Είκοσι χρόνια μετά τις προτάσεις του προγράμματος «Μαζί για την Πρέσπα»: προσωπικές μνήμες, αναπτυξιακές διεκδικήσεις, έργα που καθυστέρησαν και ένα όραμα για το μέλλον της ακριτικής μας περιοχής.
Με ιδιαίτερη συγκίνηση, διάβασα το πρόσφατο αναλυτικό οδοιπορικό του Αθηναϊκού – Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) το οποίο αναφέρθηκε μεταξύ άλλων, στο πρόσωπό μου και τη συνοριακή διάβαση στον Λαιμό Πρεσπών.
Για μένα, η είδηση αυτή έχει ξεχωριστή σημασία. Ανήκω στη γενιά που πρόλαβε, κατά τα παιδικά της χρόνια, να γνωρίσει τη συνοριακή διάβαση σε λειτουργία, πριν από το κλείσιμό της κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Γι’ αυτό και η προοπτική επαναλειτουργίας της δεν αποτελεί απλώς μια θετική εξέλιξη για την περιοχή μας.
Αγγίζει προσωπικές μνήμες, συνδέεται με την ιστορία του τόπου και αναζωπυρώνει ένα όραμα που συνοδεύει εδώ και δεκαετίες τη σκέψη μου για το μέλλον της Πρέσπας.
Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη λόγος για τον οποίο το θέμα με αφορά ιδιαίτερα: η ενασχόλησή μου με τα κοινά, η συμμετοχή μου στον σχεδιασμό αναπτυξιακών προτάσεων πριν από ακριβώς είκοσι χρόνια και η μετέπειτα πορεία μου στον τουρισμό της περιοχής.
Σήμερα, ως άνθρωπος που έχει συνδέσει τη ζωή και την επαγγελματική του δραστηριότητα με την Πρέσπα, εξακολουθώ να πιστεύω ότι ο τόπος μας διαθέτει πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες από όσες έχουμε καταφέρει μέχρι τώρα να αξιοποιήσουμε.
Ένα πρόγραμμα του 2006 που αξίζει να ξαναδιαβαστεί
Ως υπεύθυνος του προγράμματος της δημοτικής παράταξης «Μαζί για την Πρέσπα», με υποψήφιο δήμαρχο τον Λάζαρο Παπαδόπουλο, συμμετείχα στη διαμόρφωση προτάσεων που παρουσιάστηκαν στις 23 Σεπτεμβρίου 2006. Στη συνέχεια, υπηρέτησα για μία θητεία ως αντιπρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Πρεσπών.
Σήμερα, είκοσι χρόνια αργότερα, αξίζει να το ξαναδιαβάσουμε όχι με διάθεση δικαίωσης ή αντιπαράθεσης, αλλά ως ένα ιστορικό τεκμήριο των αναγκών, των διεκδικήσεων και των προοπτικών που είχαμε αναγνωρίσει ήδη από τότε.
Στις προτάσεις μας, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονταν η βελτίωση του δρόμου Φλώρινας–Πρεσπών ή η αναζήτηση εναλλακτικής χάραξης με σήραγγες, η διάνοιξη της συνοριακής διάβασης στον Λαιμό προς τη «Μάρκοβα Νόγκα», η σύνδεση μέσω Βροντερού με την Αλβανία, οι υποδομές στάγδην άρδευσης, η τυποποίηση και προώθηση των αγροτικών προϊόντων, η τουριστική ανάπτυξη με σεβασμό στο περιβάλλον, η δημιουργία αθλητικών υποδομών και η προοπτική διοργάνωσης τριεθνών αθλητικών εκδηλώσεων.
Είχαμε, επίσης, δώσει έμφαση στην ενίσχυση της τοπικής επιχειρηματικότητας, στην προβολή της Πρέσπας, στην υποστήριξη των επαγγελματιών και στη δημιουργία συνθηκών που θα επέτρεπαν στους νέους ανθρώπους να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στον τόπο τους.
