καθημερινά τσάι για έξι μήνες, η ασθένεια υπαναχωρεί στο επίπεδο που ήταν εννέα μήνες νωρίτερα και μετά από αυτό σταθεροποιείται σημαντικά», εξηγεί. «Είχα ασθενή, που είχε πρόβλημα μνήμης και προσανατολισμού και είχε φτάσει σε σημείο που δεν μπορούσε ούτε στην τουαλέτα να πάει μόνος του» διηγείται.
«Του χορήγησα τσάι για δύο μήνες και τώρα έχει βελτιωθεί σε τέτοιο βαθμό που ετοιμάζεται να πάει διακοπές με έναν φίλο του στις Άλπεις», τονίζει.
Προς το παρόν, ο γιατρός συνιστά να πίνουμε κρύο ή ζεστό τσάι κάθε μέρα. Είναι, άλλωστε, κοινός τόπος ότι όσο νωρίτερα λαμβάνει κανείς προληπτικά μέτρα για το Αλτσχάιμερ τόσο καλύτερα.
«Συνήθως, φτάνει κανείς στο σημείο να μη θυμάται πώς να γυρίσει σπίτι του για να συνειδητοποιήσει ότι κάτι «τρέχει» και να μας επισκεφθεί», επισημαίνει ο Γερμανός γιατρός «αν, όμως, είχε υποβληθεί νωρίτερα σε κάποιο σχετικό τεστ, θα είχε καλύτερη εξέλιξη η αρρώστια». Τα επόμενα δύο χρόνια η επιστημονική ομάδα του Magdeburg φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα φάρμακο από το ελληνικό τσάι (πρόκειται συγκεκριμένα για την ποικιλία «sideritis scardica» που ενδημεί κυρίως στην Μακεδονία.
Το τσάι sideritis scardica ήταν ανέκαθεν ένα πολύτιμο φαρμακευτικό φυτό, έχει χρησιμοποιηθεί στην παραδοσιακή ιατρική (Εθνοβοτανική) για την θεραπεία πλειάδας παθήσεων. Το όνομα «sideritis» προέρχεται από την ελληνική λέξη «Σιδερός» όπου στην αρχαιότητα το φυτό χρησιμοποιούνταν για να επουλώσει τις πληγές που προκαλούνταν από τα σιδερένια όπλα κατά τη διάρκεια των μαχών. Οι παλιοί το λέγαν διαρκώς ότι το τσάι του βουνού είναι σπουδαίο φαρμακευτικό φυτό και έχει μία σειρά από ευεργετικές επιδράσεις για τον ανθρώπινο οργανισμό, στοιχεία που έρχονται να επιβεβαιώσουν και οι επιστημονικές μελέτες. Σήμερα το τσάι του βουνού, ο sideritis scardica, έχει παρουσία σε μελέτες που εκπονήθηκαν, οι ευεργετικές επιδράσεις του τσαγιού αυτού αναφέρονται σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά, βιβλία και ιστοσελίδες στο διαδίκτυο, όπως το Scopus, Pubmed, web of science, καθώς και σε βιβλία Εθνοφαρμακολογίας και βοτανικής.
Ευεργετικό Ρόφημα
Ως αφέψημα (εξαγωγή των διαλυτών συστατικών των φυτών σε ζεστό νερό, ρόφημα. Αφέ- ψω=καθαρίζω, διυλίζω με βρασμό) για την παρασκευή ροφημάτων, χρησιμοποιούνται οι ξηροί ανθοφόροι βλαστοί από το τσάι. Το ρόφημα από τα μυρωδάτα ανθοφόρα στελέχη είναι πολύ εύγευστο και αρωματικό ενώ οι θερμίδες που περιέχει σε αυτό είναι μηδενικές, μπορεί να καταναλωθεί ζεστό ή κρύο με ζάχαρη, μέλι ή σκέτο καθώς και να προστεθεί σε αυτό λεμόνι. Πίνεται πολύ ευχάριστα και αυτό έχει μεγάλη σημασία. Ένα φλιτζάνι τσάι με ένα κουταλάκι μέλι και χυμό λεμονιού, δίνει 21 θερμίδες (kcal), Υδατάνθρακες (g)5,8.
Το τσάι του βουνού είναι ένα πλούσιο σε φυσικά αντιοξειδωτικά, φυτό που δεν πρέπει να λείπει από την καθημερινότητα μας και το σπίτι μας. Πέρα όμως από τις ιδιαίτερες θεραπευτικές χρήσεις που έχει, η απλή πόση σε μορφή αφεψήματος αποτελεί σίγουρα υγιεινή συνήθεια. Αποτελεί την ιδανική πρόταση για τις κρύες μέρες του χειμώνα, ζεσταίνοντας το σώμα μας και θωρακίζοντας την υγεία μας αλλά και δροσίζοντάς μας το καλοκαίρι.
Βιβλιογραφία:
- Profesor I. Head of Neyropathology. C Jens Pahnke, M.P, Ph.D.E.F.N. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
- Δρ. Ελένη Μαλούπα (τακτική ερευνήτρια) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΦΥΤΟΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ
- Δημήτριος Ρουκάς Μ. Sc (τεχν. Γεωπόνος- Επιστημονικός Συνεργάτης Αντιπεριφέρειας Πιερίας
- Γκόλιας Απόστολος: ΕΘ.Ι.Ε. Κέντρο Γεωργικής Έρευνας, Μακεδονίας-Θράκης τμήμα Αρωματικών και Φαρμακευτικών φυτών Θέρμη Θεσσαλονίκης.
