Τον τελευταίο καιρό έχουμε γίνει μάρτυρες ενός χρονικού σοβούσης κρίσεως όπου το μαρμαρένιο αλώνι ή αν θέλετε γουναράδικο των διαξιφισμών, αποτελεί ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου 1940. Οι συνήθεις ενστάσεις των κάθε λογής ενισταμένων, συγκεφαλαιώνονται στο ότι «οι παρελάσεις είναι φασιστικό κατάλοιπο», «γιατί εορτάζουμε την αρχή του πολέμου και όχι το τέλος» και ορισμένων ακόμα τινών νοστίμων. Στο όλο κουρμπάνι της γιορτής προστέθηκε και το μακεδονικό, με τους αναθεωρητές της αριστεράς να τους πιάνει το άδικο, αντάμα με τους αλεξιπτωτιστές που βρέθηκαν ως γυρολόγοι στο ΣΥΡΙΖΑ βλέποντας μαγαζί γωνία, ενώ έψαχναν boutique για 750ευρες γόβες, τσάντες Gucci και γενικώς τον Gucceo χορηγό του προσωπικού τους ονείρου. Το άδικο βέβαια είναι, πως «τόσο κράξιμο, ντομάτα και γενικά μπινελίκι φάγαμε σε τέτοια events για το μακεδονικό, που στο φινάλε είμαστε διεθνιστές», αλλά στους «εθνικάρες» κυβερνώντες τουμπεκί ψιλοκομμένο, που «σέβονται» την συμφωνία παρότι πριν στήριζαν τα συλλαλητήρια. Εδώ για να πούμε τα σύκα-σύκα και την σκάφη-σκάφη, ένα δίκιο το έχουν. Γιατί είναι εύκολο να κατεβαίνεις στους αγώνες απέναντι σε κάποιον που δεν ψηφίζεις, αλλά δύσκολο να τεθείς αντίπαλος προς κάποιον που ενδεχομένως σε διόρισε ή ελπίζεις να σε διορίσει.
Πάμε τώρα στην Υπουργό Παιδείας Ν. Κεραμέως, η οποία συνέταξε ένα μήνυμα για την 28η Οκτωβρίου, το οποίο προκάλεσε πολλές αντιδράσεις. Σαφώς και δεν συντάσσομαι με τον αήθη πόλεμο εναντίον της γιατί έλαχε να είναι μια εξαίρετη νομικός με σπουδές και αριστεία στην Σορβόννη και το Χάρβαρντ. Παρότι δεν είναι εκπαιδευτικός, είμαι ο τελευταίος που θα ρίξω ανάθεμα σε τέτοιο λαμπρό βιογραφικό, όταν πριν λίγο καιρό είχαμε στο ίδιο πόστο έναν αρχισυντάκτη χωρίς πτυχίο του κομματικού φερεφώνου.
Ωστόσο το μήνυμά της είναι η επιτομή μιας όντως νομικού τύπου politically correct συγγραφής. Έτσι δεν κακοκαρδίζουμε αυτούς που πρέπει, βάζοντας συνειδητά ή μη, σε δεύτερη μοίρα την αλήθεια της ιστορίας των πραγμάτων, για να θυμηθώ τον Θουκυδίδη. Αρχικά δεν μιλάει για έθνος, αλλά για την «συλλογική μας ταυτότητα». Η 28ης Οκτωβρίου οριοθετείται στις «παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου»! (οι Γερμανοί ξεκίνησαν τις «ειρηνευτικές επιχειρήσεις» τους στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου του 1939). Εκεί που ο πρώην πρωθυπουργός δημοσίευσε twitt για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην επέτειο του Α΄ Παγκοσμίου, ας μην πιάσουμε και πάλι από την αρχή το ρημαδιασμένο μίτο της πολυπαθούς Ιστορίας. Οι Έλληνες λέει αντιτάχθηκαν στις «στις δυνάμεις του μίσους και της βίας». Οι Έλληνες δεν συμμετείχαν στον «Άρχοντα των Δακτυλιδιών» πολεμώντας το έρεβος. Οι εισβολείς έχουν όνομα: αρχικά οι Ιταλοί του Μουσολίνι, έπειτα οι Γερμανοί του Χίτλερ και τέλος οι πλέον άθλιοι ως κατακτητές Βούλγαροι (τους οποίους πολλοί αλληλέγγυοι μόνιμα αποφεύγουν να ονοματίσουν, από αβρότητα προς τον Κολάρωφ και τον Δημητρόφ, αλλά και από υποκρύπτοντα φιλοεξαρχισμό). Θα ήταν κατανοητά τα παραπάνω, αν τουλάχιστον αντικαθιστούσε τα εθνικά ονόματα με τους όρους «φασισμό» ή «ναζισμό». Όμως οι όροι αυτοί έλαμψαν δια της απουσίας των από το κείμενο. Εν ολίγοις τα εθνικά ονόματα αποφεύγονται, κάτι το οποίο μου θύμισε την εποχή μετά το 1967, όταν π.χ. οι λέξεις «Γερμανοί» από το «Σαββατόβραδο στην Καισαριανή» και «Τουρκοπούλα» από το «Να΄τανε το 21», απαλείφονταν από την εθνοσωτήριο επιτροπή λογοκρισίας.
