Στο πέραν, στο αντίπεραν, στο κρύον, το πεγάδι
κατέβαν δράκοι Έλλενοι και δεκαφτά ποπάδες
κ’ είχαν τον μέγαν αρχηγόν, τον δράκον Ιωάννην,
κι ας ση λαλίαν τη σπάθιας ατ’ εσείουτον ο κάστρον.
Σαρακενούς επόντεσεν ‘ς σου Ρωμανού τον κάμπον,
΄ς σου Ήλιου το βασίλεμαν, ΄ς σην παραποταμέαν.
Χίλιοι , μύροι πολέμησαν ‘ς σο δεξιόν του Γιάννη
κι η μάνα τ’ εκατέβαινεν ας ‘ς σο ψηλόν το όρος,
είχεν γούρους και στρατηγούς, φίλους τους λεοντάρους
είχεν και τον μικρόν υιόν , τον γιον τον Κωσταντίνον.
Καβάλκεψεν και έσυρεν απές’ σην μέσ’ ευρέθεν.
Άλλους τρώει ο μαύρος ατ’ και άλλους το σπαθίν ατ’
– Εγώ, αν επολέμησα, πας κ’ έν από καρδίας;
Αν αποθάνω μαύρεσα, πάω εντροπιασμέντζα,
αν αποθάνω κόκκινος , πάω με την χαράν μου…!
Ιστορική προσέγγιση:
Από το 1204 -1461 οι Έλληνες του Πόντου ήταν οι ακρίτες των ανατολικών συνόρων του Βυζαντίου. Ήταν αναγκασμένοι να πολεμούν με όλες τις λαότητες, που ζούσαν στην ευρύτερη περιοχή. Καμιά φορά και με τους χριστιανούς της περιοχής, όπως Γενοβέζους ,χάλυβες.
Η μεγαλύτερη απειλή όμως υπήρξαν οι Άραβες που ζούσαν πίσω από την οροσειρά του Παρυάδρη. ΄΄ Σο πέραν το αντίπεραν ( ήταν η κοιλάδα του Κάνη ποταμού.) Οι Άραβες ή οι Σελτζούκοι Τούρκοι έφεραν σαρίκι στο κεφάλι, γι’ αυτό τους έλεγαν Σαρακινούς… Εδώ διαπιστώνουμε, πως το κάλυμμα της κεφαλής είχε τέτοιο συμβολικό δυναμισμό, ώστε ήταν αρκετό να ταυτοποιήσει έναν λαό.
Στην προσπάθειά μας να ερμηνεύσουμε κατά λέξη το ακριτικό άσμα, θα πρέπει να ανατρέξουμε στη βυζαντινή βιβλιογραφία .
Πολλές φορές οι Κομνηνοί εξέδραμαν προς την περιφέρεια της αυτοκρατορίας, που ξεκινούσε από τα ΄΄Λυμνία΄΄, το δέλτα του Άλυ ποταμού κοντά στην Οινόη και έφθανε μέχρι την ΄΄Γωνία΄΄ στις όχθες του Άκαψη ποταμού… Ιδιαίτερα υπερασπίζονταν τις κορυφές του Παρυάδρη και τα υψώματα κοντά στις πηγές των ποταμών για να τονώσουν τους απομονωμένους ακρίτες .
Το άσμα αναφέρεται στον Δράκο Ιωάννη, που ήταν γιός του Εμμανουήλ του Ά Κομνηνού και της Ειρήνης. Διετέλεσε αυτοκράτορας από το 1280- 1297, συνολικά δέκα εφτά χρόνια. Σ’ ένα νόμισμα ης Τραπεζούντας απεικονίζεται σαν αετός με ανοιχτά φτερά.. Κατά τη βασιλεία του οι Τουρκομάνοι κατέλαβαν την Χαλδεία με τα μεταλλεία γεγονός που τον εξώθησε σε πολλές μάχες προκειμένου να την ελευθερώσει.
Η παραποταμέα είναι το φυσικό σύνορο και ιδιαίτερα ο Άλυς ποταμός, τις όχθες του οποίου υπερασπίζονταν οι Κομνηνοί της Τραπεζούντας.
΄΄Η μάνα τ’ εκατέβαινεν ας σο ψηλόν το όρος΄΄: Συνήθως η βασιλομήτωρ, όταν επρόκειτο για μεγάλες μάχες, συμμετείχε στο στρατιωτικό επιτελείο και πολλές φορές έπαιρνε μέρος και στις μάχες.
Οι Άγουροι(Γούροι) ήταν ένα επίλεκτο σώμα γενναίων ακριτών (στρατιωτών), που υπηρετούσαν στην αυλή του αυτοκράτορα ,ονομαζόμενοι και τάγμα των ανδρειωμένων. Σήμερα η λέξη άγουρος έχει το ίδιο νόημα και σημαίνει άνδρας με τόλμη (παλικαράς).
Οι Λεοντάριοι ή ανίκητοι ήταν το επίλεκτο σώμα των βυζαντινών και ταυτίζονταν με τον Ηρακλή.
΄΄ Είχεν και τον μικρόν υιόν, τον μικρόν Κωνσταντίνον.
Οι αυτοκράτορες της Τραπεζούντας συνήθιζαν κατά τις μάχες να εκπαιδεύουν τους μικρούς τους γιους προκειμένου να είναι έτοιμοι να αναλάβουν το θρόνο..
Το ακριτικό άσμα κλείνει με έναν τραγικό και αποκαλυπτικό απολογισμό της μάνας του αυτοκράτορα. ΄΄Του Έλλενα,΄΄ η οποία ομολογεί, ότι αναγκάστηκε να πάει στον πόλεμο για να υπερασπίσει τον ελληνισμό. Δεν είχε άλλες επιλογές. Ή θα έπρεπε να πεθάνει ΄΄Μαύρεσα΄΄ (σκλάβα), ή να σκοτωθεί μαχόμενη περήφανα μέσα στο αίμα ΄΄Κόκκινος΄΄ για την τιμή και την ελευθερία.
Στην προσπάθειά μας να προσεγγίσουμε το πνεύμα του λαϊκού ποιητή δεν θα πρέπει να ξεχνάμε, πως οι γυναίκες στον Πόντο ήταν σκληραγωγημένες και ρωμαλέες. Συμμετείχαν με κάθε τρόπο στις μάχες ανεφοδιάζοντας τους ακρίτες και πολλές φορές μάχονταν και οι ίδιες.
Στις μέρες μας οι γυναίκες είναι επιβεβλημένο να συμμετέχουν σε μόνιμες υπηρεσίες του στρατού και σε εθελοντικά στρατιωτικά σώματα .
Η συνεισφορά της γυναίκας στο νέο αμυντικό δόγμα της χώρας επιβάλλεται λόγω δημογραφικού να είναι διευρυμένη και καθοριστική…!
Η δομή του Ισραηλινού στρατιωτικού δόγματος έχει τη γυναίκα στο κέντρο της οργάνωσης.
λεξιλόγιο : Σαρακενοί =Άραβες ( οι φέροντες σαρίκι) Επέντεσεν =συνάντησε, Γούρους= άνδρες δυνατοί ή μισθοφόροι στρατιώτες από την Γroζνία μαύρος=άλογο, Το ψηλόν το όρος= ο Αέν Παύλον , πας κ’ έν από καρδίας=παρά τη θέλησή μου.
