“Καρκίνος” αποτελεί μια έννοια που συμπεριλαμβάνει περισσότερες από 200 διαφορετικούς τύπους νόσου, οι οποίοι είναι δυνατόν να επιτεθούν σχεδόν σε οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Ο όρος αφορά την υπερβολική, χωρίς προγραμματισμό, ανάπτυξη κυττάρων του οργανισμού, που ήταν φυσιολογικά, μέχρι το στάδιο της έναρξης της διαδικασίας καρκινογένεσης.
Διαδικασία έναρξης της καρκινογένεσης
Σήμερα πιστεύεται ότι οι περισσότεροι καρκίνοι αρχίζουν από την απώλεια ελέγχου ενός και μόνο κυττάρου. Το κύτταρο αυτό πολλαπλασιάζεται και δίνει μια ομάδα καρκινικών κυττάρων, των οποίων η αύξηση χάνει τον έλεγχο και η ισορροπία μεταξύ κυτταρικής διαίρεσης και φυσιολογικού θανάτου έχει διαταραχθεί. Ανάλογα με τον τύπο του καρκινικού κυττάρου, σε διάστημα μερικών εβδομάδων, μηνών ή και ετών, δημιουργείται μια μεγάλη μάζα κυττάρων, που μπορεί να προξενήσει σημαντικά προβλήματα στον οργανισμό.
Πως γίνεται η μετατροπή ενός φυσιολογικού κυττάρου σε καρκινικό
Ο τρόπος που ένα φυσιολογικό κύτταρο μεταλλάσσεται σε καρκινικό, δεν έχει απόλυτα διασαφηνιστεί. Πολλές φορές το κύτταρο έχει τη γενετική προδιάθεση και αρκεί η έκθεση σε επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως είναι διάφορες χημικές ουσίες ή ακτινοβολίες, για την μετάλλαξη τους σε καρκινικό. Υπάρχουν, ακόμη, σπάνιες περιπτώσεις, κατά τις οποίες διαπιστώνεται ότι πολλά κύτταρά, εξαιτίας της πίεσης που υφίστανται από ένα επιβαρυντικό παράγοντα, χάνουν τον έλεγχο της αύξησης τους, με αποτέλεσμα να ευθύνονται για την ταυτόχρονη γένεση πολλών διαφορετικών όγκων.
Πως δημιουργούνται οι όγκοι
Ο οργανισμός του ανθρώπου κατασκευάζεται από εκατομμύρια κύτταρα, που διαιρούνται και αναπαράγονται με απόλυτα καθορισμένο τρόπο, ώστε να επιτευχθεί η ομαλή λειτουργία του οργανισμού. Αυτή η αυστηρά ελεγχόμενη διαδικασία, συντελεί στην διατήρηση της υγείας μας. Όταν η διαίρεση και η αναπαραγωγή των κυττάρων γίνεται ανεξέλεγκτα, δίχως προγραμματισμό, ακόμη και σε περίπτωση που δεν τα έχει ανάγκη ο οργανισμός, δημιουργείται μια μάζα ανώμαλου ιστού, που η ορολογία του είναι όγκος.
Διάκριση των όγκων
Η διάκριση τους γίνεται ως εξής:
όγκος: ανώμαλη ανάπτυξη κυττάρων=νεόπλα-σμα=καλοήθης ή κακοήθης
καλοήθης όγκος: όχι καρκίνος, όχι κακοήθης
κακοήθης όγκος: καρκίνος
Χαρακτηριστικά των καλοηθών όγκων
Οι καλοήθεις όγκοι έχουν βραδεία ανάπτυξη και δε θεωρούνται ότι είναι “καρκίνος”. Συνήθως, μπορούν να αφαιρεθούν και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν επανεμφανίζονται. Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι τα κύτταρα των καλοηθών όγκων δεν προσβάλλουν άλλα σημεία του σώματος. Οι καλοήθεις όγκοι σπάνια είναι απειλή για την ανθρώπινη ζωή ή επιδρούν αρνητικά στην υγεία, ωστόσο, όμως ευθύνονται για την δημιουργία προβλημάτων αν αναπτυχθούν δίπλα σε όργανα με σημαντικές ζωτικές λειτουργίες. Από καθαρά ιατρική πλευρά, δεν πρέπει να γίνεται χρήση του όρου “καλοήθη καρκίνου”. Όταν οι γιατροί κάνουν χρήση του όρου “καρκίνου”, αναφέρονται κατά κανόνα στους κακοήθης όγκους.
Τα καρκινικά κύτταρα είναι δυνατόν να προσβάλλουν γειτονικούς ιστούς;
Τα καρκινικά κύτταρα συχνά έχουν τη δυνατότητα να διεισδύουν και να βλάπτουν γειτονικούς ιστούς και όργανα. Επίσης, τα καρκινικά κύτταρα έχουν την δυνατότητα να μετακινηθούν από το σημείο που εντοπίζεται ο κακοήθης όγκος και να εισβάλλουν στην κυκλοφορία του αίματος ή το λεμφικό σύστημα. Έτσι γίνεται η μετακίνηση του καρκίνου και η επέκταση του σε διάφορα σημεία του σώματος. Αν ένας κακοήθης όγκος είναι ανεξέλεγκτος, τελικά είναι δυνατόν να επηρεάσει τις φυσιολογικές λειτουργίες του σώματος (αναπνοή, πέψη, καρδιακή λειτουργία κλπ) και να επιφέρει ανεπανόρθωτες ζημιές.
Μπορεί στο ίδιο όργανο ή ιστό να αναπτυχθούν περισσότερες από μία μορφές καρκίνου;
Η εμφάνιση περισσότερων από μία μορφών καρκίνου στο ίδιο όργανο ή ιστό δεν αποτελεί σπάνιο φαινόμενο, όπως π.χ το δέρμα, όπου απαντάται: το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα: προσβάλλει τα βαθύτερα στρώματα του δέρματος αν και παρατηρείται στην επιφάνεια του, το επιδερμικό καρκίνωμα: προσβάλλει τα κερατινοκύτταρα που είναι στην επιφάνεια του σώματος, το μελάνωμα: προσβάλλει μελάνοκύτταρα του δέρματος.
Γιατί ο οργανισμός αδυνατεί να πολεμήσει εύκολα τα καρκινικά κύτταρα;
Το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου εντοπίζει βακτήρια, ιούς ή άλλα σώματα ως “εχθρούς” ενάντια στον οργανισμό και μάχεται να τα εξουδετερώσει με τους αμυντικούς μηχανισμούς του. Επειδή, όμως, τα καρκινικά κύτταρα παρουσιάζουν ομοιότητα με τα φυσιολογικά, δεν βάζουν σε λειτουργία το ανοσοποιητικό μηχανισμό, με αποτέλεσμα να μην διακόπτεται η εισβολή και η εξάπλωσή τους, αλλά να συνεχίζεται αβίαστα.
Ποια είναι η σημασία της ταχύτητας ανάπτυξης των κυττάρων;
Η ανάπτυξη μερικών καρκίνων γίνεται με πολύ αργό ρυθμό και δεν δημιουργούν βλάβες στην υγεία του ασθενή για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ άλλοι σχηματίζονται ταχύτατα και ευθύνονται για σοβαρές βλάβες στην υγεία, εφόσον δεν γίνει έγκαιρα ο εντοπισμός και η αντιμετώπιση τους.
Η συχνότητα των βλαβών στο γενετικό υλικό ενός φυσιολογικού ατόμου
Το γενετικό υλικό ενός κυττάρου (DNA) σε κάποιο φυσιολογικό άτομο μπορεί να υποστεί βλάβη κάθε δευτερόλεπτο που περνά. Οι βλάβες αυτές, όπως είναι φυσικό, δεν δύναται να ενεργοποιήσουν από μόνες τους τη διαδικασία καρκινογένεσης, η οποία προϋποθέτει για την ολοκλήρωση της συνδυασμό μιας σειράς παραγόντων.
Τα σημεία διαφοράς των καρκινικών κυττάρων από τα φυσιολογικά
Η διαφορά των καρκινικών κυττάρων από τα φυσιολογικά εντοπίζεται σε δύο κύρια σημεία. Το πρώτο είναι η ταχύτητα πολλαπλασιασμού τους με γρήγορους ρυθμούς, δίχως τον έλεγχο των ρυθμιστικών μηχανισμών του οργανισμού και το δεύτερο ότι γίνονται ουσιαστικά αθάνατα, αφού δεν ακολουθούν τις αυστηρά καθορισμένες βιολογικές διαδικασίες, που κατευθύνουν κάθε κύτταρο σε φυσιολογικό θάνατο. Κάθε τύπος καρκίνου παρουσιάζει τα δικά του χαρακτηριστικά και τη δική του θεραπευτική καταπολέμηση.
Η ονοματολογία κάθε τύπου καρκίνου
Οι περισσότεροι τύποι καρκίνου λαμβάνουν την ονοματολογία τους από το είδος του ιστού ή του οργάνου στο οποίο αρχικά διαπιστώνονται. Όταν ο καρκίνος εξαπλώνεται, ο νέος όγκος παρουσιάζει τον ίδιο τύπο ανώμαλων κυττάρων και το ίδιο όνομα με τον αρχικό καρκίνο. Για παράδειγμα, εάν κύτταρα καρκίνου του πνεύμονα εξαπλώνονται με μεταστάσεις στα οστά, τα κύτταρα που εντοπίζονται στα οστά είναι καρκινικά κύτταρα πνεύμονα. Ο συγκεκριμένος τύπος, παίρνει την ονοματολογία μεταστατικός καρκίνος του πνεύμονα και όχι καρκίνος των οστών. Μερικοί όγκοι, επίσης, παίρνουν το όνομα του επιστήμονα που τους ανακάλυψε, όπως είναι ο όγκος Wilms, η νόσος Hodgkin,το σάρκωμα Ewing ή όγκος Brenner.
