«Το Αστυνομικό Μυθιστόρημα»

Γράφει:
Η Χρυσάνθη Νικολαΐδου – Θραψανιωτάκη
Καθηγήτρια – Φιλόλογος

Ένα από τα είδη της λογοτεχνίας που ο κόσμος αγάπησε, κυριολεκτικά ελάτρευσε θα λέγαμε και συνεχίζει να αγαπά ακόμη, είναι η αστυνομική φιλολογία «το αστυνομικό μυθιστόρημα».
Το οποίο συναρπάζει πάντα τον αναγνώστη με την καταιγιστική δράση των ηρώων του και το μυστήριο της υπόθεσής του.
Παρ’ όλον ότι αυτό το είδος της φιλολογίας πολλοί δεν το συγκαταλέγουν ανάμεσα στα άλλα είδη της μεγάλης οικογένειας του λογοτεχνικού γραπτού λόγου, εν τούτοις το αστυνομικό διήγημα είναι άξιο να διεκδικήσει τον τίτλο του υψηλού λογοτεχνικού κειμένου.
Τα αστυνομικά μυθιστορήματα εχάρισαν την έντονη συγκίνηση εις πολλά εκατομμύρια αναγνώστες εις ολόκληρο τον κόσμο και φυσικά εις την Ελλάδα.
Χωρίς πράγματι να συγκεντρώνουν τα προσόντα ενός καθαρά λογοτεχνικού κειμένου, τα αστυνομικά μυθιστορήματα κατάφεραν να γοητεύσουν τον κόσμο και να χαρίσουν μαγικές στιγμές συναισθηματικής φόρτισης στους αναγνώστες τους κυρίως χάρη στην ικανότητα και την δεξιοτεχνία των συγγραφέων τους, αλλά και την ιδιομορφία, την πλοκή και γενικά την δομή τους, που κύριο χαρακτηριστικό της είναι το προς εξιχνίαση μυστήριο.
Δι’ αυτό και έγιναν αντικείμενα χρυσοφόρου εμπορίου εις την Αμερική και την Ευρώπη, όπου επωλήθησαν και πωλούνται εκατομμύρια αντίτυπα. Προσφέροντας κέρδη δισεκατομμυρίων εις τους συγγραφείς και κυρίως εις τους εκδότες τους.
Ποίο είναι άραγε το μυστικό της γοητείας των αστυνομικών μυθιστορημάτων;
Πολλοί ειδικοί προσεπάθησαν να το εξηγήσουν. Κανείς όμως δεν κατάφερε να αναλύσει επακριβώς το γιατί είναι συνήθως συναρπαστικά περισσότερο από τα άλλα είδη βιβλίων.
Με βάση την λογική κάθε αναγνώστης θα έπρεπε να προτάξει στις προτιμήσεις του το λογοτεχνικό μυθιστόρημα και να κατατάξει το αστυνομικό εις δεύτερη μοίρα.
Παρ’ όλα αυτά γίνεται το αντίθετο. Και εδώ ίσως βρίσκεται η εξήγηση:
Το λογοτεχνικό έργο απαιτεί προσπάθεια από τον αναγνώστη διά την αφομοίωσή του. Εμπεριέχει δυσπρόσιτα νοήματα, λειτουργεί πολυεδρικά και πολυεπίπεδα. Επισημαίνει αξίες, ηθικές επιταγές. Καθοδηγεί και ζητά γενικώς συνεχή εγρήγορση του μυαλού και της ψυχής.
Αντίθετα το αστυνομικό έργο είναι ανάλαφρο, φρέσκο, γεμάτο συναρπαστικές εικόνες και συνεχή δράση, ενώ ταυτόχρονα είναι κατανοητό και δεν αναλίσκεται εις πομπώδεις διδασκαλίες ή κρυφά νοήματα.
Ευθύ, συγκεκριμένο και απλό στο γράψιμό του, δεν προβληματίζει τον αναγνώστη με το να αναζητά τα βαθύτερα νοήματά του. Και αυτό διότι απλούστατα δεν χρειάζονται.
Βέβαια, η έμφυτη τάση του απλού μέσου αναγνώστη, να απορρίπτει τα δύσκολα κείμενα, έφερε αυτομάτως πρώτα στην προτίμησή του τα «νορμάλ» κείμενα των αστυνομικών μυθιστορημάτων, που επιπλέον χαρακτηρίζονται από την μυστηριώδη πλοκή και την καταιγιστική δράση.
