- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Μονάχου της Γερμανίας ευρίσκεται αμφορέας, του 6ου αιώνος π.Χ., 600 – 500 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, στον οποίο (αμφορέα) απεικονίζεται σκηνή του αγωνίσματος του παγκρατίου. Το παγκράτιον ήτο άθλημα σύνθετον εκ πάλης και πυγμής (πυγμαχίας). Πύκτης ελέγετο ο πυγμάχος.
Ενθυμούμαι τον αείμνηστο πατέρα μου, τον μακαριστό Ιερέα Χρήστο Λαμπριανίδη του Ευσταθίου, Εφημέριο επί πολλά έτη της Ενορίας Αγίου Δημητρίου Σκήτης Κοζάνης της Ιεράς Μητροπόλεως Σερβίων και Κοζάνης. Είχε εκ πατρός έναν πρώτο εξάδελφο, τον Ευστάθιο Λαμπριανίδη του Ηρακλέους, ο οποίος ήτο και υψηλός και εύσωμος και ρωμαλέος. Είχε δε χαρακτηριστικά πυγμάχου, ήτο ίδιος ο μυθικός μας Ηρακλής. Ειργάζετο στην Γερμανία. Εγώ ήμουν μικρό παιδί. Ερχόμενος ο θείος μου αυτός στην Ελλάδα, στο χωριό μου, μας επισκεπτόταν στην οικία μας. Ο πατέρας μου αστειευόμενος τον αποκαλούσε πύκτη. Θυμάμαι τις φράσεις του : «Καλώς όρισες πύκτη» (=καλώς ήλθες «πυγμάχε»), «Τι κάνεις, πύκτη;», «Ποια τα νέα σου πύκτη;» Έχω, δε, μία φωτογραφία του ιδίου του θείου μου. Είναι δίπλα σε μια κολόνα της βεράντας του πατρικού μου σπιτιού, στο χωριό μου, υψηλός και ευσταλής, γεροδεμένος. Νομίζει κανείς πως η κολόνα είναι διπλή, η δεύτερη, με ανθρώπινη μορφή. Ο Θεός ας αναπαύσει τις ψυχές και του πατρός μου και του θείου μου.
Βλέπε σελ. 866 Λεξικού Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Ιωάννου Σταματάκου, 1972 : ο πύκτης -ου (πυξ, πυγμή) = ο πυγμάχος, ο δια της πυγμής μαχόμενος. Βλέπε επίσης σελ. 865 του ιδίου Λεξικού : πυκτεύω, μέλλ. -σω (πύκτης) = πυγμαχώ, είμαι πύκτης, είμαι πυγμάχος.
Ο Αμφιτρύων ήτο μυθικός βασιλεύς της Τίρυνθας της Πελοποννήσου. Η αρχαία Τίρυνθα ήτο κοντά στις Μυκήνες. Ο Αμφιτρύων ήτο υιός του Αλκαίου και σύζυγος της Αλκμήνης, με την οποία ο θεός Δίας απέκτησε τον Ηρακλή. Ο Ηρακλής υπήρξε νικητής σε αγώνα παγκρατίου (Παυσανίας Η, 8, 1). Ο Θησέας με παγκράτιον κατέβαλε τον Μινώταυρον (Πίνδαρος εμ. Ε. 89). Το άθλημα τούτο, Παγκράτιον, εισήχθη εις τα Ολύμπια κατά την τριακοστή τρίτη (33η ) Ολυμπιάδα (Παυσανίας Ε, 8, 3), δηλαδή εις τους 33ους Ολυμπιακούς Αγώνες, και από τότε υπήρχε ως άθλημα αδιάκοπα. Κατά την 145η Ολυμπιάδα καθιερώθηκε το πρώτον και παγκράτιον παίδων.
Οι Σπαρτιάτες απέκλειον το άθλημα τούτο από τα γυμνάσματά τους, διότι θεωρούσαν ότι υπερβαίνει τον σκοπό της ανάπτυξης της νεολαίας, καθόσον το αποτέλεσμα ήτο μερικές φορές ακόμη και ο θάνατος του ενός εκ των αντιπάλων αθλητών (Παυσανίας Η, 40, 1). Και αν ακόμη ερρίπτετο ο είς κατά γης, μπορούσε να εξακολουθήσει την πάλη, η οποία πλέον ελέγετο ανακλινοπάλη, μέχρις ότου ο αναγνωρίζων την ήττα, ο αναγνωρίζων εαυτόν ηττημένον, ανέτεινε τον δάκτυλον, μέχρις ότου δηλαδή ο νικημένος σήκωνε ψηλά το δάκτυλό του. Σήμερα συμβαίνει κάτι αντίστοιχο. Στην πάλη, ο αθλητής, ο ευρισκόμενος σε δεινή, δύσκολη, θέση, καθιστάμενος πλήρως παγιδευμένος και ακινητοποιημένος, μπορεί να υψώσει, να σηκώσει ψηλά, την χείρα του με έκταση της παλάμης. Η κίνηση τούτη σημαίνει αποδοχή της ήττας του.
