Αν μας έλεγαν πριν λίγα χρόνια, πως για να μάθουμε αν μπορούμε να χτίσουμε στο χωριό πρέπει να ξεσκονίσουμε χάρτες του 1983, θα νομίζαμε πως μπλέξαμε σε κάποιο γραφειοκρατικό ανέκδοτο του Χάρρυ Κλυνν. Κι όμως, αυτή είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζεται –ή, πιο σωστά, δεν χτίζεται– το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου.
Με το νέο χωροταξικό νομοσχέδιο, τα πράγματα ξεκαθαρίζουν. Και όταν λέω “ξεκαθαρίζουν”, εννοώ ότι σβήνουν. Σβήνουν οι δυνατότητες, οι ελπίδες, τα όνειρα για μια ζωή στο παλιό οικόπεδο του παππού, στην παρυφή ενός οικισμού που δεν πρόλαβε να μετρήσει 2.000 ψυχές για να θεωρηθεί άξιος ύπαρξης στο χάρτη της πολεοδομίας.
Για όσους δεν παρακολούθησαν το θέμα, να το πω απλά: Είχες ένα οικόπεδο στο χωριό. Το κληρονόμησες, πλήρωσες ΕΝΦΙΑ, φόρους, ρεύμα, το καθάριζες κάθε άνοιξη (μη φας το πρόστιμο) και ονειρευόσουν μια μέρα να το αξιοποιήσεις. Να κάνεις ένα σπίτι, ένα εξοχικό, να μείνεις μόνιμα όταν κουραστείς απ’ την πόλη. Όταν πάρεις σύνταξη. Όταν ξεπαιδέψεις και τακτοποιηθούν τα παιδιά σου. Ε, όχι πια. Τώρα θεωρείται “εκτός σχεδίου”, “μικρό” και μη-οικοδομήσιμο. Χρήζει “ειδικής πολεοδομικής αντιμετώπισης”. Με απλά λόγια; Ξέχνα το!
Μην παρεξηγηθούμε. Δεν είμαι αντίθετος στην προστασία του περιβάλλοντος. Απλώς μου φαίνεται ενδιαφέρον πώς προστατεύεται καλύτερα η φύση όταν οικοδομεί μια μεγάλη κατασκευαστική εταιρεία αντί για τον Μανώλη, τον Βαγγέλη, την κυρία Δωροθέα. Εκεί η βιοποικιλότητα δείχνει μεγαλύτερη ανεκτικότητα – ιδίως όταν υπάρχει και περιθώριο για “πράσινη επένδυση”.
Ο νομοθέτης, υποτίθεται, είχε ως στόχο την αναχαίτιση της άναρχης δόμησης. Αλλά τελικά αναχαίτισε απλώς τους μικροϊδιοκτήτες. Οι μεγάλες επενδύσεις συνεχίζονται απρόσκοπτα, οι έχοντες χρήμα αγοράζουν τα απαραίτητα στρέμματα και χτίζουν ότι θέλουν, οι βίλες σε Natura περιοχές ξέρουν να βρίσκουν δρόμους μέσα από τις χαραμάδες του νόμου και από δρόμους που δημιουργούνται σε μια νύχτα και κόβουν βουνά στα δύο. Αντίθετα, το οικόπεδο στο Λιμνοχώρι (τυχαίο παράδειγμα, αλλά όμορφος κοντινός προορισμός) μετατρέπεται σε διατηρητέο… βοσκότοπο. Ή μιας και μάλλον πρόκειται για περιοχή με τουριστική προοπτική, πιθανότατα θα μεταμορφωθεί σε κάτι άλλο. Σε κάτι που δεν θα μπορέσουν να εμποδίσουν οι κάτοικοι του χωριού μιας και σταδιακά θα πάψει να υπάρχει χωριό! Θα πάψουν να υπάρχουν κάτοικοι!
Το χειρότερο ξέρετε ποιο είναι; Είναι η υποκρισία της αφήγησης. Μας λένε ότι έτσι “θα προστατεύσουμε το χωριό”. Μα, χωρίς δυνατότητα κατοικίας, τι ακριβώς θα προστατευτεί; Οι πέτρες; Τα κλειστά καφενεία; Τα αραχνιασμένα κοινοτικά καταστήματα; Από την άλλη κόπτονται και για την αστικοποίηση. Μαζεύτηκαν εκεί κάτω στην Αθήνα 5-6 εκατομμύρια, δεν χωράνε ούτε να κουνηθούν, και τώρα το βρίσκει η κυβέρνηση φρόνιμο να στραγγαλίσει τα ήδη ρημαγμένα χωριά της χώρας. Δηλαδή αν δεν προβληματίζονταν για την αστικοποίηση τι θα έκαναν;
Αν κάποιος ήθελε να ερημώσει την ελληνική ύπαιθρο, δεν θα το έκανε αλλιώς. Πρώτα κλείνεις Σχολεία, Διοικητικές Υποδομές και Κέντρα Υγείας. Μετά αφαιρείς τη δυνατότητα κατοίκησης. Και στο τέλος, πουλάς φτηνά τα πάντα, αφού ο κόσμος έχει φύγει. Η “αξιοποίηση” του χώρου έρχεται αφού πρώτα αφανίσεις την κοινωνία που τον κατοικούσε.
