Τα βλαστοκύτταρα είναι η πλέον φυσική θεραπεία μιας ασθένειας μιας και είναι τα δομικά στοιχεία των οργάνων, των ιστών, του αίματος και του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα βλαστικά κύτταρα είναι αρχέγονα κύτταρα τα οποία αποτελούν πρόδρομες μορφές όλων των κυττάρων του ανθρωπίνου σώματος και κάτω από κατάλληλες συνθήκες μπορούν να μετατραπούν σε όλους τους τύπους κυττάρων του οργανισμού.
Μέχρι σήμερα στην Ευρώπη έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 25.000 μεταμοσχεύσεις με τη χρήση αιμοποιητικών αρχέγονων κυττάρων. Το 70% των μεταμοσχεύσεων αυτών ήταν αυτόλογες, τα βλαστοκύτταρα δηλαδή προέρχονταν από τον ίδιο τον ασθενή και το 30% ήταν αλλογενείς, προέρχονταν δηλαδή από δότη, εκ των ποίων το 70% προέρχονταν μέσα από την οικογένεια.
Οι Σημαντικότερες Πηγές Βλαστικών Κυττάρων
Νεογνό
Μετά τον τοκετό μπορούμε να συλλέξουμε βλαστικά κύτταρα από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα, τον πλακούντα και τον ιστό του ομφαλίου λώρου. Στις περιπτώσεις των αιματολογικών ασθενειών, η βασική λήψη από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα μας εξασφαλίζει μια επαρκή ποσότητα για μικρόσωμους ενήλικες και παιδιά, ενώ η ειδική μέθοδος έκπλυσης – αποστράγγισης του ολόκληρου του πλακούντα μας διπλασιάζει την ποσότητα των βλαστοκύτταρων και στο σύνολο μπορούμε να καλύψουμε τις ανάγκες ενός ενήλικα με μεγάλο σωματικό βάρος.
Η επεξεργασία ολόκληρου του ομφαλίου λώρου (περίπου 50 εκατοστά) μας δίνει το μέγιστο αριθμό των μεσεγχυματικών κυττάρων τα οποία χρησιμοποιούνται στα αυτοάνοσα νοσήματα και στην Αναγεννητική Ιατρική, ενώ στις αιματολογικές θεραπείες χορηγούνται παράλληλα με ξένα μοσχεύματα γιατί μειώνουν τα ποσοστά απόρριψης ενός ξένου μοσχεύματος.
Δόντια
Ο πολφός των νεογιλών δοντιών, οι φρονιμίτες, καθώς και δόντια που εξάγονται για ορθοδοντικούς λόγους αποτελούν πηγές λήψης μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων. Αποτελούν μία δεύτερη ευκαιρία για παιδιά που δεν έχουν φυλάξει βλαστοκύτταρα κατά τον τοκετό, να κρυοσυντηρήσουν βλαστικά κύτταρα από τα νεογιλά (πρώτα) δόντια, τα οποία από την ηλικία των 6 ετών αρχίζουν να αντικαθίστανται.
Ενήλικες
Μεσεγχυματικά κύτταρα μπορούν να συλλεγούν από το λίπος των ενηλίκων, το οποίο συλλέγεται με λιποαναρρόφηση, ενώ αιμοποιητικά κύτταρα μπορούν να συλλεγούν από το μυελό των οστών.
Τι ισχύει για τα βλαστοκύτταρα σήμερα
Το ομφαλοπλακουντιακό αίμα και ο πλακούντας περιέχουν τη μεγαλύτερη ποσότητα βλαστοκυττάρων και πλεονεκτούν έναντι όλων των υπολοίπων πηγών.
• Σήμερα τα βλαστοκύτταρα χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία περίπου 80 ασθενειών συμπεριλαμβανομένων πολλών μορφών καρκίνου. Τα τελευταία 20 χρόνια ο αριθμός των ασθενειών όπου χρησιμοποιούνται έχει αυξηθεί ραγδαία.
