Σύνηθες είναι το φαινόμενο να παρουσιάζονται στα δικηγορικά γραφεία διάφοροι πιστωτές και δανειστές στους οποίους κάποιος ή κάποιοι οφειλέτης χρωστούν ενίοτε τεράστια χρηματικά ποσά. Εάν συνυπολογίσει κανείς και τους τόκους, τα ποσά αυτά λαμβάνουν εξωφρενικό μέγεθος.
Η συνηθέστερη ερώτηση… «Τι μπορούμε να κάνουμε για να διεκδικήσουμε τις απαιτήσεις μας»; Και η ερώτησή τους εύλογη! Διότι και αυτοί οφείλουν χρέη σε δικούς τους πιστωτές και θέλουν να τα αποπληρώσουν.
Όμως η απάντηση του δικηγόρου κάποιες φορές είναι η εξής: “Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα!”. “Μα γιατί;”, ρωτά ο εντολέας. «Διότι οι απαιτήσεις σας έχουν παραγραφεί και αν ξεκινήσουμε να τις διεκδικήσουμε θα μας προβάλει ο οφειλέτης την ένσταση της παραγραφής και θα απορριφθεί από το δικαστήριο η αγωγή σας».
Προκειμένου να αποφευχθεί η παραπάνω δικηγορική απάντηση, και προκειμένου να μην μπείτε στη δύσκολη διαδικασία να συγκεντρώσετε αποδεικτικά μέσα (που ίσως να μην υπάρχουν καν) που θα θεμελίωναν την αντένσταση καταχρηστικής επίκλησης της παραγραφής (άρθρο 281 Αστικού Κώδικα, εφεξής ΑΚ) ή την αντένσταση της διακοπής της παραγραφής λόγω αναγνώρισης της απαίτησης από τον οφειλέτη (άρθρο 261 ΑΚ), διακινδυνεύοντας εν πάση περιπτώσει την ευδοκίμηση της αγωγής σας, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι οι απαιτήσεις έναντι των οφειλετών σας δεν παραμένουν για πάντα δικαστικά επιδιώξιμες, αλλά κάποτε παραγράφονται. Άλλες παραγράφονται σε έξι μήνες, άλλες σε ένα χρόνο, άλλες σε πέντε, άλλες σε δέκα, άλλες σε είκοσι χρόνια κλπ. Εξαρτάται από το είδος της απαίτησης.
Ενδεικτικά ας αναφέρουμε τα εξής παραδείγματα: Oι απαιτήσεις των εμπόρων παραγράφονται σε πέντε χρόνια, ενώ οι απαιτήσεις από επιταγές σε έξι μήνες από την εμφάνιση της επιταγής προς πληρωμή. Οι απαιτήσεις του εκμισθωτή κατά του ενοικιαστή για την καταβολή των ενοικίων παραγράφονται σε πέντε χρόνια. Οι αξιώσεις εκείνου που καλλιεργεί ένα χωράφι με διάνοια κυρίου εναντίον εκείνου που το καταπατά παραγράφονται σε ένα έτος. Σε περίπτωση ελαττώματος ή έλλειψης κάποιας ιδιότητας του πωλούμενου πράγματος, κινητού ή ακινήτου, ο αγοραστής μπορεί να «διαμαρτυρηθεί» εντός δύο ετών από την παράδοση του πράγματος. Το δικαίωμα να ζητήσει κάποιος την ακύρωση διαθήκης παραγράφεται π.χ. επειδή πλανήθηκε ή εξαπατήθηκε ο θανών ή επειδή παραλείφθηκε στη διαθήκη το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του τέκνου ή του συζύγου, παραγράφεται σε δύο έτη. Οι αξιώσεις κατά του Επικουρικού Κεφαλαίου σε περίπτωση ατυχήματος παραγράφονται επίσης σε δύο έτη κλπ
Η νόμιμη διεκδίκηση των δικαιωμάτων κάποιου δεν υποδηλώνει “κακό χαρακτήρα ή κακό άνθρωπο” αλλά επιμελή συναλλασσόμενο. Διότι εάν ο οφειλέτης σας βρίσκεται σε δυσμενή οικονομική κατάσταση μπορεί να ακολουθήσει τα μέσα που του χορηγεί το δίκαιο (υποβολή στη διαδικασία εξυγίανσης του πτωχευτικού δικαίου ή στη διαδικασία ρύθμισης των χρεών φυσικού προσώπου) και να κανονίσει την οικονομική του δυσπραγία. Ή μπορεί να αναγνωρίσει το χρέος του ώστε να διακοπεί από το σημείο εκείνο ο χρόνος της παραγραφής και να αρχίσει πάλι από την αρχή να τρέχει η προθεσμία. Ειδάλλως, όταν θα ασκήσετε την αγωγή εναντίον του, το πιο πιθανόν είναι να μη διστάσει να προτείνει εναντίον σας την ένσταση παραγραφής.
Η παραγραφή είναι ένα μέτρο απολύτως ορθό που συντελεί στην ασφάλεια δίκαιου. Δεν είναι δυνατόν να αιωρείται επ’ αόριστον το ποιος χρωστάει πού και πόσα. Θα πρέπει κάποτε να επέρχεται εκκαθάριση και να κλείνουν οι εκκρεμείς υποθέσεις.
Γι’ αυτό ακριβώς προβλέπονται δικαιικοί θεσμοί όπως η χρησικτησία που αφαιρεί από τον αδιάφορο κύριο το υπέρτατο εμπράγματο δικαίωμα της κυριότητας και το χορηγεί σε εκείνον που υπό προϋποθέσεις ενδιαφερόταν για το ακίνητο ασκώντας φυσική εξουσία με διάνοια κυρίου επ’ αυτού. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η ρύθμιση του άρθρο 276 ΑΚ ή αυτή του άρθρο 332 ΑΚ. Το δίκαιο δεν οφείλει να προστατεύει αυτόν που παραιτείται από την παραγραφή μετά τη συμπλήρωσή της ούτε όποιον μετά την αθέτηση υποχρέωσης παραιτείται από την ευθύνη του υποχρέου για δόλο ή αμέλεια.
Εν τέλει, το δίκαιο προστατεύει τον επιμελή συναλλασσόμενο και μόνον. Ούτε τον αδιάφορο. Ούτε τον αμελή.
Γράφει ο Σίσκος Παναγιώτης
δικηγόρος παρά Πρωτοδίκαις
μεταπτυχιακές Σπουδές Ποινικού
