Ο Χρήστος Λόλας μας έφυγε ξαφνικά. Δύσκολο να το πιστέψει κανείς. Αγκαλιά με την σύντροφο της ζωής του – την Κλώντια. Την πιο ελληνίδα αμερικανίδα που έχω γνωρίσει ποτέ. Μια γυναίκα που λάτρευε την Ελλάδα σαν δεύτερη πατρίδα της.
Λένε ότι ο τελευταίος πραγματικός φίλος γίνεται ή στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο ή στο στρατό. Λάθος. Γίνεται και αργότερα σε κάθε στροφή της ζωής μας. Αρκεί να το θέλει κανείς. Να το μπορεί. Να το πετύχει. Αυτό συνέβη μαζί μου με τον Χρήστο Λόλα. Έναν από τους πιο γνήσιους και άξιους Έλληνες που έχω συναντήσει ποτέ.
Η ανθρωπιά του περίσσευε. Η απλότητα της συμπεριφοράς του σε μάγευε. Η δύναμή του και οι ικανότητες του σου προκαλούσαν σεβασμό από την πρώτη στιγμή. Σεβασμό, που όταν γινόταν φιλία άλλαζε μορφή. Γινόταν από τη μια θαυμασμός και από την άλλη χαρά.
Ατελείωτες οι στιγμές και οι συζητήσεις μαζί του. Από τα απλά θέματα της καθημερινότητας στα πιο σύνθετα της ύπαρξής μας. Την άσκηση της ιατρικής μας επιστήμης. Το Αρεταίειο και ο Ευαγγελισμός για τον Χρήστο, το Ασκληπιείο της Βούλας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και το Nuffield της Οξφόρδης για μένα. Η κοινή μας παρουσία στο Νοσοκομείο “Υγεία” μας χάρισε σπουδαίες στιγμές συνεργασίας.
Ο πλανήτης Γή δεν έφτανε στο Χρήστο. Χανόταν συχνά στα όνειρά του, ιδιαίτερα μετά το τέλος της εξαίρετης καρδιοχειρουργικής του καριέρας. Το Βιογραφικό του είναι γνωστό. Επιστημονικά άριστο. Αναρτημένο στο διαδίκτυο από καιρό. Τιμή για την Ελλάδα και τους πιο κοντινούς του ανθρώπους. «Όχι και καθηγητής…» έλεγε «απλά κοντά στους συνεργάτες μου γιατρούς, τους ασθενείς μου, τους φίλους μου». Ήταν ήδη από νέος διδάκτωρ και υφηγητής του πανεπιστημίου Αθηνών.
Ο Χρήστος Λόλας λάτρευε την πατρίδα του. Πίστευε στη Αμερική που είχε μετεκπαιδευτεί. Τη σωστή Αμερική. Βοήθησε σ αυτό και η γυναίκα του η Κλώντια. Πρότυπο δείγμα και αυτή ικανότητος σε ό,τι έκανε, σε ό,τι έπιαναν τα χέρια της και το μυαλό της.
Την είχα γνωρίσει από πολύ παλιά, 20 – 30 χρόνια πρίν. Ήταν υπεύθυνη στο Τμήμα Ιατρικής Υπηρεσίας της Αμερικανικής Πρεσβείας στην Αθήνα. Είχαμε ξεκινήσει μια άτυπο συνεργασία. Εγώ σύμβουλος ορθοπεδικός χειρουργός μαζί με ένα δύο ακόμα συναδέλφους μεγαλύτερους στα χρόνια. Στο δρόμο μας η Κλώντια. Όμορφη, ικανή αγέρωχη. Ο θρύλος έλεγε τότε ότι είχε παντρευτεί έναν διάσημο καρδιοχειρουργό τον Χρήστο Λόλα, διευθυντή μεγάλου νοσοκομείου.
Από εκείνη την εποχή της δεκαετίας του ’80 έχει περάσει πολύ καιρός. Γίναμε όλοι φίλοι στο τέλος. Διασημότητες και ασημαντότητες στο ίδιο μονοπάτι της ζωής. Πολίτες του κόσμου.
Από τα πολλά βιβλία που έγραψε, ιατρικά και μη φαίνεται καθαρά το επίπεδο του ανθρώπου. Του σκεπτόμενου γιατρού. Του λαμπρού καρδιοχειρουργού. Του δάσκαλου. Ό,τι άγγιζε του έδινε χαρά. Από το δύσκολο χειρουργείο στον πρωινό καφέ. Εθελοντής στο καθετί.
Η καταγωγή του ήταν από τη Βλάστη του νομού Κοζάνης, ένα χωριό δίπλα στην Σιάτιστα και την Καστοριά. Είχε μεγαλώσει στην Σουρωτή της κεντρικής Μακεδονίας και σπούδασε ιατρική στη Θεσσαλονίκη.
