Στο τέλος του 19ου αιώνα, ο Άγιος Νεκτάριος σαν ιεροκήρυκας στην περιοχή Φθιώτιδας, εκφώνησε ένα υπέροχο λόγο στο Γυμνάσιο Λαμίας την 8η Νοεμβρίου 1893. Ο λόγος αυτός που αργότερα ο άγιος τον εξέδωσε απευθύνεται στους νέους της εποχής εκείνης, έχει όμως εξαιρετικό ενδιαφέρον και για τη σημερινή νεότητα. Το θέμα της ομιλίας ήταν: ΄΄η κλήση των εφήβων από την κοινωνία΄΄.
Στον πρόλογό του χρησιμοποιεί τέσσερα πολύ χαρακτηριστικά και ουσιώδη ρήματα. Λέγει στους μαθητές ότι θα σας υπομνήσω, όσα καλώς διδαχθήκατε, σας προτρέπω να τηρήσετε τα καλώς διδαχθέντα, σας ενθαρρύνω προς τους πνευματικούς αγώνες και σας ενισχύω το φρόνημα για την άσκηση της αρετής. Στη συνέχεια αιτιολογεί γιατί κάμνει αυτή την ομιλία. Θεώρησα καθήκον και επείγον, όσο επείγον και σπουδαία τελεί η εφηβική ηλικία.
Χαρακτηρίζει την εφηβική ηλικία σαν την πιο σπουδαία απ’ όλες τις ηλικίες ΄΄διότι οίος τις κατ’ αυτήν αναδειχθή, τοιούτος και τον βίο διανύει΄΄. Επομένως συνέχισε ο ομιλητής χρειάζεται ένας αγώνας επιμέλειας και φροντίδας στην ηλικία αυτή με σκοπό να αποκτήσει την αρετή, να γεμίσει με Θεάρεστα έργα.
Δεν περιφρονεί καθόλου το νεαρό της ηλικίας, αλλά τουναντίον τους δημιουργεί το αίσθημα ευθύνης για το μέλλον της πατρίδας.
Τονίζει χαρακτηριστικά, ΄΄Ιδού εσείς μετ’ ολίγον άνδρες τέλειοι, στα χέρια σας το έθνος θα παραδώσει πάντα τα κειμήλια, τις δυνάμεις, το στόλο, το στρατό, τα αξιώματα, την παιδεία, τις επιστήμες, τις τέχνες, τον πλούτο, τη δόξα την ευημερία του έθνους και το μεγαλείο του. Ιδού μετ’ ολίγον η διοίκηση του κράτους, η εξουσία, η βουλή, τα δικαστήρια, η εκκλησία, οι ιεροί άμβωνες, και όλες οι λειτουργίες της πολιτείας, θα παραδοθούν στα χέρια σας.
Την προτροπή του αυτή για την απόκτηση αρετών δεν την αφήνει μετέωρη. Θέλει να βοηθήσει ειλικρινά τους εφήβους στο δύσκολο αυτό αγώνα. Λέγει επίσης στους εφήβους να βαδίσουν ακλινώς την οδό της αρετής και να την αγαπήσουν.
Και όπως όλοι οι Μεγάλοι Πατέρες της εκκλησίας έτσι ο άγιος Νεκτάριος αρχίζει από την αυτογνωσία. Είναι το πρώτο χρέος ΄΄ ανάγκη γνωρίσωμεν εαυτούς΄΄.
Μόνο με θεμέλιο την αυτογνωσία μπορεί κανείς και την ψυχική υγεία να βρει, αλλά και να αποκτήσει τις αρετές, να φθάσει στη Θεογνωσία και την ετερογνωσία. Θεωρεί τη γνώση του εαυτού σαν τον αληθινό οδηγό προς την αρετή. Και επεξηγεί:
Όταν ο άνθρωπος γνωρίσει τον εαυτό του, θα γνωρίσει ότι είναι ον λογικό, νοερό και αυτεξούσιο, επομένως είναι ον θρησκευτικό, κοινωνικό, ηθικό, ελεύθερο, θείου νου και πνευματικά αθάνατο. Όταν πράττει και ενεργεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις του πνεύματος, τότε το θρησκευτικό διδάσκει φοβείσθε τον Θεό, το κοινωνικό να υποστηρίζει τις κοινωνίες, το ηθικό να τηρεί τους Θείους και ανθρώπινους νόμους, το ελεύθερο κρατεί αυτόν αδούλωτον.
