Στο δημοψήφισμα της Καταλονίας της Ισπανίας, επικράτησε το ποσοστό του ΝΑΙ κατά ποσοστό 90% περίπου. Σύμφωνα με τους υπέρμαχους του δημοψηφίσματος, το αποτέλεσμα αυτό δίνει στους Καταλανούς το δικαίωμα άμεσης απόσχισης από την Ισπανία και μονομερούς ανακήρυξης της ανεξαρτησίας της Καταλονίας. Όντας περιττό να αναφερθεί, το συγκεκριμένο δημοψήφισμα εννοείται πως έγινε χωρίς την έγκριση του ισπανικού κράτους, κατά πλήρη παράβαση της ισπανικής νομοθεσίας. Στην απόηχο του δημοψηφίσματος, εντυπώσεις προκάλεσε η προσπάθεια των ισπανικών αρχών ασφαλείας να αποτρέψουν την διεξαγωγή του. Καθώς δημιουργήθηκαν εκατοντάδες τραυματίες, τόσο πολίτες όσο και μέλη των σωμάτων ασφαλείας.
Το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης ομάδας ή ατόμου, είναι αναντίρρητο πως αποτελεί πρωταρχική δημοκρατική αρχή και θεμελιώδες ιδίωμα ενός γνήσια δημοκρατικού πολιτεύματος. Ωστόσο ο γράφων πάντοτε είχε την ακαδημαϊκή αλλά και ουσιαστική απορία του ποιος τελικά έχει το δικαίωμα να το επικαλείται και ποιος όχι, σε ποιες ομάδες είναι υποχρεωτικό να εφαρμόζεται και σε ποιες απαγορευτικό και (κυρίως) υπό ποιες συνθήκες. Έτσι φτάνουμε στα βασικά ερωτήματα του απλώς σκεπτόμενου πολίτη: Υπό ποιες συνθήκες μια ομάδα ή ένας «λαός» έχει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης? Θα μπορούσε κάποιος να ισχυρισθεί, όταν υπάρχει κοινή εθνοτική καταγωγή, κοινή γλώσσα, κοινή θρησκεία ή κοινή βούληση για πολίτευμα διαφορετικό από το υπάρχον. Κάποιος άλλος μπορεί να αναφερθεί σε κοινές πολιτιστικές και πολιτισμικές παραδόσεις, κάποιος άλλος σε κοινά ήθη και έθιμα, και γενικώς όταν υπάρχει μια αυξημένη πληθυσμιακά μειοψηφία με δικά της χαρακτηριστικά ή επιδιώξεις. Γίνεται λοιπόν εμφανές πως ενώ το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση είναι απόλυτα αντικειμενικό, οι «δικαιούχοι» του είναι μάλλον εντελώς… «υποκειμενικοί».
Αυτήν την υποκειμενικότητα έχουν εκμεταλλευτεί πολιτικά στο παρελθόν (και δυστυχώς εκμεταλλεύονται και στο παρόν…) κυρίως μεγάλες δυνάμεις για να διαλύσουν, να εισβάλλουν και να πειθαναγκάσουν μικρότερα κράτη και έθνη. Έτσι, ο Χίτλερ εισέβαλε στην Τσεχοσλοβακία τον Μάρτιο του 1939, επικαλούμενος το «δικαίωμα στην αυτοδιάθεση» των γερμανόφωνων κατοίκων στην Τσεχοσλοβακική Σουδητία. Με το ίδιο ακριβώς επιχείρημα οι ΗΠΑ και κάποιες ευρωπαϊκές δυνάμεις διέλυσαν την Γιουγκοσλαβία το 1991, επικαλούμενοι το «δικαίωμα της αυτοδιάθεσης» των Κροατών και Βόσνιων Γιουγκοσλάβων, ενώ αντίστοιχο επιχείρημα χρησιμοποιήθηκε και για την απόσπαση του Κοσσυφοπεδίου από την Σερβία λίγα χρόνια αργότερα. Πανομοιότυπο επιχείρημα χρησιμοποίησε και η Ρωσία για να εισβάλει και να αποσπάσει την Κριμαία το 2014, όταν οι ρωσόφωνοι κάτοικοι έκαναν το δημοψήφισμα για ανεξαρτητοποίηση από την Ουκρανία και στην συνέχεια προσάρτηση στην Ρωσία. Ενώ ακόμα και η Τουρκία χρησιμοποίησε το «δικαίωμα της αυτοδιάθεσης» των τουρκόφωνων κατοίκων της Κύπρου, ώστε να εισβάλει στο νησί το 1974.