• Τα βλαστοκύτταρα που λαμβάνονται κατά τον τοκετό έχουν καλύτερη ιστοσυμβατότητα μεταξύ των μελών της οικογένειας. Είναι απόλυτα ιστοσυμβατά με το ίδιο το παιδί διότι αποτελούν μέρος του σώματός του και έχουν υψηλού βαθμού ιστοσυμβατότητα με τα αδέλφια του και τους γονείς του δεδομένου ότι η ιστοσυμβατότητα κληρονομείται.
• Το μόσχευμα από συγγενή ιστοσυμβατό αδερφό είναι η καλύτερη θεραπευτική επιλογή εάν ο ασθενής δεν έχει τα δικά του βλαστοκύτταρα.
• Τα βλαστοκύτταρα κατά τη γέννηση έχουν μηδενική ηλικία, αυτό σημαίνει ότι έχουν μεγαλύτερη αναπλαστική ικανότητα αφού διατηρούν πλήρες το δυναμικό αναγέννησης και διαφοροποίησής τους. Η θεραπευτική και αναπλαστική ικανότητα είναι αντιστρόφως ανάλογη με την ηλικία του ατόμου, τόσο μεγαλύτερη όσο νεώτερο είναι το άτομο.
• Λόγω του νεαρού της ηλικίας τους, τα βλαστοκύτταρα είναι κατά κανόνα υγιή και ανοσολογικά ανώριμα, συνεπώς δεν απαιτείται 100% ιστοσυμβατότητα για να χορηγηθούν σε άλλο μέλος της οικογένειας σε σύγκριση με την επόμενη εναλλακτική πηγή λήψης βλαστοκυττάρων που είναι ο μυελός των οστών.
• Οι νέες θεραπείες στην αναγεννητική ιατρική επικεντρώνονται στη χρήση βλαστοκυττάρων από το ομφαλοπλακουντιακό αίμα για παθήσεις όπως ο νεανικός σακχαρώδης διαβήτης, η εγκεφαλική παράλυση και ο αυτισμός.
• Τα αυτόλογα βλαστοκύτταρα, δηλαδή του ίδιου του ασθενούς, δεν παρουσιάζουν το φαινόμενο της απόρριψης του μοσχεύματος, ούτε αυξάνουν την πιθανότητα ογκογέννεσης.
Γιατί η οικογενειακή φύλαξη είναι σημαντική
Τα βλαστοκύτταρα μπορούν να φυλαχθούν σε θερμοκρασία υγρού αζώτου για χρονικό διάστημα που ξεπερνάει κατά πολύ την ανθρώπινη ζωή. Έχει υπολογισθεί ότι μετά από 1.000 χρόνια κρυοσυντήρησης τα βλαστοκύτταρα θα έχουν χάσει τις βιολογικές τους ιδιότητες. Η οικογενειακή φύλαξη των βλαστοκυττάρων εξασφαλίζει την άμεση πρόσβαση σε νεαρά κύτταρα για θεραπείες που σήμερα πραγματοποιούνται, αλλά και για όλες αυτές του μέλλοντος. Με τις σημερινές εφαρμογές έχει υπολογισθεί ότι η πιθανότητα χρήσης ενός τέτοιου δείγματος σε όλη τη ζωή του ατόμου είναι περίπου 1/200, ενώ αναφέρεται ότι ένα στα τρία άτομα άνω των 65 ετών θα μπορούσαν να ωφεληθούν σήμερα από από τις νέες εφαρμογές των βλαστοκυττάρων για τη θεραπεία καρδιαγγειακών, οφθαλμολογικών, ορθοπεδικών νευρολογικών και ενδοκρινολογικών νοσημάτων. Η πιθανότητα χρήσης του δείγματος μέχρι την ηλικία των 20 ετών για την περίπτωση καρκίνου ή λευχαιμίας έχει υπολογισθεί 1/2000 και η πιθανότητα αυτή διπλασιάζεται αν υπάρχει και ιστοσυμβατός αδελφός.
