Μια ιστορία ξεριζωμού, πίστης και διατήρησης της ιστορικής μνήμης φέρνει στο φως η φιλόλογος Παρασκευή Κ. Μαυρομμάτη, μέσα από κείμενό της για την Παναγία της Λάλογλης, το οποίο συνοδεύεται από βίντεο με χορευτικό από το Μεσονήσι Φλώρινας, στις 17 Αυγούστου 2026.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Λάλογλη, ελληνικό χωριό της επαρχίας Σαρικαμίς του Καρς, στον Καύκασο, αλλά και η περίφημη εκκλησία της Παναγίας που είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη σε ολόκληρη την περιοχή.
Η αφήγηση της Παρασκευής Μαυρομμάτη αναδεικνύει κυρίως τη διπλή προσφυγική διαδρομή των Καρσλήδων, οι οποίοι αναγκάστηκαν δύο φορές μέσα σε λίγες δεκαετίες να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, μεταφέροντας μαζί τους όχι μόνο τα απολύτως απαραίτητα, αλλά και τα ιερά κειμήλια που συνέδεαν τις επόμενες γενιές με τον τόπο καταγωγής τους.
Από την Αργυρούπολη στο Καρς
Σύμφωνα με το κείμενο της Παρασκευής Κ. Μαυρομμάτη, οι πρόγονοι των Καρσλήδων βρίσκονταν αρχικά εγκατεστημένοι στην Αργυρούπολη του Πόντου.
Το 1878, μέσα στις νέες ιστορικές και πολιτικές συνθήκες που επικράτησαν στην περιοχή, εγκατέλειψαν την πατρογονική τους γη και κατευθύνθηκαν προς το Καρς.
Δεν έφυγαν όμως χωρίς να πάρουν μαζί τους κάτι που θεωρούσαν ανεκτίμητο.
Μετέφεραν από την Αργυρούπολη μία εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η οποία επρόκειτο να αποτελέσει το σημαντικότερο θρησκευτικό σύμβολο στη νέα τους πατρίδα.
Οι Έλληνες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του Καρς δημιούργησαν, όπως σημειώνει η Μαυρομμάτη, 74 χωριά.
Ανάμεσά τους ξεχώριζε το Λάλογλη, κυρίως εξαιτίας του επιβλητικού ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και της εικόνας που είχε μεταφερθεί από τον Πόντο.
Η εικόνα έγινε γνωστή ως Παναγία της Λάλογλης και εξελίχθηκε σε σημαντικό προσκύνημα για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής.
Ο δεύτερος ξεριζωμός
Η ιστορία, όμως, θα επαναλαμβανόταν.
Την περίοδο 1917-1922, οι Έλληνες του Καρς βρέθηκαν αντιμέτωποι με έναν ακόμη ξεριζωμό.
Για δεύτερη φορά εγκατέλειψαν τα σπίτια και τα χωριά που είχαν δημιουργήσει, παίρνοντας μαζί τους όσα μπορούσαν να διασώσουν.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα βρίσκονταν πολύτιμα εκκλησιαστικά κειμήλια: η εικόνα της Παναγίας της Λάλογλης, ένας χρυσοκέντητος επιτάφιος και ψαλτήρια, τα οποία τοποθετήθηκαν μέσα σε μπαούλο για να σωθούν από τις περιπέτειες της προσφυγιάς.
Ιδιαίτερο ρόλο στη διάσωση αυτών των κειμηλίων είχε, σύμφωνα με το κείμενο, ο Παύλος Πετίδης του Ανανία.
Η Παρασκευή Μαυρομμάτη τον περιγράφει ως βαθιά ευσεβή άνθρωπο, ο οποίος είχε αναλάβει την ευθύνη για τη μεταφορά τους στην Ελλάδα.
Για εκείνον, το πολυτιμότερο από όλα όσα μπορούσαν να πάρουν μαζί τους οι πρόσφυγες δεν ήταν κάποιο υλικό αγαθό, αλλά η εικόνα της Παναγίας.
Η εικόνα στο Μεσονήσι Φλώρινας
Ύστερα από μία διαδρομή που ξεκίνησε από την Αργυρούπολη, πέρασε από το Καρς και κατέληξε στην ελληνική Μακεδονία, η εικόνα της Παναγίας βρήκε τη νέα της εστία στο Μεσονήσι Φλώρινας.
Εκεί φυλάσσεται μέχρι σήμερα και κοσμεί τον ναό που φέρει το όνομά της.