Συμπεραίνεται λοιπόν πως το «δημοκρατικό δικαίωμα της αυτοδιάθεσης», όταν γίνεται αυθαίρετα και χωρίς την συγκατάβαση του κράτους ή της πλειοψηφίας εντός του οποίας ανήκει η «αυτοδιαθετούμενη» ομάδα, δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια αυθαίρετη πολιτική και πλήρως αντιδημοκρατική κατά την ουσία ενέργεια, που ως κύριο σκοπό έχει την παραβίαση εθνικής ή τοπικής κυριαρχίας. Και εκεί ακριβώς έγκειται η ουσία: Η «συγκατάβαση» της πλειοψηφίας. Διότι όταν το δικαίωμα στην «αυτοδιάθεση» μιας μειοψηφίας, σημαίνει διάλυση του κράτους της πλειοψηφίας, απειλή της ασφάλειας της πλειοψηφίας και υποβάθμιση της ζωής της πλειοψηφίας τότε απλώς παύει να αποτελεί «δημοκρατικό δικαίωμα» και καταλήγει να είναι μια αυθαίρετη, βίαιη και παράνομη αξίωση εις βάρος της πλειοψηφίας, ενδεδυμένη με τον απαιτούμενο και εντός μόδας τις τελευταίες δεκαετίες… «δημοκρατικό φερετζέ».
Όσο για τους «δημοκρατικούς υπέρμαχους» του δημοψηφίσματος της Καταλονία – όπως κάθε άλλης παρόμοιας κίνησης – που δυστυχώς βλέπω πολλάκις και στην Ελλάδα τις τελευταίες ημέρες, να θυμίσω απλώς δύο θέσφατα: Tο ίδιο «δημοκρατικό δικαίωμα» επικαλέστηκαν τα πιο βίαια και αντιδημοκρατικά καθεστώτα και για να παραβιάσουν την εδαφική κυριαρχία άλλων εθνών, ενώ το ίδιο δικαίωμα μπορούν κάλλιστα να επικαλεστούν κάποιοι (κατευθυνόμενοι…) Έλληνες μουσουλμάνοι τις Θράκης όπως και κάθε άλλη υπαρκτή ή ανύπαρκτη ομάδα για να επιχειρήσει την αποσταθεροποίηση ή την εδαφική διάσπαση της Ελλάδας. Τέλος, όσον αφορά το ερώτημα του ποιοι έχουν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης τελικά, η απάντηση βρίσκεται στην φράση που ανέφερα παραπάνω: «Συγκατάβαση της πλειοψηφίας». Υπό αυτήν την έννοια, το δημοψήφισμα για την ανεξαρτητοποίηση της Σκωτίας από την Μ. Βρετανία, που διεξήχθη το 2014, έχει όλα τα χαρακτηριστικά του πραγματικά δημοκρατικού δημοψηφίσματος. Καθώς διεξήχθη υπό τις ευλογίες του Βρετανικού κράτους και με έγκριση των δύο βρετανικών κοινοβουλίων. Όλες οι άλλες κινήσεις, είτε πρόκειται για το δημοψήφισμα της Καταλονίας, είτε κάθε άλλο με παρόμοια χαρακτηριστικά, δεν έχουν κατά την ουσία καμιά σχέση ούτε με δημοκρατία, ούτε με αυτοδιάθεση…
Παύλος Κιλίντζης