Τελευταία είχε χαθεί στο διάστημα. Τα άστρα που λέμε. «Δεν ξεπερνιούνται με τίποτα οι Γαλαξίες» έλεγε. Φταίει λίγο και το Ευγενίδειο Πλανητάριο και οι μελέτες του για τους Ανέμους. Ένιωθε πικρία για το πολιτικό μας χάλι και το χαμηλό επίπεδο των περισσοτέρων ανθρώπων που μας διοικούν. Και όχι μόνο στην Ελλάδα.
Με στωικότητα αντιμετώπιζε την αλήθεια, την πραγματικότητα. Αληθινός χειρουργός. Άφηνε σε άλλους τα Μακεδονικά του ξεσπάσματα για το ποδοπάτημα της ελευθερίας μας τον τελευταίο καιρό. Τον εξευτελισμό των ΑΤΜ και των Capital Controls που θεωρούσε αδιανόητα. Την οικονομική μας «σκλαβιά».
Τον στενοχωρούσε τι έλεγαν οι ξένοι για την Ελλάδα. Είχε κόψει σχεδόν την τηλεόραση. Ήταν γιατρός με Ιπποκράτειο ήθος. Βαθύτατα δημοκράτης. Φιλελεύθερος επιπέδου. Εξαίρετος πατέρας. Η Κλώντια επίσης ήταν μια εξαιρετική μητέρα. Φαινόταν στα μάτια της. Της άρεσε να ασχολείται με τα κοινά σε μεγάλο βαθμό. «Καμία Δημοκρατία δεν πρέπει να δικαιολογεί αθλιότητες όποια πλειοψηφία κι αν έχει», έλεγε.
Ένα από τα όνειρα του Χρήστου Λόλα ήταν οι θρησκευτικοί ηγέτες του κόσμου όλου να απευθύνουν ένα μήνυμα Ειρήνης στην έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, του Ρίο στη Βραζιλία. Που ωστόσο δεν πραγματοποιήθηκε. «Χάσαμε την ευκαιρία στην Αθήνα» έλεγε «τώρα τα ίδια και στο Ρίο. Πρέπει να προσπαθήσουμε ξανά». Μαζί γράφαμε το μεγαλόπνοο κείμενό του για τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, τον Πάπα της Ρώμης, τους Έλληνες Αρχιεπισκόπους Βορείου και Νοτίου Αμερικής.
«Μια ευχή ζητάμε για παγκόσμια ειρήνη. Τι πιο απλό. Να την ακούσουν 2-3 δισεκατομμύρια άνθρωποι από την τηλεόραση, έστω και για μια στιγμή», έλεγε. Φάνηκε ότι ήταν ιστορικά νωρίς για κάτι τέτοιο. Σκοπεύαμε να μην αφήσουμε να χαθεί αυτή η σκέψη. «Οι θρησκευτικές ηγεσίες έχουν ευθύνες και δύναμη» έλεγε «όσο και οι πολιτικοί».
Δυστυχώς δεν πετύχαμε να μεταδώσουμε εγκαίρως το μήνυμα για παγκόσμια ειρήνη, ούτε στους Ραβίνους του Ισραήλ, ούτε στους μεγάλους Μουφτήδες και Αγιοταλλάχ του Μωάμεθ. Ούτε στην καρδιά του Βουδισμού στα Ιμαλάϊα.
Ο Χρήστος Λόλας ήταν λάτρης της Ολυμπιακής ιδέας. Παλαιός αθλητής και ο ίδιος. Οι απόψεις του για την εθελοντική προσφορά των Ελλήνων στην οργάνωση των Ολυμπιακών αγώνων της Αθήνας είναι πολύτιμες. Είχε ζήσει τους εθελοντές από κοντά. Στην Ιατρική υπηρεσία. Στους δρόμους. Στα στάδια. Δίπλα του η Κλώντια, ο Θωμάς, οι φίλοι του. Ήταν ίσως οι πιο ευτυχισμένες στιγμές της ζωής του.
Σχεδίαζε, ζωγράφιζε, φωτογράφιζε. Έγραφε συνέχεια. Έπαιζε ερασιτεχνικά γκολφ. Εκπροσωπούσε την Ελλάδα σε διεθνείς αγώνες. Η Γλυφάδα, η Κρήτη, η Κέρκυρα, ήταν τα γήπεδά του. Συμμετείχε ενεργά στα διοικητικά συμβούλια των ομίλων του γκόλφ, που έπαιζε έχοντας κοντά του στενούς φίλους. Αγαπούσε επίσης το Basket στο οποίο είχε διαπρέψει νέος.