Η παρουσία της εικόνας στο Μεσονήσι δεν αποτελεί απλώς ένα θρησκευτικό γεγονός. Για τους απογόνους των Καρσλήδων αποτελεί ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας των προγόνων τους, ένα αντικείμενο που συνέδεσε τρεις διαφορετικές πατρίδες και δύο μεγάλους ξεριζωμούς.
Τα εγκαίνια του 1974
Ο ναός στο Μεσονήσι εγκαινιάστηκε στις 25 Αυγούστου 1974.
Σύμφωνα με τη Μαυρομμάτη, η τελετή πραγματοποιήθηκε σε κλίμα μεγάλης κατάνυξης και με τη συμμετοχή πλήθους πιστών και κληρικών.
Στα εγκαίνια προεξήρχε ο τότε Μητροπολίτης Φλώρινας, Πρεσπών και Εορδαίας Αυγουστίνος Καντιώτης.
Για πολλούς από τους παρευρισκόμενους, η ημέρα εκείνη ξύπνησε μνήμες από το μεγάλο πανηγύρι που γινόταν κάποτε στο Λάλογλη του Καρς προς τιμήν της Παναγίας.
Η ίδια εικόνα που είχε γίνει σημείο αναφοράς για τους Έλληνες του Καυκάσου συνέχιζε πλέον τη διαδρομή και την παρουσία της στην Ελλάδα.
Ένα πανηγύρι που ξεπερνούσε τα σύνορα της κοινότητας
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν οι αναφορές της Παρασκευής Μαυρομμάτη στο πανηγύρι της Παναγίας της Λάλογλης στο Καρς.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που επικαλείται, επρόκειτο για ένα γεγονός πολύ μεγάλης ακτινοβολίας, στο οποίο δεν συμμετείχαν μόνο οι Έλληνες της περιοχής.
Στο Λάλογλη συνέρρεαν Έλληνες, Ρώσοι και Τούρκοι από το Καρς και το Αρταχάν, με τη φήμη του προσκυνήματος να ξεπερνά τα στενά όρια της ελληνικής κοινότητας.
Μάλιστα, κατά τις ίδιες μαρτυρίες, σε ορισμένες περιόδους το συγκεκριμένο πανηγύρι συγκέντρωνε τόσο πολύ κόσμο, ώστε λεγόταν ότι μπορούσε να ξεπεράσει ακόμη και το πανηγύρι της Παναγίας Σουμελά.
Η διάρκεια του πανηγυριού έφτανε τις 15 ημέρες.
Πλήθη προσκυνητών κατέφθαναν στη Λάλογλη για να προσκυνήσουν την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, να ζητήσουν την προστασία της Παναγίας και να πραγματοποιήσουν τάματα.
Με την πάροδο του χρόνου, η φήμη της εικόνας ως θαυματουργής μεγάλωνε και προσέλκυε ολοένα περισσότερους πιστούς.
Η μνήμη περνά μέσα από το χορό
Το κείμενο της Παρασκευής Κ. Μαυρομμάτη συνοδεύεται από βίντεο με χορευτικό στο Μεσονήσι Φλώρινας.
Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερο συμβολισμό.
Για τις προσφυγικές κοινότητες, ο χορός δεν είναι μόνο στοιχείο ψυχαγωγίας. Αποτελεί τρόπο διατήρησης της συλλογικής μνήμης και μεταφοράς της από γενιά σε γενιά.
Ο τόπος μπορεί να χάθηκε, όμως τα τραγούδια, οι χοροί, η πίστη, τα οικογενειακά κειμήλια και οι διηγήσεις των προγόνων έγιναν η συνέχεια μιας πατρίδας που έπαψε να υπάρχει ως καθημερινός τόπος ζωής, αλλά παρέμεινε ζωντανή στη μνήμη.
Από την Αργυρούπολη στο Λάλογλη του Καρς και από εκεί στο Μεσονήσι της Φλώρινας, η εικόνα της Παναγίας ακολούθησε ουσιαστικά τη διαδρομή του ίδιου του ποντιακού και καρσλήδικου Ελληνισμού.
Μία εικόνα που εγκατέλειψε δύο φορές τον τόπο όπου βρισκόταν, αλλά διασώθηκε χάρη στους ανθρώπους που αρνήθηκαν να αφήσουν πίσω τους ό,τι θεωρούσαν ιερότερο.
Και σήμερα αποτελεί όχι μόνο θρησκευτικό κειμήλιο, αλλά και μάρτυρα μιας ιστορίας προσφυγιάς, επιβίωσης και συνέχειας.
Δείτε τον χορό των Καρσλήδων από το βίντεο του συνεργάτη του Pontos Voice Θέμη Λαβασίδη:
Πηγή: pontosvoice.com
