Γεώργιος Ιβάνωφ, ένας «αδικημένος» ήρωας – Γράφει ο Δημήτρης Χατζηδάκης

Δημ. Χατζηδάκης
Δρ Χημικός Μηχανικός
(dhadjidakis@yahoo.com)

Πριν από ακριβώς 80 χρόνια εκτελέσθηκε από τους Γερμανούς κατακτητές ο ήρωας της ελληνικής Αντίστασης Γεώργιος Ιβάνωφ, ίσως ο μεγαλύτερος σαμποτέρ των Συμμάχων κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πολωνικής υπηκοότητας, γεννήθηκε στη Βαρσοβία το 1911 και το 1926 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη με τη μητέρα του, Λεονάρδα Σαϊνόβιτς, και τον Ιωάννη Λαμπριανίδη, δεύτερο σύζυγό της. Ως αθλητής, διακρίθηκε στην κολύμβηση (Γ.Σ. Ηρακλής Θεσσαλονίκης) και στην υδατοσφαίριση (Ηρακλής Θεσσαλονίκης, A.Z.S. Βαρσοβίας και Εθνική Πολωνίας). Αφού σπούδασε γεωπόνος μηχανικός στο Βέλγιο και στη Γαλλία, επέστρεψε στην Ελλάδα.

Κατά τη διάρκεια του Πολέμου, κατάλληλα εκπαιδευμένος ως σαμποτέρ στη Μέση Ανατολή από τη βρετανική S.O.E. (Επιχειρήσεις Ειδικών Αποστολών), αποβιβάσθηκε στις 13.10.1941 από υποβρύχιο στην ανατολική ακτή της Αττικής. Σε ενάμιση χρόνο, σε συνεργασία με αντιστασιακές οργανώσεις, προκάλεσε δεκάδες σαμποτάζ, κυρίως στην Αττική, σε αποθήκες υγρών καυσίμων, αεροσκάφη, πλοία και 2 υποβρύχια, όμως το σημαντικότερο, ίσως το μεγαλύτερο του Πολέμου, το οργάνωσε στο εργοστάσιο Μαλτσινιώτη (ΠΥΡΚΑΛ) στον Υμηττό, όπου επισκευάζονταν οι κινητήρες μαχητικών αεροσκαφών. Η ρήψη ειδικού χημικού υλικού από συνεργάτες του σε επισκευασμένους κινητήρες προκάλεσε την πτώση, σύμφωνα με γερμανικές εκτιμήσεις, 400- 450 αεροσκαφών (οι κινητήρες έσβηναν μετά από λίγη ώρα πτήσης).

Προδομένος από παιδικό φίλο του συνελήφθη στις 19.12.1941. Απέδρασε και συνέχισε τη δράση του, αν και επικηρυγμένος για σεβαστό ποσό για την εποχή, 500.000, αρχικά, και 2.000.000 δραχμές, αργότερα. Προδομένος εκ νέου συνελήφθη στις 8.09.1942. Από Γερμανικό στρατοδικείο καταδικάστηκε τρις εις θάνατον και εκτελέστηκε στις 4.01.1943, στην Καισαριανή, μαζί με τρεις συνεργάτες του. Από το Σκοπευτήριο προσπάθησε να δραπετεύσει, αλλά τον τραυμάτισαν στο πόδι και αιμόφυρτος, δεμένος σε στύλο, εκτελέστηκε, ενώ αναφωνούσε «Ζήτω η Ελλάς! Ζήτω η Πολωνία!».

Τιμήθηκε με ανώτατα πολεμικά παράσημα (Πολωνία (1945), Μ. Βρετανία (1962), Ελλάδα (1976)). Στην Πολωνία θεωρείται εθνικός ήρωας και το όνομά του φέρουν δρόμοι σε πολλές πόλεις της. Ο Γ.Σ. Ηρακλής Θεσσαλονίκης του αφιέρωσε ετήσιους κολυμβητικούς αγώνες (Ιβανώφεια, 1953) και το κλειστό γυμναστήριό του (Ιβανώφειο, 1987). Στις 30.10.1985, στη συμβολή των οδών Λαγκαδά και Αγίου Δημητρίου της Θεσσαλονίκης, σε μικρή απόσταση από την οδό Γεωργίου Ιβάνωφ, έγιναν τα αποκαλυπτήρια ανδριάντα του, προσφορά της πολωνικής κυβέρνησης.

Ο περιβάλλων χώρος ονομάσθηκε «πάρκο Γεωργίου Ιβάνωφ». Προς τιμήν του, τον Ιανουάριο 2013 πραγματοποιήθηκε μνημόσυνο στην Αθήνα και καταθέσεις στεφάνων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και στον τάφο του στο νεκροταφείο της Νίκαιας, με πρωτοβουλία Πολωνών βετεράνων, υπό την αιγίδα της πολωνικής πρεσβείας και του Δήμου Καισαριανής και με την παρουσία πολιτικών, στρατιωτικών, βετεράνων και στρατιωτικού αγήματος από την Πολωνία και εκπροσώπου της Μ. Βρετανίας. Η ελληνική κυβέρνηση, απούσα. Εκθεση προς τιμή του, τον Νοέμβριο 2017 στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας, εγκαινιάσθηκε από τους Προέδρους της Δημοκρατίας της Ελλάδας και της Πολωνίας.

Εκτός από τη Θεσσαλονίκη, στη χώρα μας, συμπεριλαμβανομένης της Αθήνας, δεν έχει τιμηθεί με τρόπο διαχρονικά αντιληπτό από το ευρύ κοινό (η ονοματοθεσία ενός αδιεξόδου μήκους 50 μέτρων στη Βάρη Αττικής, εντοπιζόμενου στο Διαδίκτυο ως οδός Ιβάνωφ, μάλλον οφείλεται σε πρωτοβουλία περιοίκων και όχι του οικείου Δήμου). Οταν υπάρχουν δρόμοι αφιερωμένοι σε πρόσωπα περιορισμένου ενδιαφέροντος και προσφοράς, φυτά, αφηρημένες έννοιες και μυθολογικά απεχθή πρόσωπα και τέρατα (ενδεικτικά στην εφημερίδα «Καθημερινή», φύλλο της 29ης.06.2018), πρέπει να βρεθεί και για πολλά «αδικημένα» ιστορικά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και ο Γεώργιος Ιβάνωφ, ένας, ουσιαστικά, άγνωστος ήρωας στη χώρα μας.

Σημ.: Στη βιβλιογραφία και στο Διαδίκτυο εντοπίζονται πλήθος στοιχείων μη τεκμηριωμένων, ακόμη και αντιφατικών μεταξύ τους. Το παρόν κείμενο βασίσθηκε, κυρίως, στα παραχωρηθέντα στοιχεία (και αδημοσίευτες φωτογραφίες) από την κ. Λεονάρδα Λαμπριανίδου, ανιψιά του Ιβάνωφ.