Η 20η Ιουνίου έχει οριστεί ως ΄΄ Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων από το 2001.
Όλη η ανθρωπότητα την ημέρα αυτή θα πρέπει να συμμετέχει με κάθε τρόπο προκειμένου να τιμήσει τις χιλιάδες των προσφύγων, που ξεριζώθηκαν με βίαιο τρόπο από τις εστίες και τις πατρίδες τους.
Εμείς οι Έλληνες θα πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι γιατί ο ξεριζωμός και η προσφυγιά, που ακολούθησε μετά το 1922 ήταν η μεγαλύτερη ποσοστιαία προσφυγοποίηση εθνικής ομάδας στον κόσμο.
Ενάμιση εκατομμύριο ψυχές μετακινήθηκαν βίαια από τη Μικρά Ασία στην ευρωπαϊκή Ελλάδα.
Μικρότερης κλίμακας πρόσφυγες ήρθαν με τα γεγονότα της πόλης, το 1956 και αργότερα με την πτώση του συμφώνου της Βαρσοβίας το 1990, από πρόσφυγες Ποντίους και Βορειοηπειρώτες.
Την προσφυγιά αναθεμάτισαν λόγιοι της Σμύρνης ,της Θράκης και του Πόντου.
Οι μεταναστεύσεις στον Πόντο γίνονταν τις περισσότερες φορές για οικονομικούς λόγους. Γι αυτό στην ποντιακή παράδοση δεν συναντάμε μνημεία λόγου που να αναφέρονται στην προσφυγιά.
Η λέξη προσφυγιά ήταν άγνωστη αλλά χρησιμοποιούνταν η τουρκική λέξη μουατσιρλούκ’ ( εξαθλίωση λόγω εκπατρισμού) .
Οι στερημένοι τα βασικά αγαθά μουατσίρηδες ( πρόσφυγες) συνήθως υπήρξαν θύματα εθνικών διώξεων ή οικονομικοί μετανάστες στα διάφορα μέρη της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Το ποντιακό τραγούδι αποδίδει παραστατικά τον ταλαιπωρημένο μουατσίρ’:
Ναϊλί, π’ αποχωρίεται μακρά ας σην γαρήν ατ’,
Μουατσιρλούκ’ πάντα θα σύρ’, θα τυριαννίζ’ την ψήν ατ’.
Στο επόμενο δίστιχο καταγράφεται η κατάρα, που προαναφέραμε:
Χίλια φοράς να υπαντρεύς πάντα να είσαι χέρα
μουατσιρλούκ’ πάντα να σύρτς, να λές εποίκα κ’ εύρα.
Οι ξένοι τόποι χαρακτηρίζονταν ως απόμακροι ( απιδεβασέας) και οι μετοικούντες ξενητευμένοι ( ξενιτάντ’).
Η διαδικασία της αλλαγής τόπου κατοικίας λέγονταν κότσεμαν ( μετακόμιση) ήταν μια λέξη ανάθεμα και κατάρα για κάποιον, που ξεριζώνονταν. Γι αυτό έλεγαν το : να κοτσεύς και χάσαι.
Ακόμα, όταν το σπίτι κάποιου ήταν ανάκατο, τον κορόιδευαν λέγοντας του ΄ντ’ έπαθες, θα κοτσεύς;
Ένας λόγος για τον οποίο έφευγαν από το σπίτι τους ήταν ο κακός γείτονας, που πολλές φορές αποτελούσε αιτία για αλλαγή κατοικίας. Γι αυτό έλεγαν την παροιμία:
‘Άλλο γάϊδαρον πα ‘κι θα έχομε να κοτσεύομε .
Οι Έλληνες του Πόντου, ένας ιστορικός λαός της Μικράς Ασίας, υποχρεώθηκε με την συνθήκη της Λοζάνης σε υποχρεωτική εγκατάλειψη των βωμών και των εστιών του.
Τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων έχουν επιλέξει για τον χώρο της Ανατολής ως σύμμαχο τους την Κεμαλική Τουρκία.
Ο δρόμος προς τα πετρέλαια του Κιρκούκ και της Μοσούλης είναι απελευθερωμένος πλέον από τους ενοχλητικούς Έλληνες και Αρμένιους εμπόρους.
Η μεγάλη ελληνική προσφυγιά από την μία ήπειρο στην άλλη ήταν η πιο τραυματική εμπειρία των Ποντίων μετά την εγκληματική γενοκτονία τους.
Η αγάπη για την πατρίδα έγινε πόνος και νοσταλγία. Το ανάθεμα για την ξενιτιά έπεσε στις ψυχές των προσφύγων, που για πρώτη φορά άκουσαν τις άγνωστες γι’ αυτούς λέξεις: πρόσφυγες ,προσφυγιά.
Την αποστροφή τους προς την βίαιη προσφυγιά την τραγούδησαν στον τόπο της νέας τους εγκατάστασης.
Μερικά από τα δίστιχα αυτά παραθέτουμε σήμερα για να καταδικάσουμε τις νέες προσφυγές, που συντελούνται στους αδελφούς λαούς Σύριους, Σουδανούς ,Κεντροαφρικανούς και ανέρχονται στα 10 εκατομμύρια περιμένοντας έμπρακτα την παγκόσμια αλληλεγγύη .
Λαϊκά ποντιακά τραγούδια προσφυγιάς:
Παπόρια πάνε κι έρτανε ‘ς σο τσόλ’ την Τραπεζούνταν,
τα δάκρυα ας σ’ ομμάτοπα μ’ άλλο ‘κι θα στεγνούνταν.
Θάλασσα, μαυροθάλασσα, μη γίνεσαι θερίον,
‘ς σην Ελλάδαν αχπάσκουμες, χαμέλυνον ολίγον.
Τσολ’ κ’ έρημον Καραπουρούν ,τριγύλ’ τριγύλ’ ταφία,
ανοίξτεν και τερέστε ατά, όλια Καρσλί παιδία.
‘Σ σην Ελλάδαν πα έρθαμε και ‘ς σα ζεστά τα μήνας,
ενέσπαλα μ’ το βούτορον κ’ έμαθαμ’ τα κινίνας.
