Εισαγωγή
Το άρθρο αφορά τις προοπτικές της νέας λιγνιτικής μονάδας ηλεκτροπαραγωγής Πτολεμαΐδα 5, κόστους ενάμιση δις ευρώ, που μπήκε σε δοκιμαστική λειτουργεία το Φεβρουάριο 2023. Ευκαιρία ήταν σχετικό άρθρο που αξιολογεί ως μέγιστο λάθος την επένδυση, υποστηρίζει ότι θα πρέπει να διακοπεί η λειτουργία της με λιγνίτη το 2028 και τοποθετείται γενικότερα αρνητικά για το λιγνίτη.
Στη συνέχεια γίνεται ανασκόπηση της θετικής συμβολής του λιγνίτη κατά την πρόσφατη ενεργειακή κρίση και κατά τον καύσωνα του Ιούλη 2023. Λαμβάνεται επίσης υπόψη η μεταστροφή της ενεργειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον άνθρακα, αλλά και για τις εκπομπές μεθανίου. Διαφαίνεται πλέον ότι η αναμενόμενη από καιρό παύση της ανοχής εκπομπών μεθανίου ανατρέπει το ενεργειακό σκηνικό υπέρ της διείσδυσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και επιπλέον στην Ελλάδα υπέρ της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Αίγυπτο. Τα μέτρα περιορισμού των εκπομπών μεθανίου θα λειτουργήσουν στην Ελλάδα επίσης υπέρ του λιγνίτη έναντι του φυσικού αερίου.
Με τον προφητικό και συνάμα αφοριστικό τίτλο «ο λιγνίτης δεν έχει θέση στο ενεργειακό μέλλον της χώρας» δημοσιεύτηκε στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» στις 6 Αυγούστου, ανήμερα του Σωτήρος, άρθρο του κυρίου Νίκου Μάντζαρη, αναλυτή πολιτικής για την ενέργεια και το κλίμα, που επανειλημμένα έχει επιχειρήσει, ευτυχώς χωρίς επιτυχία, να μας «σώσει» από το λιγνίτη.
Η πολεμική του άρθρου στρέφεται κατά της νέας υπερσύγχρονης λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα 5 που λειτουργεί από τον Φεβρουάριο 2023. Τη θεωρεί ως «το μεγαλύτερο διακομματικό λάθος στη σύγχρονη ιστορία της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής ζωής, καθώς η επένδυση προωθήθηκε σε μια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση απομακρυνόταν ολοταχώς από τον λιγνίτη και δεν υπήρχε κανένα περιθώριο για την οικονομική της βιωσιμότητα».
Αντίθετα, εκ του αποτελέσματος πιστεύω ότι η νέα λιγνιτική μονάδα εξυπηρετεί εθνική ενεργειακή πολιτική, σε σύμπλευση πλέον και με την αναθεωρημένη ευρωπαϊκή, γιατί σύμφωνα με τις δηλώσεις του τότε Αντιπροέδρου της Κομισιόν Frans Timmermans ο άνθρακας δεν είναι ταμπού (“Coal not ‘taboo’ as EU seeks Russian gas exit”, POLITICO, 3 Μαρτίου 2022) και πρώτη η Γερμανία το έκανε πράξη με ενίσχυση του ρόλου του λιγνίτη στην ηλεκτρική ενέργεια.
Παρενθετικά θα ήθελα να σημειώσω ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο γραμμένο από τη Θεοπίστη Κρυσταλλίδου, Δημοτική Σύμβουλο Εορδαίας το 2015 αλλά επίκαιρο, με τίτλο «Ο Λιγνίτης δεν είναι ταμπού- Ο Λιγνίτης είναι εθνικός μας πλούτος». Αντιγράφω το επίμετρο: «Αυτό που λείπει δυστυχώς από την Πατρίδα μας είναι το όραμα και όχι η οικολογική συνείδηση». Συμφωνώ και θεωρώ ότι το όραμα είναι εφικτό, να αξιοποιήσουμε δηλαδή τον εθνικό πλούτο, με σεβασμό στο περιβάλλον, επιστρατεύοντας τους καλλίτερους και την καλλίτερη τεχνολογία και στο θέμα της ενέργειας έχει σήμερα πολλά να μας διδάξει η κινέζικη σοφία.
