Ο φόρος εισοδήματος δύναται να υπολογιστεί, όχι πάνω στα πραγματικά εισοδήματα αλλά με βάση τα τεκμήρια δαπανών διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Με τα τεκμήρια διαβίωσης δεν επιβάλλεται φόρος επί πλασματικής φορολογητέας ύλης, αλλά καθιερώνεται ειδική μέθοδος εξεύρεσης υπαρκτής µεν αλλά µη εμφανούς φορολογητέας ύλης. Όταν ο πραγματικός προσδιορισμός του φορολογητέου εισοδήματος είναι ανέφικτος, η φορολογική νομοθεσία προβλέπει τον τεκμαρτό προσδιορισμό του. Ο φορολογούμενος λοιπόν πέραν του δηλωθέντος εισοδήματός έχει και έναν παράλληλο φόρο που υπολογίζεται με βάση α) τα κινητά και ακίνητα που του ανήκουν, β) τις αγορές που κάνει για να τα αποκτήσει. Αυτές οι παράμετροι αποκαλούνται τεκμήρια διαβίωσης και τεκμήρια απόκτησης αντίστοιχα.Το ισχύον καθεστώς υπολογισμού τεκμηρίου διαβίωσης γίνεται με τον Ν.4172/2013 (άρθρο 30-34), ο οποίος αποκαλεί πλέον την φορολόγηση αυτή ως εναλλακτική. Πράγματι δε, είναι τέτοια, καθώς ο φόρος με βάση τα τεκμήρια εφαρμόζεται εφόσον δεν επαρκεί το δηλωθέν φορολογητέο εισόδημα.
Τεκμήρια διαβίωσης αποτελούν:
- Ιδιοκατοικούμενες ή μισθωμένες ή δωρεάν παραχωρηθείσες κύριες κατοικίες
- Ιδιοκατοικούμενες ή μισθωμένες ή δωρεάν παραχωρηθείσες δευτερεύουσες κατοικίες
- Ετήσια αντικειμενική δαπάνη επιβατικών αυτοκινήτων ιδιωτικής χρήσης
- Ετήσια αντικειμενική δαπάνη επιβατικών αυτοκινήτων Ι.Χ. εταιρειών
- Ετήσια αντικειμενική δαπάνη ιδιωτικών σχολείων
- Αντικειμενική δαπάνη οικιακών βοηθών, οδηγών αυτοκινήτων κλπ
- Δαπάνες σκαφών αναψυχής ιδιωτικής χρήσης
- Δαπάνες αεροσκαφών, ελικοπτέρων, ανεμόπτερων
- Δαπάνες δεξαμενών κολύμβησης
- Ελάχιστη αντικειμενική δαπάνη διαβίωσης (3.000,00€ για άγαμο και 5.000,00€ για έγγαμο)
Τεκμήρια απόκτησης αποτελούν:
- Αγορά ή χρηματοδοτική μίσθωση αυτοκινήτων, δίτροχων ή τρίτροχων αυτοκινήτων οχημάτων, πλοίων αναψυχής και λοιπών σκαφών αναψυχής, αεροσκαφών και κινητών πραγμάτων μεγάλης αξίας.
- Αγορά επιχειρήσεων ή σύσταση ή αύξηση του κεφαλαίου επιχειρήσεων που λειτουργούν με οποιαδήποτε εταιρική μορφή
- Αγορά ή χρονομεριστική ή χρηματοδοτική μίσθωση ακινήτων ή ανέγερση οικοδομών ή κατασκευή δεξαμενής κολύμβησης συμπεριλαμβανομένων και των εξόδων μεταβίβασης.
- Χορήγηση δανείων προς οποιονδήποτε
- Η ετήσια δαπάνη για δωρεές, γονικές παροχές ή χορηγίες (άνω των 300,00€ ετησίως)
- Απόσβεση δανείων ή πιστώσεων οποιασδήποτε μορφής. Στο ποσό της δαπάνης αυτής περιλαμβάνεται και το ποσό των οικείων τόκων, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι τυχόν τόκοι υπερημερίας.
Τρόποι κάλυψης των τεκμηρίων
Προκειμένου να μπορέσει κάποιος να καλύψει τη διαφορά μεταξύ πραγματικών και τεκμαρτών εισοδημάτων, μπορεί να επικαλεστεί
- ανάλωση κεφαλαίων προηγούμενων ετών
- σύναψη δανείου
- δωρεά σε χρήμα.