Δεν επρόκειτο για μεμονωμένες ιδέες. Ήταν μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί συνολικά η αναπτυξιακή υστέρηση μιας ακριτικής περιοχής, με παρεμβάσεις στις μεταφορές, στην αγροτική παραγωγή, στον τουρισμό, στο περιβάλλον και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Είκοσι χρόνια μετά: Τι προχώρησε, τι καθυστέρησε, τι χάθηκε;
Η αναδρομή στο πρόγραμμα εκείνο δημιουργεί αναπόφευκτα ένα ερώτημα: πόσο δρόμο έχουμε διανύσει από το 2006 μέχρι σήμερα;
Ορισμένες από τις προτάσεις μας υλοποιήθηκαν ή άρχισαν να παίρνουν τον δρόμο της υλοποίησης, έπειτα όμως από μεγάλες καθυστερήσεις. Άλλες προχώρησαν μόνο εν μέρει και εξακολουθούν να ταλαιπωρούνται από προβλήματα χρηματοδότησης και εκτέλεσης. Κάποιες άλλες δεν υλοποιήθηκαν με τον τρόπο που είχαμε αρχικά προτείνει ή παραμερίστηκαν από τις μετέπειτα επιλογές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο δρόμος Φλώρινας–Πρεσπών. Η βελτίωση της οδικής πρόσβασης και η εξέταση εναλλακτικής χάραξης με σήραγγες είχαν συμπεριληφθεί στις βασικές προτεραιότητες του προγράμματός μας. Ωστόσο, η προοπτική των σηράγγων που είχαμε προτείνει δεν προχώρησε για τη συγκεκριμένη διαδρομή, καθώς οι σχετικές λύσεις τελικά συνδέθηκαν με την περιοχή της Κλεισούρας.
Η ανάγκη, πάντως, για ασφαλή, σύγχρονη και αποτελεσματική σύνδεση της Πρέσπας με τη Φλώρινα παραμένει. Για μια ακριτική περιοχή, το οδικό δίκτυο δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Είναι προϋπόθεση για την καθημερινότητα των κατοίκων, την πρόσβαση στις υπηρεσίες, την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και την προσέλκυση επισκεπτών.
Αντίστοιχα, η στάγδην άρδευση, που προτείναμε ως μέσο εξοικονόμησης νερού, μείωσης της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης και βελτίωσης της αγροτικής παραγωγής, παραμένει μια σημαντική εκκρεμότητα. Παρά την έναρξη του έργου, τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν και οι δυσκολίες χρηματοδότησης έχουν επιβραδύνει την ολοκλήρωσή του. Μετά και την πρόσφατη εξέλιξη με την έκπτωση του αναδόχου, η περιοχή χρειάζεται συγκεκριμένες ενέργειες, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και σαφές χρονοδιάγραμμα για τη συνέχισή του.
Η αγροτική παραγωγή, η εξοικονόμηση νερού και η προστασία του οικοσυστήματος των Πρεσπών δεν μπορούν να περιμένουν επ’ αόριστον.
Η συνοριακή διάβαση: Ένα όνειρο που το 2028 περιμένουμε να γίνει πράξη
Από όλες τις προτάσεις του 2006, η επαναδιάνοιξη της συνοριακής διάβασης στον Λαιμό έχει για μένα ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος.
Η πρόταση αυτή είχε διατυπωθεί σε μια εποχή κατά την οποία η προοπτική επανασύνδεσης των γειτονικών κοινωνιών φαινόταν μακρινή. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύαμε ότι η γεωγραφία των Πρεσπών δεν έπρεπε να αποτελεί εμπόδιο στην επικοινωνία και τη συνεργασία.
Η Συμφωνία των Πρεσπών δημιούργησε ένα νέο πλαίσιο στις σχέσεις Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας και συνέβαλε στη διαμόρφωση ευνοϊκότερων συνθηκών για τη διασυνοριακή συνεργασία. Σήμερα, η προοπτική λειτουργίας της διάβασης στον Λαιμό φαίνεται στο βάθος του ορίζοντα.
