Στο Πλατύ Πρεσπών —γνωστό παλαιότερα ως Strkovo ή «Πελαργοχώρι», βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της περιοχής: ένα μικρό εκκλησάκι του 1591, αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος.
Κάθε χρόνο, στις 6 Αυγούστου, γύρω του συγκεντρώνεται όλο το χωριό —και όσοι έφυγαν από αυτό— για το πανηγύρι που, εδώ και αιώνες, κρατά ζωντανή τη μνήμη ενός ολόκληρου τόπου.
Υπάρχουν τόποι που δεν τους κατοικείς απλώς.
Τους κουβαλάς μέσα σου.
Και υπάρχουν ημερομηνίες που δεν είναι απλώς μια γιορτή στο ημερολόγιο, αλλά ένας αόρατος δεσμός που σε τραβάει πίσω, όσο μακριά κι αν έχεις ταξιδέψει.
Για μένα αυτή η ημερομηνία είναι η 6η Αυγούστου.
Η γιορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος.
Το πανηγύρι του χωριού μου.
Του σημερινού Πλατέος Πρεσπών, του παλιού Strkovo, του αγαπημένου μου Πελαργοχωριού.
Πάνω από το χωριό, περίπου πεντακόσια μέτρα ανατολικά, στέκει εδώ και αιώνες το μικρό εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος ή, σύμφωνα με άλλες αναφορές, του Αγίου Νικολάου.
Η κτητορική επιγραφή αναφέρει ως κτήτορα τον ιερέα Πέτκο Μαρτίνο και ως ζωγράφο τον Νικολή.
Μικρό εξωτερικά.
Σχεδόν ταπεινό.
Αλλά μόλις περάσεις την πόρτα του, αποκαλύπτεται ένας άλλος κόσμος.
Οι τοιχογραφίες, η ατμόσφαιρα, η σιωπή του χώρου δημιουργούν την αίσθηση ότι οι αιώνες δεν πέρασαν ποτέ από εκεί.
Το μικρό αυτό εκκλησάκι αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό. Οι τοιχογραφίες του έχουν μια μοναδική αισθητική. Θυμάμαι τον προϊστάμενο του βυζαντινού τμήματος του Αρχαιολογικού Μουσείου Φλώρινας να μου εξηγεί ότι πρόκειται περισσότερο για ζωγραφική σε τοίχους και ξύλινες επιφάνειες, με τεχνοτροπία αγιογραφίας. Δυστυχώς δεν συγκράτησα τον επιστημονικό όρο. Κράτησα όμως τον θαυμασμό του.
Και αυτός ο θαυμασμός παραμένει αναλλοίωτος.
Μεγάλωσα σ’ αυτό το χωριό μέχρι το 1974, όταν έφυγα για σπουδές στη Θεσσαλονίκη, όπου τελικά ρίζωσα. Οι γονείς μου εγκαταστάθηκαν λίγο αργότερα στη Φλώρινα.
Έφυγα από το χωριό.
Ποτέ όμως το χωριό δεν έφυγε από μέσα μου.
Τα παιδικά μας χρόνια δεν ήταν εύκολα.
Η ζωή στην Πρέσπα απαιτούσε κόπο, υπομονή και πείσμα.
Χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’60.
Με τα βόδια να οργώνουν τα χωράφια.
Με τα φασόλια να σκαλίζονται με τα χέρια.
Με τον ιδρώτα να είναι το μοναδικό καύσιμο της καθημερινότητας.
Η δική μας οικογένεια κουβαλούσε και τις πληγές του εμφυλίου, όπως και οι περισσότερες οικογένειες της περιοχής. Συγγενείς σκορπίστηκαν σε πολλές χώρες της τότε Ανατολικής Ευρώπης. Οι γονείς μου, ο Θεόδωρος και η Ελπινίκη, γνωρίστηκαν ως πολιτικοί πρόσφυγες στο Καβαντάρτσι της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας και συγκαταλέγονταν στους λίγους που κατάφεραν να επιστρέψουν στην πατρώα γη.
Η Πρέσπα είχε αλλάξει.
Όμως οι άνθρωποί της δεν έχασαν ποτέ την ανθρωπιά τους.
Μέσα στη φτώχεια υπήρχε αλληλεγγύη.
Υπήρχε γειτονιά.
Υπήρχε το «εμείς».
Κι αυτό το «εμείς» κορυφωνόταν κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου.