Ποιοι άνθρωποι προσβάλλονται από τον καρκίνο;
Ο καρκίνος δύναται να εμφανιστεί σε κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από το φύλλο, την εθνικότητα ή την ηλικία του. Σήμερα, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, η ζωή τους είναι συνυφασμένη με αυτή την νόσο, ή έχουν απαλλαχτεί οριστικά από αυτήν, λαμβάνοντας την κατάλληλη θεραπεία. Ο γρήγορος, πάντως, εντοπισμός του καρκίνου και η έγκαιρη θεραπεία του, αυξάνει τις πιθανότητες για την επιτυχή αντιμετώπισή του.
Τα καρκινικά κύτταρα σχηματίζουν πάντοτε συμπαγείς και ευδιάκριτους όγκους;
Οι όγκοι των οστών, των πνευμόνων και του εγκεφάλου, καθώς και οι περισσότερες μορφές καρκίνου, σχηματίζουν συμπαγείς και ευδιάκριτους όγκους, γεγονός που δεν εντοπίζεται στις λευχαιμίες, τα λεμφώματα και το πολλαπλό μυέλωμα. Στις τελευταίες κατηγορίες, τα κύτταρα διαχέονται στην κυκλοφορία του αίματος ή το λεμφικό σύστημα. Τα κύτταρα των μη συμπαγών όγκων, όμως, δεν θα πρέπει να συσχετίζονται με τυχόν μεταστατικά κύτταρα που κυκλοφορούν στο αίμα, προερχόμενα από συμπαγείς όγκους και μεταφέρονται μέσω του αίματος σε απομακρυσμένα σημεία του σώματος.
Ο καρκίνος μεταδίδεται ως ασθένεια;
Ο καρκίνος δεν αποτελεί μεταδοτική ασθένεια. Πρέπει να γνωρίζετε ότι δεν μεταδίδεται ούτε από εσάς με τις καθημερινές σας δραστηριότητες και δεν μπορεί να σας τον μεταδώσει κανένας. Αν έχετε παιδιά ή έρχεστε σε επαφή με παιδιά άλλων, είναι πολύ σημαντικό να τους κάνετε γνωστό ότι η νόσος δεν μεταδίδεται. Αν δεν γίνει αυτό, τα παιδιά ίσως πιστέψουν ότι θα νοσήσουν κάνοντας παρέα μαζί σας ή ακόμη και ότι μπορεί να επιδεινώσουν, άθελά τους, την κατάσταση σας. Ένας χρήσιμος τρόπος, για να μην υπάρχει πρόβλημα, είναι να εξηγήσετε στα παιδιά ή σε όσους δεν έχουν σωστή πληροφόρηση ότι η ασθένεια δεν είναι μεταδοτική, όπως ακριβώς δε μεταδίδεται ο πονοκέφαλος ή το σπασμένο χέρι.
Μπορεί να γίνει μετάδοση του καρκίνου από τη μητέρα στο έμβρυο;
Αν και το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται εξαιρετικά σπάνια, έχει παρατηρηθεί διασπόρα καρκινικών κυττάρων από τη μητέρα στο έμβρυο, μέσω του ομφάλιου λώρου, σε ορισμένους όγκους, όπως το μελάνωμα.
Τι είναι η πρωτοπαθής εστία;
Είναι η περιοχή αρχικής παρουσίας του όγκου, δηλαδή ο ιστός ή το όργανο από το οποίο αρχίζει η ανάπτυξη του. Η ανίχνευση της πρωτοπαθούς εστίας παίζει καθοριστικό ρόλο στο σχεδιασμό της θεραπείας, άρα κατά συνέπεια και στην αποτελεσματική καταπολέμηση της νόσου.
Τι είναι ο διηθητικός καρκίνος;
Είναι ο καρκίνος που εξαπλώνεται στους υγιείς ιστούς, οι οποίοι περιβάλλουν την περιοχή από την οποία άρχισε η ανάπτυξή του. Τα καρκινικά κύτταρα, αρχικά διασπούν και διαπερνούν τη βασική μεμβράνη και εν συνεχεία εξαπλώνονται και καταστρέφουν τους γύρω ιστούς.
Τι είναι η υπολειμματική νόσος;
Είναι τα καρκινικά κύτταρα ή οι ιστοί που παραμένουν στον οργανισμό του ασθενή, μετά την ολοκλήρωση της χειρουργικής ή άλλης μορφής θεραπείας. Ο εντοπισμός της ύπαρξης υπολειμματικής νόσου έχει πολύ μεγάλη σημασία για τον ασθενή, αφού έτσι δύναται η πρόληψη πιθανών υποτροπών της νόσου.
