Το 2025 αποτέλεσε έτος καμπής για την Ειδική Υπηρεσία Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΕΥΔΑΜ), καθώς περάσαμε από τον σχεδιασμό στην πράξη στις περιοχές που επηρεάζονται από την ενεργειακή μετάβαση. Η εντατική υλοποίηση έργων, η επιτάχυνση της απορρόφησης πόρων και η ενεργοποίηση επενδύσεων δημιούργησαν νέες προοπτικές για την επιχειρηματικότητα, την απασχόληση και την αναγέννηση των τοπικών οικονομιών. Η αποτελεσματική λειτουργία της ΕΥΔΑΜ βασίστηκε στο έργο των επιμέρους μονάδων της: της Διαχειριστικής Αρχής του Προγράμματος «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» 2021-2027, της Διεύθυνσης Στρατηγικού Σχεδιασμού, και του Εθνικού Παρατηρητηρίου ΔΑΜ.
Διαχειριστική Αρχή Προγράμματος ΔΑΜ 2021-2027
Η θετική πορεία του Προγράμματος επιβεβαιώνεται από την αποτελεσματική απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων και την έγκαιρη – και μάλιστα υπερβαίνουσα– επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη στήριξη των περιοχών Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Ο στόχος του κανόνα Ν+3, που προβλέπει τη δαπάνη των εγκεκριμένων πόρων εντός τριών ετών, όχι μόνο επιτεύχθηκε, αλλά υπερκαλύφθηκε.
Τα συνολικά εγκεκριμένα έργα έφτασαν τα 862,2 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 451,2 εκατ. ευρώ εντάχθηκαν μέσα στο 2025. Οι συνολικές πληρωμές προς τους δικαιούχους διαμορφώθηκαν σε 129,7 εκατ. ευρώ, με τα 93,8 εκατ. ευρώ να έχουν καταβληθεί το 2025. Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν την επιτάχυνση του Προγράμματος και τη μετατροπή του σχεδιασμού σε ουσιαστική εφαρμογή.
Ιδιαίτερα δυναμική ήταν η πορεία των Προτεραιοτήτων 1 «Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας» και 4 «Δίκαιη εργασιακή μετάβαση», με αύξηση των εντάξεων κατά 383,1 εκατ. ευρώ (+172%) και 54,8 εκατ. ευρώ (+46%) αντίστοιχα. Οι δαπάνες ενισχύθηκαν σημαντικά, με την Προτεραιότητα 1 να καταγράφει αύξηση κατά 58,6 εκατ. ευρώ (+254%) και την Προτεραιότητα 4 κατά 27,3 εκατ. ευρώ (+310%), επιβεβαιώνοντας την αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων και τη θετική επίδραση στις περιοχές ΔΑΜ.
Διεύθυνση Στρατηγικού Σχεδιασμού & Συντονισμού Χρηματοδότησης ΕΥΔΑΜ
Το 2025, η υλοποίηση του στρατηγικού σχεδιασμού ΔΑΜ ενισχύθηκε σημαντικά μέσω της ενεργοποίησης επιπρόσθετων χρηματικών μέσων: του νέου Ειδικού Αναπτυξιακού Προγράμματος ΔΑΜ (ΕΠ ΔΑΜ – ΕΠΑ) και του Δανειακού Μηχανισμού του Πυλώνα ΙΙΙ. Στο πλαίσιο του Ειδικού Αναπτυξιακού Προγράμματος ΔΑΜ (ΕΠ ΔΑΜ – ΕΠΑ) εγκρίθηκαν 9 προσκλήσεις συνολικού ύψους 137,3 εκ. ευρώ, ενεργοποιώντας πάνω από το 70% του προϋπολογισμού, ενώ υποβλήθηκαν για αξιολόγηση 62 προτάσεις έργων συνολικού ύψους 132,5 εκ. ευρώ. Μέχρι σήμερα, έχουν ενταχθεί 20 έργα για χρηματοδότηση, συνολικού προϋπολογισμού 18 εκ. ευρώ.
Μέσω του Δανειακού Μηχανισμού του Δημοσίου (Πυλώνας ΙΙΙ), εγκρίθηκαν 5 μεγάλα επενδυτικά σχέδια για τις πέντε Περιφέρειες ΔΑΜ, συνολικού προϋπολογισμού 234 εκ. ευρώ, εξαντλώντας πλήρως τον διαθέσιμο προϋπολογισμό για την Ελλάδα.
Παράλληλα, υποβλήθηκαν για το Πρόγραμμα ΔΑΜ 2021-2027 14 νέες δράσεις συνολικού ύψους ~180 εκ. ευρώ, ενώ εντάχθηκε και πράξη Τεχνικής Βοήθειας ύψους 3,5 εκ. ευρώ, ενισχύοντας περαιτέρω τη δυνατότητα υποστήριξης έργων στις περιοχές Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης.
Εθνικό Παρατηρητήριο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης
Το 2025 ενεργοποιήθηκε το Εθνικό Παρατηρητήριο ΔΑΜ, το οποίο τελεί υπό την εποπτεία της ΕΥΔΑΜ και αποτελεί πλέον το βασικό εργαλείο παρακολούθησης της προόδου στις περιοχές μετάβασης. Μέσα από τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων και δεικτών, προσφέρει εικόνα για την οικονομία, την απασχόληση, την κοινωνική συνοχή και το περιβάλλον.
Το Παρατηρητήριο υποστηρίζει τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων και ενισχύει τη διαφάνεια και τον ανοιχτό διάλογο με την κοινωνία. Μέσω εργαλείων όπως το Σύστημα Δεικτών ΔΑΜ, όλοι οι ενδιαφερόμενοι –φορείς και πολίτες– μπορούν να παρακολουθούν την πρόοδο των δράσεων και να εντοπίζουν πού χρειάζεται επιπλέον στήριξη.
Η συστηματική αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων πόρων για τις περιοχές ΔΑΜ αποδεικνύει έμπρακτα πλέον ότι το Πρόγραμμα ΔΑΜ μετασχηματίζει ουσιαστικά την οικονομία περιοχών όπως η Μεγαλόπολη και η Δυτική Μακεδονία, προωθώντας την καινοτομία και δημιουργώντας ευκαιρίες για ένα αναπτυξιακό μοντέλο βιώσιμο, κοινωνικά δίκαιο και δυναμικό.
Όπως δήλωσε ο Διοικητής της ΕΥΔΑΜ, κ. Πελοπίδας Καλλίρης:
«Το 2025 ήταν μια καθοριστική χρονιά για τις περιοχές ΔΑΜ. Η υλοποίηση των έργων, η στοχευμένη αξιοποίηση των πόρων και οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν έφεραν θετικό πρόσημο για τις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες συνεργάστηκαν με συνέπεια. Με αυτό τον τρόπο, επιδιώκουμε η μετάβαση να ενισχύσει το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων και να φέρει οικονομική ανάπτυξη. Συνεχίζουμε με σταθερά βήματα, χτίζοντας μαζί με τις τοπικές κοινωνίες ένα μέλλον που αξίζει σε κάθε πολίτη.»