Στην απεικόνιση του εν λόγω αμφορέως, ήτοι του εν λόγω συμβόλου 261, δύο παγκρατιαστές, ήτοι αθλητές του αθλήματος του παγκρατίου, εικονίζονται εν ώρα διεξαγωγής του μεταξύ τους αγώνος. Ο ένας αθλητής επιτίθεται γρονθοκοπώντας με γυμνά χέρια τον αντίπαλό του, ο οποίος αμύνεται προβάλλοντας τον αριστερό βραχίονά του. Το παγκράτιο ήτο σκληρότατο αγώνισμα. Οι κανονισμοί επέτρεπαν κάθε είδος βιαιότητα, από το δάγκωμα (το «δάκνειν») μέχρι και την εξόρυξη του οφθαλμού (το «ορύττειν»).
- Στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης στις Η.Π.Α. ευρίσκεται σκύφος, των αρχών του 5ου αιώνος π.Χ., ήτοι 500 π.Χ.-470 π.Χ., που φέρει μελανόμορφη αγγειογραφία. Στην μελανόμορφη αυτή απεικόνιση του σκύφου παριστάνονται δύο αθλητές του αθλήματος της πυγμής, της πυγμαχίας, εν ώρα δράσης. Απεικονίζεται αντικανονική λαβή, με τον γυμναστή – διαιτητή να υψώνει απειλητικά το ραβδί του για να τιμωρήσει τινά εκ των δύο αθλητών δια τινα παράβασιν των κανονισμών του αγωνίσματος – αθλήματος.
Ας σημειωθεί ότι στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα ευρίσκεται αμφορέας, του 5ου αιώνος π.Χ., 500 π.Χ.- 400 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού. Στην ερυθρόμορφη αυτή απεικόνιση του σκύφου παριστάνονται δύο αθλητές του αθλήματος της πυγμής εν ώρα δράσης. Οι δύο πύκτες, πυγμάχοι, εμφανίζονται σε βίαιη συμπλοκή εν ώρα πυγμής, πυγμαχίας. Ο ένας αθλητής-πύκτης, από τα συνεχή χτυπήματα του αντιπάλου του που τον καταπιέζει «πατώντας» τον ταυτόχρονα με το γόνατό του, φαίνεται να καταρρέει.
- Στο Βρετανικό Μουσείο στο Ηνωμένο Βασίλειο ευρίσκεται μία κύλιξ του 430 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, που φέρει ερυθρόμορφη αγγειογραφία. Στην αγγειογραφία αυτή εικονίζεται παράσταση από αγώνες επίδειξης τεχνικών του αθλήματος της πάλης. Στην εν λόγω παράσταση εικονίζεται τεχνική λαβή, με την οποία τις παλαιστής σηκώνει στον αέρα τον αντίπαλό του, τον σηκώνει ψηλά προκειμένου να τον προσγειώσει στη γη ανώμαλα, χωρίς ο ίδιος να προσεγγίσει το έδαφος.
Ας σημειωθεί ότι στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών ευρίσκεται ανάγλυφη παράσταση τριών αγωνισμάτων : αριστερά αθλητής του αθλήματος άλματος εις μήκος, κατά την ώρα της προσπάθειας, στο κέντρο δύο παλαιστές εν ώρα πάλης σε χαρακτηριστική φάση τεχνικής λαβής, και δεξιά στην ίδια παράσταση ασκούμενος ακοντιστής.
- Στο Martin von Wagner Museum, στο Βύρτσμπουργκ της Γερμανίας ευρίσκεται κρατήρας από την Χαλκιδική της Ελληνικής Μακεδονίας, του 6ου αιώνος π.Χ., ήτοι 600 π.Χ.-500 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, στον οποίο υπάρχει μελανόμορφη αγγειογραφία. Απεικονίζονται η Ελένη με τον Πάρη, (Πάρις -ιδος), και η Ανδρομάχη με τον Έκτορα. Η πόλη της Χαλκίδας στην Εύβοια διακρίθηκε για την αποικιακή της πολιτική. Σημαντικές αποικίες των Χαλκιδέων υπήρχαν στην Χαλκιδική της Ελληνικής Μακεδονίας. Οι Χαλκιδείς βεβαίως εδημιούργησαν αποικίες και δυτικώς (Σικελία-Κάτω Ιταλία).
