Ήρθε και εφέτος η επέτειος της εθνεγερσίας του 1821 και στα διάφορα τηλεοπτικά πάνελς, ζητήθηκε η γνώμη από πανεπιστημιακούς (συνήθως) και σχολιάστηκαν παράλληλα, οι γνώμες διάφορων αυτόκλητων ιστορικών, συνήθως συγγραφέων στην ιδιότητα και εν γένει αρθρογράφων. Διάβασα και πάλι τον «περίφημο» Νίκο Δήμου, τον σινεκριτικό Δημήτρη Δανίκα να μειώνει τον Κολοκοτρώνη κ.τ.λ. Όμως άλλα ο καθείς εκτοξεύει κατά την θεωρία του εθνομηδενισμού και άλλα η ιστορία παραδίδει. Στο προηγούμενο άρθρο, αναφέραμε με βάση τις πηγές τα κυριότερα σημεία από την θυσία του Γρηγορίου του Ε΄. Στο παρόν άρθρο, θα αναπτύξουμε συνοπτικά, κατά το δυνατόν, μαρτυρικά σημεία της ιστορίας του κλήρου και κατά πόσο ήταν αυτός συμβιβασμένος με τον Οθωμανό ( όπως στρατευμένα διαδίδουν). Πάντα με βάση τις ιστορικές πηγές και όχι την ιδεολογική προπαγάνδα, εκ δεξιών και εξ ευωνύμων.
Μια σημαντική μαρτυρία, είναι αυτή του Οθωμανού μολά της Θεσσαλονίκης Χαϊρουλάχ. Όταν φυλακίστηκε στον σημ. Λευκό Πύργο με εντολή του Γιουσούφ μπέη της Θεσσαλονίκης στις 27 Φεβρουαρίου, βρήκε, ήδη, εκεί, τον «Μαλάκη» επίτροπο της Μητροπόλεως. Την 1η Μαρτίου του 1821, έφεραν εκεί μισοπεθαμένο εν αναμονή εκτελέσεως τον Παπάζ εφέντη, που κατά τον ιστορικό Βασδραβέλη ταυτίζεται με τον ιερέα Ανανία Μαρκόπουλο (σ.σ. εκτελέστηκε αργότερα, ίσως τον Απρίλιο στο Αντά Κεμπήρ). Έφερε μαζί του και επιστολή του «φιλότουρκου» και καλά Γρηγορίου του Ε΄. Τις ημέρες εκείνες, τουλάχιστον 80 έως 100 ήταν οι μοναχοί μεταξύ των 400 ομήρων, οι οποίοι κρατούνταν στα υπόγεια του κονακίου-διοικητηρίου της Θεσσαλονίκης. Από αυτούς φαίνεται ότι μαρτύρησαν όλοι οι μοναχοί πλην του Γερμανού της Μονής Σταυρονικήτα, ως «κιμάς» παρουσία του «πελάτου» Γιουσούφ.
Ο Εμμανουήλ Παπάς, αποβιβάστηκε στο Άγιον Όρος στις 23 Μαρτίου και εγκατέστησε, τελικά, το αρχηγείο του στη Μονή Εσφιγμένου. Στις 27 με 28 Μαρτίου, εκτελέσθηκαν στην Πόλη μεταξύ άλλων και 3 μοναχοί. Τις ημέρες του μαρτυρίου του Γρηγορίου του Ε΄ (10 Απριλίου 1821), εκτελέστηκαν οι μητροπολίτες Διονύσιος Εφέσου, Ευγένιος Αγχιάλου, Αθανάσιος Νικομηδείας. Κρατούνταν ως όμηροι, ήδη από τις 9 Μαρτίου. Οδηγήθηκαν στο τόπο του μαρτυρίου, αφού τους πέρασαν θηλιά και τους έσυραν με το ίδιο σχοινί. Μάλιστα ο Αθανάσιος Νικομηδείας δεν άντεξε, και κρεμάστηκε παρότι νεκρός ! Στις 22 Απριλίου έγιναν εκτεταμένες ιεροσυλίες σε ναούς της Πόλης και δολοφονήθηκαν 2 κληρικοί του Πατριαρχείου. Στις 3 Μαΐου εκτελέσθηκε στην Αδριανούπολη ο πρώην Πατριάρχης Κύριλλος, ο πρωτοσύγγελος π. Θεόκλητος και ο αρχιμανδρίτης Ιάκωβος. Στις 12 Μαΐου μαρτύρησε ο 100ετής επίσκοπος Μυριουπόλεως. Πιθανόν στις 13 Μαΐου, ήθλησαν οι μητροπολίτες Γρηγόριος Δέρκων, Δωρόθεος Αδριανουπόλεως, Ιωαννίκιος Τυρνόβου και Ιωσήφ Θεσσαλονίκης. Τους επιβίβασαν σε πλοιάριο, ενώ οι ίδιοι διάβασαν την νεκρώσιμο ακολουθία τους ! Στο Αρναούτκιοϊ, ο δήμιος κατέβασε από το πλοιάριο τον Ιωαννίκιο Τυρνόβου και τον κρέμασε από ένα ανώφλι οικίας κοντά σε ένα κουρείο. Στο Μέγα Ρεύμα κατέβασε και κρέμασε τον Δωρόθεο Αδριανουπόλεως. Ο Ιωσήφ Θεσσαλονίκης μαρτύρησε στην επόμενη στάση πουήταν το Νιχώρι. Τέλος το πλοιάριο σταμάτησε στα Θεραπειά, όπου απαγχονίστηκε ο Γρηγόριος Δέρκων, αφού ευλόγησε την θηλιά στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Την ίδια ημέρα και με τον ίδιο τρόπο, τελείωσε και ο αρχιδιάκονος του Γρηγορίου του Ε΄ Νικηφόρος.