Ωστόσο, οι καθυστερήσεις δεν μπορούν να παραβλεφθούν. Η ολοκλήρωση είχε αρχικά προγραμματιστεί για το 2023, ενώ πλέον ως χρονικός ορίζοντας λειτουργίας αναφέρεται ο Φεβρουάριος του 2028. Εύχομαι και ελπίζω αυτή τη φορά το χρονοδιάγραμμα να τηρηθεί και η περιοχή να αποκτήσει επιτέλους μια υποδομή που διεκδικεί εδώ και πολλά χρόνια.
Το «κλειδί» για τον τριεθνή τουριστικό δακτύλιο: Δημιουργία Συνοριακής Διάβασης προς Αλβανία μεταξύ Πυξού – Τσέρια.
Στην ίδια αναπτυξιακή στρατηγική, κομβικό ρόλο κατέχει μια ακόμη πρόταση-τομή εκείνου του προγράμματος, η οποία επιβάλλεται να επανέλθει δυναμικά στην ατζέντα του δημόσιου διαλόγου: η οδική σύνδεση Πύξου – Τσέρια, με τη δημιουργία συνοριακής διάβασης προς την Αλβανία.
Πρόκειται για ένα έργο με τεράστιο γεωοικονομικό εκτόπισμα. Με τις κατάλληλες υποδομές και τη σύναψη των απαραίτητων διακρατικών συμφωνιών, η παρέμβαση αυτή θα δημιουργήσει έναν ολοκληρωμένο, κυκλικό διασυνοριακό δακτύλιο γύρω από τη Μικρή και τη Μεγάλη Πρέσπα.
Το όφελος θα είναι διπλό: από τη μία πλευρά θα διασυνδεθούν άμεσα οι απομονωμένοι οικισμοί και οι τοπικές αγορές των τριών χωρών, και από την άλλη θα προσφέρεται στον διεθνή επισκέπτη η μοναδική εμπειρία να περιηγηθεί και να γνωρίσει, μέσα σε λίγες ώρες, όλες τις πτυχές αυτού του ενιαίου και παγκοσμίου φήμης οικοσυστήματος.
Το Prespa Off Road και η προοπτική ενός τριεθνούς προορισμού
Η επαναλειτουργία της διάβασης μπορεί να συνδεθεί με μια ευρύτερη προσπάθεια εξωστρέφειας, στην οποία το Prespa Off Road έχει τη δική του θέση.
Το 8ο Prespa Off Road, που πραγματοποιήθηκε στις 12–14 Ιουνίου 2026, έκανε ένα σημαντικό βήμα προς τη διεθνοποίηση της διοργάνωσης, καθώς περιέλαβε για πρώτη φορά διαδρομές στα Αλβανικά χωριά της Μικρής και της Μεγάλης Πρέσπας.
Η ανακοίνωση του 9ου Prespa Off Road, για τις 11–13 Ιουνίου 2027, με παρουσίαση στο Μετρό του Συντάγματος, αποτελεί συνέχεια της προσπάθειας να αποκτήσει η Πρέσπα μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα και να προσελκύσει επισκέπτες από ένα ευρύτερο κοινό.
Το επόμενο μεγάλο ορόσημο θα μπορούσε να είναι το επετειακό 10ο Prespa Off Road, το 2028. Ελπίζουμε η ολοκλήρωση της συνοριακής διάβασης να συμπέσει χρονικά με τη διοργάνωση, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για ένα πραγματικά τριεθνές γεγονός.
Το όραμα αποτυπώνεται στο σύνθημα:
«Δύο Λίμνες, Τρεις Χώρες, Ένας Μαγευτικός Προορισμός».
Ένα σύνθημα που εκφράζει την πεποίθησή μας ότι οι Πρέσπες μπορούν να αποτελέσουν σημείο συνάντησης πολιτισμών, δραστηριοτήτων, επιχειρηματικών πρωτοβουλιών και ανθρώπων, με κοινό παρονομαστή τον σεβασμό στο μοναδικό φυσικό περιβάλλον της περιοχής.