Όσο οι πολίτες βλέπουν τις περιουσίες τους να μηδενίζονται, οι επενδυτές τρίβουν τα χέρια τους. Γιατί ο νόμος δεν περιορίζει τη δόμηση των μεγάλων τουριστικών ή ενεργειακών projects. Το αντίθετο! Απελευθερώνει χώρους για resort, ενεργειακά πάρκα και βίλες υψηλών εισοδημάτων. Δηλαδή, και για να το πω χωριάτικα: Απαγορεύεται κυρ Τάκη να χτίσεις σπίτι στο μικρό οικόπεδο στο χωριό σου, αλλά η πολυεθνική μπορεί λίγα μέτρα παραδίπλα και σε τέσσερα, οκτώ, δεκάξι στρέμματα -που έχει τα φράγκα να αγοράσει- να στήσει ένα συγκρότημα εκατοντάδων τετραγωνικών.
Στην πραγματικότητα, το σχέδιο δεν είναι απλώς πολεοδομικό. Έχει στοιχεία ελέγχου του πληθυσμού, πληθυσμιακών μετακινήσεων αλλά και πολέμου των τάξεων. Οι μικροί οικισμοί βρίσκονται πλέον στο “πολεοδομικό καθαρτήριο”. Δεν επιτρέπεται να επεκταθούν, δεν μπορούν να αναπνεύσουν πολεοδομικά, δεν τους επιτρέπεται να αναγεννηθούν. Μπορούν απλώς να περιμένουν. Τι να περιμένουν; Εξαρτάται από το που βρίσκονται. Άλλες περιοχές θα περιμένουν την “Τουριστική ανάπτυξη”, άλλες την “Πράσινη Ανάπτυξη” και άλλες απλά την εξαγορά ή αλλιώς το “ξεπούλημα με σχέδιο”.
Εδώ λοιπόν, δεν μιλάμε για σύμπτωση. Μιλάμε για αναδιάταξη. Αναδιάταξη ιδιοκτησίας, χρήσης και προοπτικής. Σταδιακά, και με νομική επιμέλεια, η γη συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια – πιο ισχυρά, πιο γρήγορα, και πάντα με πρόσβαση σε δικηγόρους και πολεοδόμους που γνωρίζουν τις λεπτομέρειες του κάθε άρθρου πριν καν αυτό γίνει ΦΕΚ.
Εντωμεταξύ, η κυβέρνηση φροντίζει να διαφημίζει ότι “βάζει τέλος στην άναρχη δόμηση”. Είναι ο ίδιος τύπος “τέλους” που έβαζαν οι αρχαίοι όταν έλεγαν “ουαί τοις ηττημένοις”. Επειδή η άναρχη δόμηση ήταν πρόβλημα όταν το έκανε ο ιδιώτης με 80 τετραγωνικά – όχι όταν το κάνει το resort με 80 στρέμματα.
Όχι, δεν είναι τυχαίο. Είναι ένα κομμάτι της σύγχρονης αστικής ηθικής, όπου το δημόσιο συμφέρον γράφεται με κεφαλαία όταν αφορά επιχειρηματικά συμφέροντα, και με μικρά – πολύ μικρά – όταν αφορά τη ζωή σου, το πατρικό σου, την αυλή σου. Και δεν θα ανοίξει μύτη!
Η υπαίθρια Ελλάδα δεν ερημώνεται επειδή γέρασε – ερημώνεται επειδή το αποφάσισαν. Είτε με τέτοια εκτρώματα νομοσχέδια, είτε με αποφάσεις για απολιγνιτοποιήσεις (στην περιοχή μας) είτε με οτιδήποτε αντίστοιχο χρειάζεται για να πλήξει καίρια την δυναμική της κάθε περιοχής που θέλουν να “αξιοποιήσουν”. Και όσοι μείνουν, το μόνο που τους μένει, είναι να φυλάνε σκοπιά σε χωράφια που κάποτε ήταν οικόπεδα, και ίσως αύριο – αν όλα πάνε καλά για τους σωστούς ανθρώπους – γίνουν …”Ανάπτυξη”!