Θα πρέπει εδώ να αναφέρουμε, πως τον μήνα αυτό, ο βασικός πυρήνας του στρατιωτικού σώματος του Εμμανουήλ Παπά, με έδρα, πλέον, τα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής, αποτελούνταν από 1000 έως 1500 αθωνίτες μοναχούς, αρκετούς εξ αυτών σλαβόφωνους και αρβανιτόφωνους. Την ίδια περίπου περίοδο, κατά την επαναστατική κίνηση των Σερρών, οι Τούρκοι θα ανακαλύψουν πολλά όπλα στη Μονή Τιμίου Προδρόμου.
Για να επιστρέψουμε και πάλι στη Θεσσαλονίκη, πρέπει με βάση τον εξ Αμερικής Pliny Fisk, να τοποθετήσουμε το μαρτύριο του μητροπολίτου Κίτρους Μελετίου, στις αρχές Ιουνίου. Το μαρτύριο έλαβε χώρα στη πλατεία του Καπανίου με φρικτούς ακρωτηριασμούς. Μαζί του συνήθλησε ο π. Ιωάννης, εφημέριος του Αγίου Μηνά, τον οποίο αφού ακρωτηρίασαν, τον τύφλωσαν με τα κομμένα του δάχτυλα ! Λίγες ημέρες μετά, στις 15 Ιουνίου κατά τον Τ. Gordon, εκτελέσθηκαν στην Πόλη 5 μητροπολίτες και 3 επίσκοποι. Οι σχετικές σφαγές συνεχίζονταν αμείωτες. Όπως μαρτυρεί ο Pliny Fisk, περί τις 21 Ιουνίου του 1821, μετά την μάχη των Βασιλικών της Χαλκιδικής, οι Τούρκοι αποκεφάλισαν μοναχούς της Αγίας Αναστασίας.
Τον Ιούλιο οι ποταμοί των αιμάτων, έφτασαν νότια, στην Κρήτη και τη Κύπρο. Στην Κρήτη από τον Ιούλιο του 1821 και μετά τις νικηφόρες μάχες του Λούλου και του Αγίου Βασιλείου, εκτελέσθηκαν όλοι οι επίσκοποι της μεγαλονήσου. Στις 9 Ιουλίου, απαγχονίστηκε ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός μαζί με τον διάκονό του Μελέτιο στην πλατεία του Σεραγιού. Παράλληλα αποκεφαλίστηκαν οι λοιποί 3 επίσκοποι της μαρτυρικής νήσου, Χρύσανθος Πάφου, Μελέτιος Κιτίου και Λαυρέντιος Κυρηνείας. Σύμφωνα με τον T. Gordon, εκτελέστηκαν, επίσης, 36 κληρικοί. Ο ίδιος συγγραφέας αναφέρει, πως στην αντίστοιχη σφαγή της Ρόδου, τα πρώτα θύματα ήταν οι κληρικοί. Στις 8 Νοεμβρίου, είχαμε στην Σμύρνη την σφαγή των Ελλήνων στο χώρο του ναού της Αγίας Φωτεινής.
Στο άσυλο του Αγίου Όρους στηρίχθηκαν χιλιάδες πρόσφυγες ειδικά των καμένων χωριών της Χαλκιδικής. Στην περίπτωσή τους κατελύθη το άβατο. Το Άγιον Όρος συνθηκολόγησε τελικά στις 27 Δεκεμβρίου. Η απόφαση αυτή δίχασε την αθωνική πολιτεία. Έτσι παρά την συνθήκη, υπήρξαν αγιορείτες που συνέχισαν μαχόμενοι και 10 έως 12 εξ αυτών, εκτελέσθηκαν υπό του Μεχμέτ Εμίν μέσα στο 1822, όπως παραδίδει ο Γάλλος πρόξενος Bottu.
Την Μεγάλη Παρασκευή, 31 Μαρτίου του 1822, Τούρκοι ιππείς εισέβαλαν σε τοπική εκκλησία της Κουλακιάς(σ. Χαλάστρα) κατά την διάρκεια της Ακολουθίας του Επιταφίου. Μαρτύρησαν πάνω από 50 πιστοί και έπνιξαν τον ιερέα επί της Αγίας Τραπέζης. Τον επόμενο μήνα, στις 23 Απριλίου του 1822, εκτελέσθηκε μεταξύ άλλων πατριωτών, ο μητροπολίτης Χίου Πλάτων. Ας είναι η παραπάνω εκλογή από το σύνολο των μαρτυρίων, μια ιστορική υπεράσπιση στη Γη, του ονειδιζόμενου ελληνικού κλήρου (από τον κάθε στρατευμένο συνωστισμένο).
konstantinosoa@yahoo.gr