Στη συνέχεια ο ομιλητής μπαίνει στο κέντρο της ομιλίας του. Παίρνει και εξετάζει ένα ένα τα καθήκοντα προς το Θεό, προς τον πλησίον προς τον εαυτό του. Με πολύ βαθύτητα και μεθοδικότητα αναπτύσσει τη Θεοσέβεια που την κατατάσσει στην πρώτη γραμμή για να οικοδομηθεί ο ενάρετος βίος. Ακολούθως ομιλεί για τη δικαιοσύνη, βάση για τα καθήκοντα προς τον πλησίον και την μεγάλη αξία της αλήθειας την οποία θεωρεί ΄΄τελειοποιόν της αρετής΄΄. Αναφέρει τον ορισμό του Μεγάλου Βασιλείου ότι αληθινή σοφία είναι η επιστήμη των Θείων και ανθρωπίνων πραγμάτων και τις αιτίες αυτών.
Έτσι προτρέπει τους νέους να αποκτήσουν την επιστήμη αυτή λέγοντας ΄΄τούτην την επιστήμη οφείλουμε να αποκτήσουμε καθ’ ότι αυτή επιστρέφει τους αγώνες και ανυψώνει τον άνθρωπο.
Κατ’ αυτό τον τρόπο εύγλωτα προσφέρει τη γραμμή πλεύσης που με ωραία φράση τη χαρακτηρίζει ΄΄στάθμιση του βίου. Στο υπόλοιπο της ομιλίας του αφιερώνεται σε μια εμπέδωση της ανάγκης να γνωρίσει ο άνθρωπος τον εαυτό του να έλθει σε επίγνωση του οντολογικού του είναι της ανθρώπινης ύπαρξης. Αντιπαραβάλλει την γνώση με την άγνοια η οποία ΄΄μύρια συνεπάγεται αμαρτήματα για να καταλήξει ο σοφός και έμπειρος ανθρωπογνώστης ιεράρχης στο συμπέρασμα ΄΄όθεν αναγκαίον το παράγγελμα ΄΄γνώθι σ’ αυτόν΄΄.
Έτσι ο διανοούμενος ιεροκήρυκας βεβαιώνει απόλυτα στηντελευταία παράγραφο της ομιλίας του ότι οι επιστήμες χωρίς καλής αγωγής, άνευ του γνώθι σ’ αυτόν μάλλον έβλαψαν παρα ωφέλησαν.
Και διαπιστώνει: ΄΄πόσοι επιστήμονες και σήμερα για την άγνοια των Θείων και ανθρωπίνων πραγμάτων, διδάσκουσι ψυχοφθόρους διδασκαλίες γεμάτες πλάνες.
Πράγματι ο άγιος Νεκτάριος με την πλατειά γνώση και κατοχή της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και της Πατερικής γραμματείας, με τη βαθιά και ακλόνητη πίστη του στο Χριστό και την εμβάθυνση στη Θεία διδασκαλία καταθέτει μερικές πολύ επιγραμματικές μαρτυρίες και αλήθειες. Σ’ αυτό τον βοηθά η γλαφυρότητα του λόγου του, η πείρα του και η εκλεπτυσμένη πνευματικότητά του.
Μεγάλες αλήθειες από ένα μεγάλο άνδρα. Πολύτιμες συμβουλές από ένα σοφό Ιεράρχη. Τέτοιοι λόγοι αποτελούν τα πνευματικά κεφάλαια που κληρονόμησαν οι νεοέλληνες. Και σε τέτοια μνημειακά κείμενα θα άξιζε και πάλι να αναβαπτισθεί η νεότητα.
Η σημερινή νεότητα που νιώθει την υποβάθμιση του πολιτισμού μας και που την θωπεύει και την τρέφει η καταναλωτική κοινωνία.
Τότε μπορεί να αφυπνισθεί η ναρκωμένη συνείδηση και να φωτισθεί για να οικοδομήσει μια νέα ζωή. Μια ζωή γνήσια και αληθινή, όπως την περιμένει πάντοτε ο Άγιος Νεκτάριος.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ