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βερολίνου της Γερμανίας ευρίσκεται αγγείο, ερυθρόμορφου ρυθμού, το οποίο φέρει ερυθρόμορφη αγγειογραφία. Σε αυτήν εικονίζεται γυναίκα, η οποία είναι ντυμένη με ενδύματα πολυτελείας. Από κάτω φοράει ιωνικό χιτώνα με κεντήματα. Από επάνω φοράει ιμάτιο με ποικιλία λεπτής δουλειάς στο τελείωμα του ιματίου. Η μία άκρη του χιτώνα που σκεπάζει την κεφαλή της έχει διπλωθεί με κομψές πτυχές στον αυχένα, αποκαλύπτοντας έτσι τα καλοχτενισμένα μαλλιά και τα λεπτά ενώτια, σκουλαρίκια της.
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου του Ηνωμένου Βασιλείου ευρίσκεται αθηναϊκός αμφορέας του 525 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, με εναλλαγή μαύρου άσπρου, ο οποίος φέρει αγγειογραφία. Στην αγγειογραφία τούτη παριστάνεται σκηνή από το αγώνισμα του πεντάθλου. Από αριστερά, ο πρώτος είναι αθλητής του άλματος εις μήκος, έχει τα χέρια του υψηλά και κρατεί άσπρους αλτήρες, βάρη δηλαδή που κρατούσαν οι πηδώντες, αθλητές του μήκους, προς έντασιν της φοράς των. Βλέπε σελ. 69 Λεξικού Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης Σταματάκου. Τα βάρη, βαρίδια αυτά ήσαν πέτρινα ή μεταλλικά με λαβές (χειρολαβές). Ο δεύτερος από αριστερά αθλητής είναι ακοντιστής, κρατάει ακόντιο και ετοιμάζεται να πάρει φόρα. Ο τρίτος από αριστερά αθλητής είναι δισκοβόλος που κρατεί στο αριστερό χέρι του λίθινο άσπρο δίσκο και φαίνεται να ξεκινά στον βατήρα την προσπάθειά του. Ο τέταρτος αθλητής, τελευταίος δεξιά, ξεκινάει την προσπάθειά του προς εκτόξευση του ακοντίου. Ο δεύτερος και ο τέταρτος αθλητής είναι ακοντιστές.
Εκτός από τα τρία αυτά αθλήματα (άλμα εις μήκος, ακόντιο, δίσκος) το πένταθλον περιελάμβανε και την πάλη και το στάδιον, ήτοι τον δρόμο σταδίου. Τα στάδιον ήτο αγώνας δρόμου μήκους 185 περίπου μέτρων.
- Στο Μουσείο της Ταρκυνίας της Ιταλίας ευρίσκεται κρατήρ, του 500 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, έργο του ζωγράφου Κλεοφράδη, ο οποίος (κρατήρ) φέρει αγγειογραφία. Στην απεικόνιση της ερυθρόμορφης αυτής απεικονίσεως παριστάνεται σκηνή από το αγώνισμα του ακοντισμού. Για το αγώνισμα του ακοντισμού απαιτείτο εντατική άσκηση. Στην παράσταση αυτή εικονίζεται αθλητής- ακοντιστής, ο οποίος διδάσκεται την τεχνική υπό την αυστηρή καθοδήγηση του παιδοτρίβη, του γυμναστή του, του προπονητού του θα λέγαμε σήμερα.
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου του Ηνωμένου Βασιλείου ευρίσκεται αθηναϊκός αμφορέας, του 335 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, στον οποίο (αμφορέα) απεικονίζεται σκηνή αγωνίσματος πυγμής, πυγμαχίας. Στην απεικόνιση αυτή δύο πύκτες, πυγμάχοι, εικονίζονται εν ώρα διεξαγωγής του μεταξύ τους αγώνος.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Μονάχου στην Γερμανία ευρίσκεται αμφορέας του 500 π.Χ., με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού. Το έργο τούτο είναι του ζωγράφου Κλεοφράδη. Η ερυθρόμορφη αγγειογραφία εικονίζει σκηνή από το άθλημα του ακοντισμού. Ο αθλητής κραδαίνει το ακόντιό του ψηλά και τρέχει προς επιχείρησιν της βολής.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείου του Βερολίνου της Γερμανίας ευρίσκεται νόμισμα που έκοψαν οι Αθηναίοι μετά τους Περσικούς Πολέμους. Στο νόμισμα αυτό παριστάνεται η κεφαλή της θεάς Αθηνάς. Η θεά φέρει περικεφαλαία και επάνω σε αυτήν εικονίζεται κλάδος ελαίας, σύμβολο της νίκης. *Ερευνητής-Μελετητής-Αναλυτής 16-9-2026
