Κατά την Δευτέρα 20 Νοεμβρίου του 2017, στην αίθουσα συνεδριάσεων της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, παρουσιάστηκε από τον αρχιτέκτονα της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού Μ. Λεφαντζή, το τεχνικό πρόγραμμα αποκατάστασης του συγκροτήματος του τύμβου Καστά, στο πλαίσιο της ένταξης του στο ΕΣΠΑ Κεντρικής Μακεδονίας (συνολικού ποσού 1.5 εκατ. €). Ο Μ. Λεφαντζής, εξ αρχής τόνισε πως «παρά το χαρούμενο κλίμα, θα επιτρέψετε στους μηχανικούς, στην Διεύθυνση Αναστήλωσης Μνημείων του Υπουργείου, που έχουν επίγνωση του πολυσύνθετου, εντελώς δύσκολου έργου που θα πρέπει να λάβει χώρα τα επόμενα χρόνια στον τύμβο Καστά, να είναι ελαφρώς σκεπτικοί. Ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε καλύτερα, το πώς πρέπει να περιγράψουμε την χαρά μας σήμερα, βλέποντας ότι έχουμε μπροστά μας χρόνια εργασιών, οι οποίες είναι ιδιαιτέρως πολύπλοκες και δεν ξέρουμε σε πολλές περιπτώσεις πως θα καταλήξουν».
Ως προς την κατάχωση τμήματος του περιβόλου ανέφερε πως «Το 2015, οι αλλεπάλληλες αυτοψίες μας υποδήλωσαν ότι στην δυτική πλευρά του περιβόλου εκδηλώθηκαν ολισθήσεις, που συμπαρέσυραν τμήματα της ανωδομής του. Επίσης στη νοτιοδυτική πλευρά, οι συσσωρευμένοι χωμάτινοι όγκοι… Επίσης στην ανατολική πλευρά τα συσσωρευμένα νερά άρχισαν να υποσκάπτουν το θεμέλιο του περιβόλου. Με βάση αυτές τις επισημάνσεις, έγιναν μελέτες οι οποίες αφορούσαν, ακριβώς, το αντικείμενο αυτό και το 2016 έγιναν εργασίες αφαιρέσεων χωμάτινων πρανών, έτσι ώστε αυτά να μην ολισθήσουν προς το μνημείο και βέβαια, μια μορφή αντιστήριξης του περιβόλου. Ήθελα να αναφερθώ σε αυτό το γεγονός συγκεκριμένα, διότι υπήρχε μια παρεξήγηση εδώ και καιρό, για το ότι αυτή η αντιστήριξη εμφανίζετο στα Μέσα Ενημέρωσης ως κατάχωση. Δεν είναι κατάχωση. Είναι αντιστήριξη του περιβόλου με σάκκους με ασβεστιτικά, για καλύτερη διαπνοή, βάση της εγκεκριμένης από το ΚΑΣ μελέτης (είναι υλικό κατάλληλο για να μην έχει υγρασία ο χώρος) και βέβαια όλο αυτό δημιουργείται γιατί ήταν ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε την ευστάθεια του περιβόλου στη δυτική πλευρά. Και μάλιστα, για να το θέσω πιο ξεκάθαρα, από αυτόν τον περίβολο που αντιστηρίχθηκε, έγινε αντιστήριξη σε 40 μέτρα, ένα πολύ μικρό αναλογικά ποσοστό, αφού ο περίβολος είναι 497 μέτρα».
Από την ανάλυση των 7 υποέργων του τεχνικού προγράμματος, θα σταχυολογήσουμε τα παρακάτω βασικά σημεία του ομιλητή:
«Επειδή έχουμε να κάνουμε με 22 στρέμματα τύμβου, που, βασικά, το κύριο υλικό είναι τα χωμάτινα πρανή…. το Υποέργο 1, ξεκινάει με τον «Τεχνικό Σύμβουλο» εφ΄ όλου του έργου, που θα είναι για όλες τις εργασίες που θα γίνουν στα χωμάτινα πρανή του τύμβου».