Το μήνυμα μίλησε για «θεμελιώδεις αρχές και αξίες μας», μόνο που «η αυταπάρνηση, ο αλτρουισμός και η αλληλεγγύη» παραπέμπουν στο «ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη» του Διαφωτισμού, και αναμφίβολα αντιπαρέρχονται την δεξιά και περισσότερο την ελληνοκεντρική βάση της Ν.Δ. Αυτή η βάση, όταν κινείται από αξίες, προτάσσει το Έθνος και τον αγώνα υπέρ βωμών και εστιών ή εστιών και βωμών αν προτιμάται. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν συγκρίνω αξίες, διαπιστώσεις κάνω. Ίσως να αναδεικνύεται η πτυχή της επιρροής των διεθνών σπουδών, ίσως και η οικογενειακή παράδοση του πρωθυπουργού, ως ιστορικά κατεξοχήν φιλελεύθερης και βενιζελικής, και όχι παραδοσιακής δεξιάς όπως η βάση της Ν.Δ.
Στο λόγο της η κα Κεραμέως έκανε αναφορά στο λαϊκισμό, αλλά και την εθνική μνήμη, στο πλαίσιο της σημασίας της εκπαίδευσης. Ο εκτός θέματος ίσως ελλείψει πτυχίου Ν. Φίλης, της απάντησε πως «Οι Έλληνες πολέμησαν το φασισμό, όχι το λαϊκισμό». Ορθώς ανταπάντησε η κα υπουργός «Να διαβάζετε με περισσότερη προσοχή». Γιατί όντως το κείμενο δεν ισχυρίζεται πως οι Έλληνες πολέμησαν τον λαϊκισμό, μα πως «Στις μέρες μας, που οι ακραίες φωνές του λαϊκισμού επιδιώκουν να δυναμώσουν…». Όμως ο όρος «λαϊκισμός» ή ‘‘populism’’ διεθνώς είναι ένα φιλολογούμενο και κοινωνολογούμενο. Δεν ορίζεται επακριβώς και δεν σημαίνει αυτόν που λέει αυτά που δεν γίνονται για να ευχαριστήσει τον λαό. Η κοινή συνισταμένη του είναι η επίκληση του λαού από ηγέτες, πολιτικούς φορείς και κράτη, για την υπέρβαση και καταστρατήγηση ακόμα και θεμελιωδών δικαιωμάτων. Αυτό το στοιχείο παρατηρείται ακόμα και σε αντίθετες μεταξύ τους ιδεολογίες. Παράλληλα σε συλλογικότητες οι οποίες θεωρούνται λαϊκιστικές, ο όρος «λαϊκός» εντοπίζεται ως πρώτη λέξη του τίτλου, όπως κομμάτων, συλλόγων, συνδέσμων, εκλογικών σχημάτων για να μην θυμηθώ τις «Λαϊκές Δημοκρατίες». Στην Δύση λοιπόν έχει πέσει γραμμή να μην ονομάζονται τέτοιες μορφές με βάση την πολιτική τους ιδεολογία. Έτσι οι όροι λ.χ. «ναζιστικό» και «φασιστικό» κόμμα και ενίοτε «ακροδεξιό» ή «ακροαριστερό», ολοένα και χρησιμοποιούνται λιγότερο αντικαθιστάμενοι από το «λαϊκιστικό».
Το θέμα πάλι της ιστορικής μνήμης έχει αναδειχθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια διεθνώς. Στην Ελλάδα υπάρχει μια μομφή από μελετητές (συνήθως αριστερά διακείμενους) ως προς την ιστορική μνήμη η οποία καλλιεργείται από πολιτιστικούς συλλόγους ή πανεπιστημιακούς. Η προσπάθεια αυτή υπέρ της μνήμης, κατεξοχήν συνδέεται με την Μικρασιατική Καταστροφή, έχοντας βασικό αίτημα και προοπτική την διεθνή αναγνώριση των γενοκτονιών – εθνοκαθάρσεων. Συνεπώς και διεθνώς μετά την αναγνώριση της αρμενικής γενοκτονίας, το διεθνές διακύβευμα είναι μεγάλο και πολλοί οι καλαμαράδες τον οποίων το χέρι θα ιδρώσει υπέρ και κυρίως ενάντια στη μνήμη. Ίσως το μήνυμα της υπουργού να απηχεί μια σύνδεση με πολιτιστικούς συλλόγους, αλλά κυρίως αντικατοπτρίζει την μετά το 2015 μορφή του μαθήματος της Ιστορίας ως πρόσχημα μιας damnatio memoriae.
Ως προς τις παρελάσεις, οι Έλληνες γιόρταζαν ακόμα και μέσα στην Κατοχή την 28η Οκτωβρίου. Εξάλλου οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες δεν θέλουν να ξέρουν για την αρχή του πολέμου, γιατί κατά κανόνα τάχθηκαν με τον Χίτλερ ή ήταν σε κατάσταση ουδετερότητας. Όπως κάποιοι δεν θέλουν να θυμούνται ούτε την αρχή του αντάρτικου από τον Άρη Βελουχιώτη, τον οποίο ανέκαθεν πολλά κομματικά στελέχη αντιμετώπιζαν αφ΄ υψηλού ως δηλωσία, χώρια ότι ακόμα ίσχυε το σύμφωνο μη επίθεσης Ribbentrop – Molotov του 1939. Αλήθεια όμως οι παρελάσεις λ.χ. του Κόκκινου Στρατού ήταν και αυτές φασιστικές ή εκεί απλώς είναι Παρασκευή; Τέλος, για τα παιδιά της παρέλασης α λα Monty Python, όπως είπε εύστοχα ένας φίλος μου, «4 ½ χρόνια έκαναν πρόβες», καιρός για πρεμιέρα. Μόνο με ρέγουλο παιδιά ο χορός, μην συντριφτείτε ως σκεύη κεραμέως, αν αναλογιστείτε ποτέ τι κάνατε.
Του Κόττη Κωνσταντίνου θεολόγου