Η επιτυχία άλλωστε της αστυνομικής φιλολογίας έγκειται και στο εξής: Ποντάρισε ξεκάθαρα στην αρχέγονη τάση του ανθρώπου για αγωνία.
Είναι περισσότερο από βέβαιο το γεγονός, ότι ο άνθρωπος επιζητεί, με μια μαζοχιστική διάθεση θα έλεγε κανείς, αιτίες που θα μαστιγώσουν τα νεύρα του, καταστάσεις που θα δοκιμάσουν την αντοχή του.
Και το αστυνομικό μυθιστόρημα του παρέχει εις υψηλή κλίμακα αυτές τις «ικανοποιήσεις».
Παράλληλα του παρέχει την δυνατότητα διά ένα παιχνίδισμα της φαντασίας. Ενώ οι πρωταγωνιστές του δεν είναι εξωπραγματικοί υπέρ – ήρωες αλλά ένα κομμάτι από τους ίδιους τους αναγνώστες, δηλαδή καθημερινοί και οικείοι. Που, παρ’ όλα αυτά, ξεπερνούν τις φυσιολογικές τους διαστάσεις και καταφέρνουν να δρουν και να επιβιώνουν δύσκολες και πάνω από τις δυνάμεις τους καταστάσεις. Έτσι ο κάθε αναγνώστης υποσυνείδητα στο πρόσωπο του ήρωα, βλέπει κατά κάποιο τρόπο τον εαυτό του.
Και αυτό του προσφέρει μία ιδιαίτερη ικανοποίηση, καθώς πιστεύει ότι συμμετέχει στην περιπέτεια που διαβάζει, ζώντας βεβαίως δι’ «αντιπροσώπου», αυτό που δεν μπόρεσε να καταφέρει ο ίδιος στην ζωή του, και που πραγματικά τόσο το επιθυμούσε.
Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, το γεγονός ότι οι ήρωες των αστυνομικών μυθιστορημάτων, είναι πασίγνωστοι και πολυαγαπημένοι. Και αυτό διότι, όπως προαναφέραμε, είναι ένα κομμάτι του καταπιεσμένου εαυτού μας. Είναι αυτοί που δεν δρουν απλά, αλλά επίσης πρωταγωνιστούν και διά λογαριασμό μας!
Είμαστε εμείς, που μέσα από το πρόσωπο και το όνομα ενός άλλου νικάμε τους κακούς και βάζουμε τα πράγματα στη θέση τους.
Έτσι ζούμε αυτό που θέλουμε αλλά δεν μπορούμε όμως να κάνουμε εις την πραγματικότητα.
Ενδεικτικό της τεράστιας αντοχής του αστυνομικού μυθιστορήματος εις τον χρόνο, και της ισχυρής γοητείας που ασκεί εις τους αναγνώστες είναι και το γεγονός ότι η περίφημη «Ποντικοπαγίδα» της Αγκάθα Κρίστι παιζόταν σε θέατρο του Λονδίνου επί 25 ολόκληρα χρόνια!!!
Έχει γραφεί «οι αγαπημένοι ήρωες των αστυνομικών μυθιστορημάτων δεν πεθαίνουν ποτέ, αφού ζουν πάντα εις την μνήμη των παθιασμένων με αυτούς θαυμαστών τους».
Πολλοί, ίσως δεν θυμούνται τους ήρωες μεγάλων και βραβευμένων λογοτεχνικών έργων. Όλοι όμως ξεύρουν, σαν να είναι δικός τους άνθρωπος και λιγάκι ο… εαυτός τους, τον θρυλικό Ηρακλή Πουαρό, τον αστυνομικό που δημιούργησε η αξέχαστη Αγκάθα Κρίστι.
Όλοι ξεύρουν τον επιθεωρητή Μεγκρέ του μεγάλου Γάλλου συγγραφέα Ζορζ Σιμενόν.
Και όλοι πάσχουν εις τις μάχες τους κατά του κακού, καθώς κυριολεκτικά αιχμαλωτίζονται από τις συναρπαστικές περιπέτειες, την δράση των ηρώων τους και το μυστήριο της κάθε υπόθεσης.