«Το Υποέργο 2, «Τεκμηρίωση – Δομική Αποκατάσταση – Αναστήλωση του Μνημείου», θα είναι ουσιαστικά ο πυρήνας όλου του προγράμματος. Ξεκινάει από τις αρχές του 2018 και ολοκληρώνεται στο τέλος του 2021. Η πρώτη δέσμη εργασιών, θα είναι οι εργασίες πεδίου, με πρώτο μας μέλημα, την συλλογή, μεταφορά και απόθεση πλησίον του τύμβου, όλου του διάσπαρτου υλικού, το οποίο ανήκει στον περίβολο. Πλησίον του λέοντος, βρήκαμε (από το 2012) περί τα 370 μέλη που ανήκουν στον περίβολο, 160 μέλη έχουν χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή βάθρου από τον Oscar Bronner (σ.σ.: αφού το 1937-38 έγινε αποκατάσταση του λέοντα από τον γλύπτη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Ανδρέα Παναγιωτάκη)…Αυτήν την στιγμή 1000 τόσα κομμάτια είναι στο θεμέλιο του φράγματος της Κερκίνης. Γλύτωσαν(σ.σ.: αφού δεν χρησιμοποιήθηκαν στο φράγμα) 67 μέλη, τα οποία μαζέψαμε. Τα μεταφέραμε στο Μουσείο. Αυτή τη στιγμή λέμε, τα μέλη, τα οποία είναι 375 και 67, θα πρέπει να τα μεταφέρουμε πλησίον του τύμβου Καστά, έτσι ώστε να μπορεί να γίνει η αναστήλωση του περιβόλου με αυθεντικό υλικό. Αυτή η ταύτιση μας κάνει περήφανους, αφού είναι μια από τις μεγαλύτερες ταυτίσεις που έχουν γίνει σε επίπεδο ποσότητας αλλά και ποιότητας σε αρχαίο μνημείο… Εργασίες άμεσα σωστικές: το πρώτο πράγμα που θα κάνουμε είναι να αραιώσουμε τις υποστηλώσεις και αντιστηρίξεις. Αυτές ήταν για 1 με 2 χρόνια και αυτή την στιγμή έχουν περάσει 3 και έχουν και αυτές τα προβλήματά τους. Το μνημείο, ήδη, συνεχίζει να «δουλεύει», εννοώ πως οι γαίες έχουν αρχίσει να πιέζουν, ειδικά τους τελευταίους δύο θαλάμους. Το μνημείο συνεχίζει να έχει μεταλλαγές και καθιζήσεις… Πρέπει να διορθώσουμε τα επιστύλια, πρέπει να διορθώσουμε, ειδικότερα στον τελευταίο θάλαμο, τον θάλαμο 4, πολλά πράγματα, έχουμε τεράστια προβλήματα. Όλα αυτά πρέπει να γίνουν σε ένα κλειστό χώρο, όπου οποιαδήποτε μικρομετακίνηση, θα μας οδηγήσει σε μεγάλη, φυσικά, πορεία. Επίσης στα γλυπτά, έχει γίνει η αποτύπωση, η ταύτιση των γλυπτών και η αποτύπωση των φτερών, επομένως ο στόχος μας είναι στο τέλος να μπορέσουμε να αποκαταστήσουμε τις σφίγγες. Έχουμε ένα μεγάλο τμήμα και από τα 4 φτερά των σφιγγών και φυσικά τη μια κεφαλή…Επίσης από την πόρτα έχουμε όλα τα τμήματα… Στον περίβολο, ειδικά στη νότια πλευρά, μπορούμε να συμπληρώσουμε – αναστηλώσουμε περί τα 120 μέτρα στην προκειμένη φάση, ενώ δεδομένης της κακής κατάστασης του αντιθήματος από πωρόλιθο, το μόνο που μπορεί να το σώσει, είναι ένας μαρμάρινος θώρακας… ενώ ο πωρόλιθος χρήζει και σοβαρής στερέωσης. Αυτό δεν μπορεί να γίνει με τα χρήματα που έχουμε. Έπρεπε να ιεραρχήσουμε τις βασικές ανάγκες, σε αυτά που έχουνε προφανείς ετοιμορροπίες και είναι πολύ σημαντικό να διατηρηθούν». Εδώ να επισημάνουμε πως ανάφερε και θέματα κλίσεων, τα οποία παρουσιάζουν οι γλυπτές Κόρες.
Το Υποέργο 3 θα αφορά «Χωματουργικές – Υδραυλικές εργασίες, ενώ το Υποέργο 4, την «Κατασκευή Πασσάλων πέριξ του Ταφικού Μνημείου». Για το Υποέργο 5, είπε χαρακτηριστικά, πως περιλαμβάνει την «Ανάδειξη του Αρχαιολογικού Χώρου και πρέπει να σεβαστούμε τις διαστάσεις του αρχαίου κελύφους και βάσει αυτών των διαστάσεων να φτιάξουμε ένα νέο κέλυφος… το οποίο θα διασφαλίζει, σταθερές συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και πρόσβασης στο μνημείο, με σχεδίαση των διαδρομών πρόσβασης και πρόβλεψη ΑΜΕΑ».
Για το Υποέργο 6 είπε πως «είναι οι εργασίες συντήρησης επιχρισμάτων, ψηφιδωτών, λίθινων διακοσμητικών και γλυπτικού διακόσμου του ταφικού μνημείου. Στην πραγματικότητα, είναι η συντήρηση των σχετικών επιφανειών, καθώς και όλων των μαρμάρινων στοιχείων του περιβόλου και είναι το έργο που θα διαδεχθεί την δομική αποκατάσταση του μνημείου».
Τέλος για το Υποέργο 7 «Ανασκαφικοί Καθαρισμοί – Δοκιμαστικές Τομές», ανέφερε πως «πριν τα χωματουργικά, θα πρέπει πριν αφαιρέσουμε χωμάτινα πρανή να κάνουμε αρχαιολογικές τομές, με μέθοδο αρχαιολογική, ώστε να διασφαλίσουμε πως δεν θα καταστρέψουμε αρχαία».