Εάν ο ασθενής δεν διαθέτει τα δικά του βλαστοκύτταρα για θεραπεία κακοήθους ασθένειας θα τα αναζητήσει μέσα από τα μέλη της οικογένειάς του και μόνο εάν δεν βρεθεί συμβατό μέλος τότε θα καταφύγει στη δημόσια τράπεζα. Μόνο για θεραπεία κακοήθους ασθένειας κάποιος μπορεί να καταφύγει στη δημόσια τράπεζα, για όλες τις άλλες περιπτώσεις θα πρέπει να έχει τα δικά του βλαστοκύτταρα, τα οποία μάλιστα να έχει αποθηκεύσει σε όσο το δυνατόν νεαρότερη ηλικία. Η επιβίωση των ασθενών με λευχαιμία που πήραν μόσχευμα μέσα από την οικογένεια ήταν 8/1 σε σχέση με αυτούς που πήραν από άγνωστο μη συγγενή δότη.
Τα βλαστοκύτταρα είναι απόλυτα ιστοσυμβατά με το ίδιο το παιδί διότι αποτελούν μέρος του σώματός του. Στις εφαρμογές τις αναγεννητικής ιατρικής και στα αυτοάνοσα νοσήματα επιβάλλεται ο ασθενής να έχει τα δικά του βλαστοκύτταρα. Συνεπώς σε αυτές τις περιπτώσεις τα βλαστοκύτταρα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά στο ίδιο το παιδί.
Τα βλαστικά κύτταρα όμως έχουν υψηλού βαθμού ιστοσυμβατότητα με τα αδέλφια και τους γονείς, δεδομένου ότι η ιστοσυμβατότητα κληρονομείται. Στις αιματολογικές ασθένειες όπου επιτρέπεται η ανταλλαγή βλαστοκυττάρων μέσα στην οικογένεια, τα βλαστοκύτταρα χρησιμοποιούνται στα ιστοσυμβατά μέλη για τη θεραπεία της λευχαιμίας και του καρκίνου. Επίσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία κληρονομικών ασθενειών του αίματος, όπως η μεσογειακή αναιμία.
Οι εφαρμογές τους σήμερα
Σήμερα, τα βλαστικά κύτταρα χρησιμοποιούνται σε αυτόλογες και αλλογενείς χρήσεις, για τη θεραπεία κακοήθων ασθενειών, ασθενειών του αιμοποιητικού και ανοσοποιητικού συστήματος καθώς και για την αποκατάσταση της λειτουργίας οργάνων. Για τις αυτοάνοσες παθήσεις, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, η νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα, η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος του Crohn, χρησιμοποιούνται τα βλαστοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς, τα οποία φυλάσσονται πριν την εκδήλωση της νόσου. Στην Ελλάδα, δοκιμάζονται με επιτυχία σε κλινικές μελέτες για τη θεραπεία του διαβήτη της παιδικής ηλικίας, της καρδιακής ανεπάρκειας μετά από έμφραγμα, της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, της εγκεφαλικής παράλυσης ή ισχαιμικής εγκεφαλοπάθειας και του αυτισμού.
Οι θεραπευτικές εφαρμογές των βλαστικών κυττάρων έφεραν επανάσταση στην ιατρική, ανάλογη με αυτή των αντιβιοτικών. Μας προσφέρουν ένα επί πλέον θεραπευτικό εργαλείο σε κακοήθεις, κληρονομικές και εκφυλιστικές παθήσεις. Η λογική και τεκμηριωμένη χρήση τους αναμένεται να βοηθήσει πολλούς ασθενείς με χρόνια προβλήματα.
ΚΟΛΙΑΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΙΑΤΡΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ BIOHELLENIKA Α.Ε.
