Ήταν η περίοδος της πετρελαϊκής κρίσης μετά το 1973, όταν οι αλματώδεις αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου από τις χώρες του ΟΠΕΚ οδήγησαν την Αμερικανική αλλά και τις υπόλοιπες οικονομίες – εισαγωγείς σε συνθήκες στασιμοπληθωρισμού (stagflation), δηλαδή σε οικονομίες με ραγδαία αύξηση του πληθωρισμού και παράλληλα υφεσιακή πορεία.
Συγκεκριμένα, ο διπλασιασμός των τιμών του αργού πετρελαίου κατά την 3ετία 1973-1075 είχε σαν αποτέλεσμα την αύξηση του πληθωρισμού στις ΗΠΑ σε ποσοστό άνω του 10%, την ύφεση της οικονομίας κατά 6% και ως άμεση επίπτωση την αλματώδη αύξηση της ανεργίας κατά 5 μονάδες περίπου. Για τον ίδιο λόγο ανάλογες επιπτώσεις υπήρξαν και κατά την περίοδο 1980-1982.
Επεξεργασία στοιχείων: https://www.thebalance.com/unemployment-rate-by-year
Εν συντομία, η ραγδαία αύξηση των τιμών του πετρελαίου οδήγησε τις επιχειρήσεις σε αύξηση του κόστους παραγωγής με αποτέλεσμα αφενός να αυξήσουν τις τιμές των προϊόντων τους μετακυλώντας το κόστος στην ενδιάμεση ή τελική κατανάλωση και ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό τις πληθωριστικές πιέσεις στην οικονομία και αφετέρου είτε να περιστείλουν είτε να αναστείλουν την παραγωγική τους δραστηριότητα. Οι άμεσες και επαγόμενες επιπτώσεις από την μείωση της παραγωγικής δραστηριότητας ήταν η πτώση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ύφεση) και η αύξηση της ανεργίας.
Το παράδοξο του στασιμοπληθωρισμού είναι η συνύπαρξη υψηλού πληθωρισμού, ύφεσης της οικονομίας και υψηλής ανεργίας, ενώ υπό κανονικές συνθήκες ο «υγιής» και ελεγχόμενος πληθωρισμός προκαλεί αύξηση της ζήτησης, των εισοδημάτων, των κερδών των επιχειρήσεων και μείωση της ανεργίας.
Στις σημερινές συνθήκες με τα δεδομένα της πανδημίας, η οποία άφησε το αποτύπωμά της μεταξύ άλλων και στις οικονομίες των χωρών και ο πόλεμος στην Ουκρανία με την εκτόξευση των τιμών της ενέργειας (φυσικό αέριο, πετρέλαιο) και λοιπών καταναλωτικών αγαθών (δημητριακά, ορυκτά, ελαιούχα προϊόντα κ.λπ.) διαμορφώνεται ένα ανάλογο τοπίο με τους περισσότερους οικονομολόγους να οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι δημιουργούνται συνθήκες στασιμοπληθωρισμού στις οικονομίες των χωρών.
Ουσιαστικά οι πραγματικοί ρυθμοί ανάπτυξης του 2021 που διαδέχθηκαν την ύφεση του 2020 λόγω πανδημίας, φαίνεται να εξανεμίζονται όπως προδιαγράφεται από τους δείκτες του 1ου τριμήνου του 2022, ενώ παράλληλα οι πληθωριστικές πιέσεις εντείνονται.
Επεξεργασία στοιχείων: https://www.thebalance.com/unemployment-rate-by-year
Επεξεργασία στατιστικών στοιχείων EUROSTAT
Επεξεργασία στατιστικών στοιχείων EUROSTAT
Η κλασσική μέθοδος για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού είναι η αύξηση των επιτοκίων.
Στην περίπτωση όμως του στασιμοπληθωρισμού η αύξηση των επιτοκίων θα οδηγήσει σε στενότητα δανεισμού και στη μείωση του ρυθμού υλοποίησης επενδύσεων και θα επιβαρύνουν μια ήδη στάσιμη οικονομία αυξάνοντας περαιτέρω τα ποσοστά ανεργίας.
Αντίθετα, η διατήρηση χαμηλών επιτοκίων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη αλλά και στην περαιτέρω αύξηση του πληθωρισμού, που ουσιαστικά εξανεμίζει τα κέρδη των επιχειρήσεων και το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών.
Για το λόγο αυτό και ο στασιμοπληθωρισμός αποτελεί εφιάλτη για τους ασκούντες οικονομική πολιτική.
Στην παρούσα συγκυρία μια αύξηση των επιτοκίων ενδεχομένως να έπεφτε στο κενό, δεδομένου ότι οι αιτίες που διαμορφώνουν τις πληθωριστικές πιέσεις δεν είναι νομισματικής φύσης αλλά προέρχονται κατά κύριο λόγο από τους περιορισμούς στις εφοδιαστικές αλυσίδες, στην ενεργειακή κρίση και στις μεταφορικές δαπάνες. Αντίθετα, μια αύξηση των επιτοκίων θα διαμόρφωνε ακριβότερα δάνεια και μείωση των επενδύσεων οδηγώντας σε ανάσχεση μιας ανάκαμψης που ήδη είχε ξεκινήσει για τις περισσότερες χώρες το 2021.
Συνεπώς, μια συνετή οικονομική πολιτική με έμφαση στην ανάπτυξη είναι η καταλληλότερη πρακτική, ελπίζοντας σε σύντομο τερματισμό του πολέμου, στο πέρας της πανδημίας και κατ’ επέκταση στην εξάλειψη των παραγόντων που τροφοδοτούν τον υψηλό πληθωρισμό.
- o Αναστάσιος Σιδηρόπουλος είναι Οικονομολόγος, Διευθυντής Αναπτυξιακής Μετάβασης ΑΝΚΟ Δυτικής Μακεδονίας Α.Ε.
