Με την ενθουσιώδη συμμετοχή μικρών και μεγάλων, τελέστηκε και φέτος με μεγάλη επιτυχία το σπουδαίο ποντιακό έθιμο των Μωμόγερων στις Κοινότητες Αγίου Δημητρίου, Ρυακίου, Τετραλόφου, Σκήτης, Αλωνακίων και Πρωτοχωρίου του Δήμου Κοζάνης, αποτελώντας για τον τόπο μας ένα ξεχωριστό ευετηριακό και ψυχαγωγικό λαϊκό δρώμενο του Δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα-Πρωτοχρονιά-Θεοφάνια), συνδεόμενο άμεσα με τον ερχομό του νέου έτους και την καλή χρονιά.
Τα Μωμογέρια ή Κοτσαμάνια, προερχόμενα από την ορεινή Τραπεζούντα, εντασσόμενα πλέον στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO αλλά και στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, περιλαμβάνουν χορευτική (κορυφαίος-αρχηγός και χορευτές), θεατρική (αυτοσχέδιοι διάλογοι) και μουσική ομάδα (μουσικοί) σε παράλληλη δράση, σατιρίζοντας, με ζωηρό και σκωπτικό ύφος, πρόσωπα και καταστάσεις, συμβολίζοντας παράλληλα τη γονιμότητα και την αναγέννηση της φύσης. Σύμφωνα με τις διηγήσεις και τις αναφορές, το έθιμο κατά μία εκδοχή συνδέεται με τον Μώμο, αρχαιοελληνικό θεό του γέλιου και της σάτιρας (για αυτό συνηθίζουμε να το λέμε “Μωμόγεροι” όμως δεν είναι γέροι αλλά οι ιερείς του Μώμου), ενώ μια άλλη ερμηνεία υποστηρίζει ότι τα Μωμογέρια, συμβολίζουν τους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Όλοι οι συμμετέχοντες είναι άνδρες ενώ ο χώρος τέλεσης του εθίμου είναι οι δρόμοι, οι πλατείες, τα σταυροδρόμια και οι αυλές των σπιτιών του κάθε χωριού, όπου τους περιμένει στολισμένο τραπέζι με πλούσια εδέσματα, τσίπουρο, κρασί και παραδοσιακά γλυκά. Μάλιστα, χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ξενιτεμένων, που παρακαλούν τους συγχωριανούς τους να βρεθούν οι Μωμόγεροι στην αυλή και του δικού τους σπιτιού, κι ας μην υπάρχει κάποιος να τους υποδεχτεί. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα Μωμογέρια, δεν παραλείπουν να αποδώσουν τιμή και σεβασμό και στους εκλιπόντες συντοπίτες τους, περνώντας ευλαβικά από το νεκροταφείο του οικισμού.
Οι Μωμόγεροι, ντυμένοι με περικεφαλαίες, φουστανέλες και κρατώντας ξύλινα ραβδιά στα χέρια, χορεύουν και τραγουδούν από σπίτι σε σπίτι, συνοδευόμενοι από τη νύφη, τον γέροντα, τη γραία, τον διάβολο, την αρκούδα, το γιατρό, τον χωροφύλακα, και με το σύνολο της εορταστικής αυτής πομπής να φτάνει ακόμη και τα 30 άτομα μαζί με τους μουσικούς (λύρα-αγγείο-νταούλι), αφήνοντας πραγματικά στο διάβα της τις καλύτερες εντυπώσεις σε συμμετέχοντες και θεατές, προσφέροντας απλόχερα μοναδικές εικόνες της πλούσιας ποντιακής μας παράδοσης και της ανεξάντλητης πολιτισμικής μας ιστορίας.
Όλοι μαζί, με φωνές, κραυγές, θορύβους από κουδούνια, βήματα χορού, μουσική, τραγούδια και παράλληλη δράση όλων των θεατρικών προσώπων, όχι μόνο προκαλούν το ενδιαφέρον του κοινού που τους ακολουθεί από σπίτι σε σπίτι, αλλά επιδιώκουν και τη συμμετοχή του κοινού στις πολλαπλές παράλληλες δράσεις, όπου η όλη πολιτισμική δράση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένα θέατρο δρόμου (street theatre).
Η αναβίωση του εθίμου, με την καθοριστική συμβολή της τοπικής μας κοινωνίας καθώς φορείς του δρώμενου είναι οι ίδιοι οι κάτοικοι των χωριών, πραγματοποιήθηκε σε Τετράλοφο και Άγιο Δημήτριο στις 25 και 26 Δεκεμβρίου, στη Σκήτη στις 27 και 28 Δεκεμβρίου, στα Αλωνάκια στις 31 Δεκεμβρίου και 1η Ιανουαρίου, στο Πρωτοχώρι στη 1 και 2 Ιανουαρίου και στο Ρυάκιο την Πρωτοχρονιά.
Επίσης, για πρώτη φορά διοργανώνονται κοινές εκδηλώσεις στις κεντρικές πλατείες της Κοζάνης και της Πτολεμαΐδας, με τη συμμετοχή και των 8 συλλόγων του εθιμικού δρώμενου στον Νομό Κοζάνης, περιλαμβάνοντας δηλαδή και τους τρεις συλλόγους της Εορδαίας (Ασβεστόπετρας-Καρυοχωρίου-Κομνηνών). Στην Κοζάνη η εκδήλωση έγινε την Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου 2025 και στην Πτολεμαΐδα θα λάβει χώρα την Τρίτη 6 Ιανουαρίου 2026 και ώρα 17:00 το απόγευμα, στο προαύλιο του 1ου Δημοτικού Σχολείου. Η επιτυχημένη αυτή σύμπραξη, είναι το αποτέλεσμα της στενής και αγαστής συνεργασίας των δύο Αντιδημάρχων Πολιτισμού των Δήμων Κοζάνης και Εορδαίας Γιάννη Ιωαννίδη και Κώστα Ιωαννίδη αντίστοιχα, των οκτώ συλλόγων των χωριών μας, καθώς και του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων Δυτικής Μακεδονίας – Ηπείρου της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος.
«Στόχος της Δημοτικής μας Αρχής είναι η συνεχής στήριξη και ανάδειξη των μοναδικών πολιτισμικών μας θησαυρών, όπως είναι το κορυφαίο έθιμο των Μωμόγερων, συμβάλλοντας τόσο στη διατήρηση της ποντιακής μας παράδοσης και ιστορίας, όσο και στη δυνατότητα μιας ξεχωριστής βιωματικής εμπειρίας για κάθε επισκέπτη», υπογραμμίζει από την πλευρά του ο Δήμαρχος Κοζάνης Γιάννης Κοκκαλιάρης.
Κλείνοντας, για περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με το έθιμο των Μωμόγερων, μπορείτε να αναζητήσετε στην επίσημη ιστοσελίδα της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας (ayla.culture.gr).