Διεκδικεί ο αρθρογράφος την αυθεντία να αμφισβητεί τα πάντα και έμμεσα όσους συνέβαλαν στη νέα μονάδα. Ήταν ο διαπρεπής καθηγητής Αρθούρος Ζερβός, Διοικητής της ΔΕΗ την περίοδο 2009-2015, που συνέχισε τους αναπτυξιακούς σχεδιασμούς του προκατόχου του, σπάνιο φαινόμενο στον τόπο, και προκήρυξε τη Πτολεμαΐδα 5. Σήμερα τιμά την Ελλάδα με διεθνή ρόλο στην προώθηση των ΑΠΕ.
Διεκδικεί επίσης ο αρθρογράφος το αλάθητο εις βάρος διαδοχικών κυβερνήσεων της τελευταίας εικοσαετίας που κατάφεραν να υλοποιήσουν τη μεγάλη αυτή επένδυση, ενάμιση περίπου δις, σε περίοδο πολιτικού και οικονομικού διωγμού της Χώρας από φανατικούς ρεβανσιστές της Ευρώπης, που έβλαψαν και τη χώρα τους με αδιέξοδες πολιτικές στην ενέργεια και απλά ομολόγησαν ότι όλοι κάναμε λάθος. Βέλτιστες τεχνικές επιλογές που τεκμηριώθηκαν και στηρίχθηκαν από το άριστο ανθρώπινο δυναμικό της ΔΕΗ και έργο που υλοποιήθηκε από Ελληνικές εταιρίες συνδυάζουν αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της Χώρας με προηγμένη τεχνολογία.
«Ημέρα υπερηφάνειας», δήλωσε ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του ομίλου ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ στα εγκαίνια της Πτολεμαΐδας 5 στις 14 Φεβρουαρίου 2023. Την ιστορική αυτή ημέρα τόνισε ο κύριος Γιώργος Περιστέρης: η «Πτολεμαΐδα 5, ισχύος 660 MW, είναι η πιο σύγχρονη και αποδοτική λιγνιτική μονάδα που διαθέτει η Ελλάδα. Χάρη στην αξιοποίηση των βέλτιστων τεχνολογιών στον σχεδιασμό της, είναι ικανή να ανταγωνιστεί μονάδες που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο, με τις ελάχιστες δυνατές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, ενώ μπορεί να παράγει περισσότερη ενέργεια με λιγότερη κατανάλωση καυσίμου. Με τη λειτουργία της Πτολεμαΐδας 5 δημιουργούνται 800 νέες θέσεις εργασίας στην περιοχή, ενώ στην κατασκευή της απασχολήθηκαν 2.000 άτομα και συμμετείχαν περισσότερες από 100 ελληνικές επιχειρήσεις».
Τέλος, ο αρθρογράφος εστιάζει στον κύριο προβληματισμό του, συγκεκριμένη επιταγή: να τελειώνουμε με το λιγνίτη, όπως οραματιζόταν και ο Διοικητής της ΔΕΗ, το αργότερο μέχρι το 2028. Και καταλήγει: «η διαιώνιση της λειτουργίας της Πτολεμαΐδας 5 θα επιβαρύνει ποικιλοτρόπως το κόστος της ηλεκτροπαραγωγής και το περιβάλλον». Δεν τον απασχολεί το ενδεχόμενο ενεργειακής κρίσης, η ενεργειακή ασφάλεια, η πτητικότητα των τιμών φυσικού αερίου, τα υπερκέρδη ενέργειας ή οι εκπομπές μεθανίου, βλαπτικότερες του διοξειδίου του άνθρακα, που μπορεί να επισύρουν δικαιώματα εκπομπής μεθανίου μεσοπρόθεσμα.
