Του Θέμη Απατσίδη
Δύο αντιφατικές εικόνες κυριαρχούν στην επικαιρότητα των ημερών. Στην πρώτη, ένα κομμάτι των κατοίκων μιας μικρής περιοχής αντιτίθεται έντονα σε μια μεταλλευτική επένδυση και στη δεύτερη το σύνολο των κατοίκων μιας περιφέρειας πανηγυρίζει για την επέκταση μιας ανάλογης επένδυσης. Συγκεκριμένα, η πρώτη εικόνα αφορά τις Σκουριές Χαλκιδικής και την επένδυση εξόρυξης χρυσού, που ο ΣΥΡΙΖΑ έσπευσε να προαναγγείλει την ακύρωση της, σε περίπτωση που αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας, συντασσόμενος με τη μερίδα που αντιδρά και κάνοντας λόγο για «αργό θάνατο» των κατοίκων της Χαλκιδικής λόγω της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Την ίδια ώρα χαράς ευαγγέλια σε ολάκερη τη Δυτική Μακεδονία, με απολύτως ομόθυμη την έκφραση όλων των πολιτικών και κοινωνικών χώρων, για την υπογραφή της κατασκευής της νέας λιγνιτικής μονάδας «Πτολεμαΐδα V».
Πώς είναι δυνατό να συμβαίνει αυτό; Δεν μπορεί να έχουν όλοι δίκιο. Ή κάποιοι έχουν υποπέσει σε πλάνη ή κάποιοι υπηρετούν αλλότρια προς το δημόσιο συμφέροντα. Ας δούμε, όμως, νηφάλια τις ομοιότητες και τις διαφορές των δύο περιπτώσεων.
Πρώτο, εμείς στη Δυτική Μακεδονία, μάλλον γνωρίζουμε και αποδεχόμαστε τον Μεταλλευτικό Κώδικα (Ν.210/73), σύμφωνα με τον οποίο το δικαίωμα της κυριότητας επί του εδάφους, δεν επεκτείνεται στα μεταλλευτικά ορυκτά, δηλαδή ο ορυκτός πλούτος ανήκει στο δημόσιο. Αποδεχόμαστε, λοιπόν, τις υποχρεωτικές απαλλοτριώσεις καλλιεργήσιμης γης, ενώ κάποιοι στη Χαλκιδική αλαλάζουν για το «βουνό τους» και άλλα τέτοια περί της «ατομικής ιδιοκτησίας» τους.
Δεύτερο, εμείς είμαστε περήφανοι που τα ορυχεία και οι ΑΗΣ λειτουργούν αδιάκοπα στην περιοχή μας εδώ και 55 χρόνια, παρέχοντας φτηνή ενέργεια σε ολόκληρη τη χώρα και στηρίζοντας την εθνική οικονομία. Παρόλο που έχουν σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, η διατάραξη της ισορροπίας των υδάτων, η αλλοίωση της μορφολογίας του εδάφους και οι ανεπανόρθωτες βλάβες στην υγεία των κατοίκων, στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής. Παρόλο που γνωρίζουμε πως τα αντισταθμιστικά οφέλη ήταν μηδαμινά, εντούτοις δεν θεωρούμε κατάρα την εξορυκτική δραστηριότητα.
Στην περίπτωση της Χαλκιδικής, η παραγωγή χρυσού γίνεται με τη μέθοδο της εκχύλισης με κυανιούχα διαλύματα και αποδίδει λίγα γραμμάρια χρυσού ανά τόνο πετρώματος. Εκεί το πρόβλημα δεν είναι το όρυγμα, που έχει διάμετρο 1.200 και βάθος 600 μέτρα, αλλά το πού θα γίνει η απόθεση των εκατοντάδων τόνων του πετρώματος, που έχει υποβληθεί σε κυάνωση, δηλαδή τα κυανιούχα απόβλητα. Η μοναδική μέθοδος να μειωθεί η τοξικότητα του κυανίου, είναι η μετατροπή του σε αζωτούχες ενώσεις, όπως η αμμωνία. Εδώ συναντάμε άλλη μια καταπληκτική ομοιότητα. Αυτό, δηλαδή, που στη Χαλκιδική αναγάγουν ως τρομερό εφιάλτη, την αμμωνία με τους κινδύνους και τις επιπτώσεις της, εμείς το έχουμε βιώσει και υπομείνει αγόγγυστα, όσο λειτουργούσε η χημική βιομηχανία της ΑΕΒΑΛ.
Τι συμβαίνει, τελικά; Μια μεταλλευτική δραστηριότητα είναι ευλογία ή κατάρα; Πιθανόν ούτε το ένα ούτε το άλλο. Μια απλή εξήγηση είναι ότι ίσως οι δραστηριότητες της ΔΕΗ είναι μονόδρομος για την εξαρτημένη απ’ αυτές οικονομία της περιοχής μας και δεν έχουμε άλλη επιλογή. Μια άλλη, πιο απλοϊκή, ότι ίσως τιμάμε το ψωμί που φάγαμε, όλα αυτά τα χρόνια. Μια τρίτη, πως η ραγδαία εξέλιξη (οικονομική, τεχνολογική, κοινωνική), οδήγησε ταχύτερα τον πληθυσμό της περιοχής μας, στην πολιτειακή ωριμότητα και σε πιο ολοκληρωμένες αντιλήψεις για τις συλλογικές αξίες, την αλληλεγγύη, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Το σίγουρο είναι πως αν σήμερα γυρνούσαμε πίσω το χρόνο και γινόταν δημοψήφισμα στην περιοχή μας, αν θέλουμε να ξαναζήσουμε τα τελευταία πενήντα χρόνια με ή χωρίς ΔΕΗ, η συντριπτική πλειοψηφία θα ήταν υπέρ της ΔΕΗ.
Ανεξάρτητα από την τύχη της συγκεκριμένης επένδυσης χρυσού, πρέπει οι τοπικές κοινωνίες να μάθουν να αναλαμβάνουν τα βάρη που τους αναλογούν. Δεν είναι δυνατό κάποιοι να αρνούνται κάθε περιβαλλοντική όχληση, επειδή έχουν την πολυτέλεια κάποιοι άλλοι να είναι τα μόνιμα υποζύγια όλων των οχλήσεων. Κι εμείς έχουμε όμορφα βουνά και λίμνες και μπορούμε να αναπτύξουμε τουριστικά την περιοχή μας. Δεν θα γίνουμε η χωματερή όλης της χώρας, γιατί σε κάποιους προκαλούν αισθητική ρύπανση οι ανεμογεννήτριες.
Χάρη στις θυσίες που κάνει αποκλειστικά η δική μας κοινωνία, απολαμβάνουν οι συνάνθρωποι μας το αγαθό της ηλεκτρικής ενέργειας σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας. Εξαιτίας της ανευθυνότητας στη διαχείριση των απορριμμάτων κάποιων, όπως οι μειοψηφίες της Χαλκιδικής και κάποιων άλλων τουριστικών περιοχών και μεγάλων πολεοδομικών συγκροτημάτων, πληρώνουμε όλοι μας βαριά πρόστιμα. Αυτή είναι η βασική μας διαφορά.