Το πανηγύρι τότε δεν είχε καμία σχέση με τη σημερινή του μορφή.
Δεν υπήρχαν λούνα παρκ.
Δεν υπήρχαν πάγκοι με παιχνίδια.
Δεν υπήρχαν λουκουμάδες και σουβλάκια.
Υπήρχε όμως η μεγαλύτερη γιορτή της κοινότητας.
Για εβδομάδες ολόκληρο το χωριό ετοιμαζόταν.
Καθαρίζαμε τους δρόμους (όλοι χωματόδρομοι), από τα χόρτα, τις κοπριές και τα άχυρα.
Καθαρίζαμε το αυλάκι που διέσχιζε το χωριό.
Ασβεστώναμε αυλές, πεζούλια και κολόνες.
Στην πλατεία στήνονταν οι μεγάλες γκαζόλαμπες που θα φώτιζαν το γλέντι μέχρι το ξημέρωμα. Μόνο προς το τέλος της δεκαετίας του 60 αντικαταστάθηκαν από ηλεκτρικό φωτισμό.
Στο σπίτι μας, αρχιστράτηγος ήταν η γιαγιά μου, η Τριανταφυλλιά.
Το σπίτι έπρεπε να λάμπει.
Οι αυλές ασβεστωμένες.
Τα πιάτα να γυαλίζουν.
Ο ξυλόφουρνος άναβε πριν ακόμη ξημερώσει.
Οι πίτες διαδέχονταν η μία την άλλη.
Τα γλυκά, τα κρασιά και τα τσίπουρα περίμεναν τους επισκέπτες.
Κανείς δεν καλούσε κανέναν.
Δεν χρειαζόταν.
Η επίσκεψη στο σπίτι σου, ανήμερα του πανηγυριού, ήταν η μεγαλύτερη τιμή.
Οι συγγενείς έρχονταν με τα πόδια, με κάρα ή με γαϊδουράκια.
Θυμάμαι ακόμη τον παππού Ευθύμη τον ψαρά, να φτάνει από την Παρασκευή το βράδυ με τον μεγαλόσωμο γάιδαρό του, που φιλοξενούσαμε μαζί με τα δικά μας ζώα.
Ο πατέρας μου, άνθρωπος ιδιαίτερα κοινωνικός, όταν πηγαίναμε σε πανηγύρια άλλων χωριών, μοίραζε την οικογένεια στα… τέσσερα, για να μπορέσει να τιμήσει όσο το δυνατόν περισσότερους φίλους και συγγενείς.
Το γεύμα άρχιζε μόνο όταν χτυπούσε η καμπάνα.
Κανείς δεν τολμούσε να φάει νωρίτερα.
Και κάπου εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη παιδική μου ζαβολιά.
Επέστρεψα σπίτι μετά από ατελείωτο παιχνίδι, πεινασμένος όσο ποτέ.
«Γιαγιά, βάλε μου να φάω.»
«Δεν χτύπησε ακόμη η καμπάνα.»
«Μα πεινάω!».
Η απάντηση που δεν σήκωνε καμία αμφισβήτηση: «Αμαρτία να φάμε πριν χτυπήσει η καμπάνα.»
Η λύση ήρθε στο παιδικό μου μυαλό σαν θεία επιφοίτηση.
Αφού δεν χτυπούσε κανείς την καμπάνα…
…θα την χτυπούσα εγώ!
Πήγα κρυφά στην εκκλησία και άρχισα να χτυπάω με δύναμη την καμπάνα.
Εκείνη τη χρονιά…
όλο το χωριό έφαγε νωρίτερα!
Η γιαγιά, βέβαια, κράτησε τον λόγο της.
«Η καμπάνα χτύπησε», είπε.
Και μου έβαλε επιτέλους φαγητό και έδωσε το σύνθημα να αρχίσει το σερβίρισμα του επίσημου γεύματος της οικογένειας με τους επισκέπτες!
Το απόγευμα όλοι κατέληγαν στην πλατεία.
Άνοιγε ο μεγάλος κύκλος του χορού.
Άνθρωποι κάθε ηλικίας έπιαναν ο ένας το χέρι του άλλου.
Οι μεγαλύτεροι τραγουδούσαν, πολλές φορές σιγοψιθυρίζοντας στίχους στη μητρική τους γλώσσα, ενώ ο κύκλος του χορού αγκάλιαζε εξίσου ποντιακούς, βλάχικους, μακεδονικούς και άλλους παραδοσιακούς σκοπούς. Δεν υπήρχαν διαχωρισμοί. Υπήρχε μόνο η χαρά της συνύπαρξης.
Τα παιδιά έτρεχαν γύρω από την πλατεία και, κάποια στιγμή, έμπαιναν δειλά στο τέλος του κύκλου.
Έτσι μάθαιναν τους χορούς.
Όχι σε σχολές.
Αλλά από τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους.
Αυτό ήταν το πραγματικό σχολείο της παράδοσης.
Εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια ζω μακριά από το χωριό.
Ταξίδεψα πολύ.
Γνώρισα όμορφους τόπους σε όλο τον κόσμο.
Κι όμως, όποιο κι αν είναι το ταξίδι μου, φροντίζω πάντα οι καλοκαιρινές μου διακοπές να αρχίζουν ή να τελειώνουν στις 6 Αυγούστου.
Δεν μπορώ να λείψω από το πανηγύρι του χωριού μου.
Είναι το προσωπικό μου αντάμωμα με τις ρίζες.
Και ίσως η μεγαλύτερη χαρά μου είναι ότι αυτή η αγάπη πέρασε και στην επόμενη γενιά.
Ο γιος μου, που ζει και εργάζεται στις Βρυξέλλες, οργανώνει κάθε χρόνο τις διακοπές του ώστε να βρίσκεται κι εκείνος αυτές τις ημέρες στο Πλατύ.
Γιατί η αγάπη για τον τόπο δεν διδάσκεται.
Μεταδίδεται.
Από γενιά σε γενιά.
Από τη μνήμη στο σήμερα
Ίσως τελικά αυτή η βαθιά αγάπη για την Πρέσπα να εξηγεί και όλες τις επιλογές της ζωής μας.
Δεν δημιουργήσαμε το Prespa Resort & Villa ΠλατυΘέα απλώς για να επενδύσουμε στον τουρισμό.
Τα δημιουργήσαμε γιατί θέλαμε να επιστρέψουμε ένα μικρό μέρος από όσα μας χάρισε αυτός ο τόπος. Θέλαμε κάθε επισκέπτης να μη δει μόνο τις λίμνες και τα τοπία, αλλά να γνωρίσει την αυθεντική Πρέσπα, τους ανθρώπους της, τις ιστορίες της και τη φιλοξενία της.
Από την ίδια αγάπη γεννήθηκε και το Prespa Off Road Trip.
Όχι ως μια ακόμη τουριστική δραστηριότητα.
Αλλά ως ένα ταξίδι στον χώρο, στον χρόνο, στην ιστορία και στις αισθήσεις.
Ένα ταξίδι στα μονοπάτια που περπάτησαν οι πρόγονοί μας, στα ξεχασμένα χωριά, στα ασκηταριά, στις λίμνες, στα δάση και στις ιστορίες που δεν θα βρείτε σε κανέναν ταξιδιωτικό οδηγό.
Γιατί πιστεύουμε ότι την Πρέσπα δεν αρκεί να την επισκεφθείς.
Πρέπει να τη ζήσεις.
Και αν, φεύγοντας, πάρεις μαζί σου λίγη από τη συγκίνηση που νιώθουμε κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου, τότε θα έχουμε πετύχει τον σκοπό μας.
Γιατί το Strkovo, το αγαπημένο μας Πελαργοχώρι, το Πλατύ, δεν είναι απλώς ένας τόπος στον χάρτη.
Είναι μια κατάσταση της ψυχής.
Και όσο θα χτυπά η καμπάνα της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, θα μας θυμίζει ότι οι άνθρωποι μπορεί να φεύγουν από τον τόπο τους, αλλά ο τόπος δεν φεύγει ποτέ από μέσα τους.
Στράτος Βασιλόπουλος (*)
(*) Ο Στράτος Βασιλόπουλος είναι:
Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Ξενοδόχων Π.Ε. Φλώρινας
Πρώην Πρόεδρος και ιδρυτής της «Ένωσης Τουριστικών και Συναφών Δραστηριοτήτων Δήμου Πρεσπών»
Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Βιώσιμης Ανάπτυξης Πρεσπών
Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Prespa Off Road Trip
Συνιδιοκτήτης του ξενοδοχειακού συγκροτήματος Prespa Resort & Villa ΠλατυΘέα