Όπως περιγράφεται σε πρόσφατο άρθρο, η συμβολή της νέας μονάδας δικαιώθηκε κατά τον καύσωνα του Ιουλίου 2023, οπότε οι εγχώριες ενεργειακές πηγές, ο λιγνίτης από την Πτολεμαΐδα 5 και άλλες λιγνιτικές μονάδες, μαζί με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, εξασφάλισαν την ενεργειακή επάρκεια.
Και πριν από αυτό, στη διάρκεια της πρόσφατης ενεργειακής κρίσης 2022-23, οι παλιές λιγνιτικές μονάδες μέσα σε λίγους μήνες απέφεραν όφελος στους καταναλωτές επτακόσια εκατομμύρια ευρώ, το ήμισυ δηλαδή της επένδυσης για την Πτολεμαΐδα 5, όταν οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας με καύσιμο το φυσικό αέριο είχαν ανέβει στα ύψη.
Το όραμα εκσυγχρονισμού της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας
Η ανάγκη εκσυγχρονισμού των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας είχε απασχολήσει τη ΔΕΗ από τη δεκαετία 2000, όταν ακόμη η λιγνίτης ήταν το βασικό καύσιμο στην ηλεκτρική παραγωγή. Την αναγκαιότητα αυτή είχε αναδείξει σε όραμα ο μακαρίτης Κώστας Καβουρίδης, υψηλόβαθμο στέλεχος της ΔΕΗ και καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης. Σε μελέτη του με συνεργάτες υπολογίστηκε με ακρίβεια η ενεργειακή απόδοση των σταθμών και ο συντελεστής εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, σε τόνους ανά μονάδα παραγόμενης ηλεκτρικής μεγαβατώρας και προτάθηκαν επενδύσεις εκσυγχρονισμού σε δύο στάδια. Στόχος της μελέτης ήταν η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης από 30% σε 45% και η μείωση του συντελεστή εκπομπών από 1,5 σε 0,9.
Από τους λιγνιτικούς σταθμούς που διαθέτουμε, τις επιδόσεις αυτές προσεγγίζει σήμερα μόνο η Πτολεμαΐδα 5, με όφελος διπλό, τη μείωση του απαιτούμενου λιγνίτη στα δύο τρίτα και τη μείωση των δικαιωμάτων εκπομπών κατά 40%. Αυτά βέβαια συνεπάγονται μείωση του κόστους λιγνιτικής μεγαβατώρας, οπότε ο λιγνίτης μπορεί πλέον να ανταγωνισθεί το φυσικό αέριο, ακόμη και με τις τρέχουσες χαμηλές τιμές φυσικού αερίου που όμως τις ημέρες αυτές βρίσκονται σε ανοδική πορεία, πράγμα που ενισχύει τη θέση του λιγνίτη.
Στη μελέτη Καβουρίδη τονίζεται ένας ακόμη παράγων που μπορεί να βελτιώσει την απόδοση του λιγνιτικού σταθμού και σχετίζεται με το σχεδιασμό της εξόρυξης στο λιγνιτωρυχείο. Αφορά συγκεκριμένα στην αποφυγή συνεξόρυξης ενδιάμεσων στείρων και λιγνίτη. Τέλος, μια ακόμη δυνατή βελτίωση που προτείνεται είναι η μείωση της ανόργανης φάσης με εμπλουτισμό. Αυτά βεβαίως δεν είναι εφικτά όταν ο λιγνίτης βρίσκεται υπό διωγμό, ως αναγκαίο κακό.
Συντελεστής εκπομπών CO2 θερμοηλεκτρικών σταθμών
Στον Πίνακα που ακολουθεί συνοψίζονται τα αποτελέσματα υπολογισμού του συντελεστή εκπομπών με βάση τα πραγματικά δεδομένα για τη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα για τους θερμοηλεκτρικούς σταθμούς που λειτούργησαν κατά το πρώτο εξάμηνο 2023. Οι σταθμοί διαφοροποιούνται με βάση το τύπο του σταθμού, λιγνιτικό (ΛΓΝ), φυσικού αερίου συνδυασμένου κύκλου (ΦΑΣΚ) ή συμπαραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας υψηλής απόδοσης (ΣΗΘΥΑ).