Πολλές φορές ξεπερνούσε τον εαυτό του. Κοιτούσε στο βάθος. Τελευταία ήταν χαρούμενα κουρασμένος αλλά πάντα γεμάτος ζωή. Κάθε μέρα σκεφτόταν και κάτι καινούργιο. Η Κλώντια με τη σειρά της ήταν χαρούμενα ξεκούραστη. Έτοιμη για νέες περιπέτειες, νέες δουλειές. Με το computer στο ένα χέρι κι ένα i-phone κι ένα i-pad στο άλλο. Με τη νέα υπεύθυνη θέση της στο ιατρείο των American Community Schools of Athens και τη συνεχή απασχόλησή της, προεδρικού τύπου, με το Ελληνικό Τμήμα της WIC (Women’s International Club), την Airbnb, κ.α.
Ο Χρήστος Λόλας πρόσφατα παρουσίασε το βιβλίο του Πέρσες και Έλληνες. Βίοι παράλληλοι στο Ίδρυμα Μαρίνας και Βασίλη Θεοχαράκη στην Αθήνα. Ήμασταν όλοι οι φίλοι του εκεί. Ο Ιρανός πρέσβης παρών. Αξιοπρεπής. Ο λόγος του μας έκανε εντύπωση. Το βιβλίο ήδη μεταφράζεται στα περσικά. Σε μία δύσκολη εποχή με τα πολεμικά αποκαΐδια της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, την τρομοκρατία τύπου ISIS ακόμα και στην Ευρώπη και την εμπλοκή των μεγάλων δυνάμεων (Ρωσία – Αμερική), ήθελε θάρρος αυτή η προσπάθεια. Πολύ θάρρος!
Το όνειρό του να δημιουργηθεί και να κατοχυρωθεί νομικά μια μόνιμος Επιτροπή για τη διοργάνωση και αναβίωση των Συμποσίων των Επτά Ελλήνων Σοφών της αρχαιότητας, είχε πραγματοποιηθεί με επιτυχία. Ήθελε να γίνουν θεσμός τα συμπόσια αυτά. Κάτι σαν Ολυμπιακοί αγώνες του πνεύματος με παγκόσμιο κύρος. Με σκοπό να επαναλαμβάνονται κάθε 3–4 χρόνια έχοντας ως πρότυπο το καταστατικό της Δ.Ο.Ε. (Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή) της Λωζάνης. Όλα δικές του ιδέες. Η Ιδρυτική συνέλευση της Ελληνικής Επιτροπής έγινε στο τέλος του 2016 στο Ευγενίδειο Ίδρυμα. Αξιόλογα τα πρώτα τακτικά μέλη της. Τον Ιούλιο του 2017 ο Χρήστος Λόλας εξελέγη παμψηφεί πρώτος πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής. Εμείς από κοντά.
Πιο αναλυτικά τα συμπόσια που είχε οργανώσει μέχρι σήμερα ήταν: α) το πρώτο με διάσημους καρδιοχειρουργούς (2007), β) το δεύτερο για την Κοσμογονία, με επιφανείς εκπροσώπους του «διαστήματος» (2011) και γ) το τρίτο που ετοίμαζε με αναφορά στην παγκόσμια οικονομία για το φθινόπωρο του 2018, με πρόεδρο της οργανωτικής επιτροπής τον Λουκά Παπαδήμο, οικονομολόγο και τέως πρωθυπουργό. Έναν άξιο Έλληνα.
Ας μην ξεχνάμε ότι, οι Επτά Σοφοί της Αρχαιότητας ήταν όλοι Έλληνες. Ο Σόλων, ο Θαλής ο Μιλήσιος, κ.α. Ας μάθουμε τουλάχιστον ποιοι ήταν. «Η σοφία ανήκει σε όλους τους ανθρώπους» έλεγε «λίγο παραπάνω προσπάθεια και πνευματική δουλειά θέλει».
Και μετά παίρνανε τους δρόμους. Ο Χρήστος, η Κλώντια, και οι φίλοι τους, για να γνωρίσουν την υπόλοιπη πανέμορφη Ελλάδα. Την Ελευσίνα, την ορεινή Κορινθία, την Περαχώρα και το Ηραίον στο Λουτράκι. Την οροσειρά του Γράμμου. Την Καστοριά. Τη Μάνη. Τα νησιά μας στις Κυκλάδες, τη Νιό, τη Μήλο. Την Κέρκυρα. Τα Κύθηρα. Την Κρήτη. Την Σαμοθράκη. Το Άγιον Όρος. Κάθε γωνιά της Πατρίδας μας.
Και ξαφνικά πέφτει η αυλαία. Κεραυνός. Άδοξο και άδικο τέλος δύο άξιων ανθρώπων που χάθηκαν μαζί. Τροχαίο ατύχημα. Ποιός να το πίστευε. Άδικη τραγωδία.
Ο Χρήστος και η Κλώντια μας άφησαν για πάντα. Ας κρατήσουμε όσο μπορούμε στη μνήμη μας ζωντανά τα όνειρά τους.
Αντίο Χρήστο. Αντίο Κλώντια.
Βασίλειος Σ. Τσεμάνης
Ορθοπεδικός Χειρουργός
Σεπτέμβριος 2017 Φιλοθέη Αθήνα