Η τουριστική επιχειρηματικότητα ως προσωπική διαδρομή και αναπτυξιακή επιλογή
Η σχέση μου με το μέλλον της Πρέσπας είναι βαθιά βιωματική. Ως επαγγελματίας του τουρισμού, βιώνω καθημερινά τις μεγάλες δυνατότητες αλλά και τις προκλήσεις της επιχειρηματικότητας σε έναν τόπο με μοναδικό φυσικό πλούτο, που στερείται όμως βασικών υποδομών.
Η επιτυχία των τοπικών επιχειρήσεων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την προβολή ολόκληρης της περιοχής ως ενιαίου προορισμού. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι αποσπασματική· απαιτεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που περιλαμβάνει τη βελτίωση των οδικών συνδέσεων, την οργανωμένη τουριστική προβολή, τη συνεργασία των επαγγελματιών και την παράταση της τουριστικής περιόδου μέσω των τοπικών προϊόντων και δραστηριοτήτων.
Ωστόσο, κάθε αναπτυξιακή προσπάθεια και επιχειρηματική πρωτοβουλία παραμένει μετέωρη αν δεν θεμελιωθεί στον απόλυτο σεβασμό και την προστασία του οικοσυστήματός μας.
Όπως είχα επισημάνει και στο παρελθόν σε άρθρο μου, με τίτλο «Save Prespa», αν στερέψει η Πρέσπα, θα χαθεί η ψυχή των Βαλκανίων. Η βιωσιμότητα του μοναδικού αυτού υγροβιότοπου και η σωτηρία των λιμών μας αποτελούν την απαράβατη προϋπόθεση για οποιοδήποτε κοινό μέλλον σχεδιάζουμε με τις όμορες χώρες.
Η γειτνίαση με το αεροδρόμιο της Οχρίδας και η προοπτική της νέας συνοριακής διάβασης αποτελούν σημαντικές ευκαιρίες που πρέπει να αξιοποιήσουμε συλλογικά. Στόχος μας οφείλει να είναι η διαμόρφωση ενός υγιούς περιβάλλοντος που θα επιτρέψει στις ποιοτικές επιχειρήσεις μας να αναπτυχθούν και, κυρίως, θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε οι νέοι άνθρωποι να παραμείνουν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.
Το 2028 ως αφετηρία και όχι ως τελικός προορισμός
Είκοσι χρόνια μετά την παρουσίαση του προγράμματος «Μαζί για την Πρέσπα», η αναδρομή στις προτάσεις εκείνης της περιόδου δεν αποσκοπεί στην απόδοση ευθυνών ούτε στην προσωπική προβολή μέσα από το παρελθόν. Στόχος είναι να θυμηθούμε ότι πολλές από τις ανάγκες που είχαμε επισημάνει παραμένουν επίκαιρες και ότι η ανάπτυξη της περιοχής απαιτεί συνέχεια, επιμονή και συγκεκριμένες αποφάσεις.
Η προσωπική μου σχέση με την Πρέσπα ξεκινά από τα παιδικά μου χρόνια και συνεχίζεται μέσα από τη συμμετοχή μου στα κοινά και την προσπάθεια να στηριχθεί ο τόπος όπου μεγάλωσα. Για μένα, η επαναφορά αυτών των προτάσεων αποτελεί χρέος τιμής προς την περιοχή και τους ανθρώπους της.
Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι να θυμόμαστε απλώς τι προτείναμε το 2006, αλλά να διεκδικούμε σήμερα συγκεκριμένες αποφάσεις και έργα. Η συνοριακή διάβαση στον Λαιμό, η προοπτική σύνδεσης με την Αλβανία, ο δρόμος προς τη Φλώρινα και η ολοκλήρωση της στάγδην άρδευσης αποτελούν κρίκους μιας κοινής αναπτυξιακής προσπάθειας.
Το 2028 μπορεί να γίνει αφετηρία μιας νέας εποχής, εφόσον οι προσδοκίες συνοδευτούν από συνέπεια, συνεργασία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Γιατί τα μεγάλα οράματα δεν αρκεί να τα διατυπώνουμε. Οφείλουμε να επιμένουμε μέχρι να γίνουν πραγματικότητα.
Δύο Λίμνες, Τρεις Χώρες, Ένας Μαγευτικός Προορισμός.
