Του Μωυσιάδη Παναγιώτη
Ανατολικό Πτολεμαϊδας
Η ποντιακή κοινωνία από χθές θρήνεί για τον χαμό του παραδοσιακού λυράρη στιχουργό και τραγουδιστή της του Γιώργου Αμαραντίδη (Σιμούλ) που γεννήθηκε στο Καπνοχώρι της Κοζάνης.
Η προσφορά και το έργο του αποτελούν έναν ογκόλιθο μουσικής δημιουργίας που θα αποτελέσει αντικείμενο μελλοντικής έρευνας/.
Εκτιμώντας ιδιαίτερα την μουσική προσφορά του εκλιπόντος πόντιου καλλιτέχνη θα προσπαθήσω να προσεγγίσω το ποντιακό τραγούδι μέσα από τη ζωή και το έργο ενός άξιου μουσουργού του ποντιακού τραγουδιού, Γιώργου Αμαραντίδη (Σουμούλ.)
Υπήρξε ένας σεμνός και μέγιστος λυρωδός και αοιδός του ποντιακού τραγουδιού, ο Γιώργος Αμαραντίδης, που με το μουσικό έργο και την προσφορά του στην ποντιακή μούσα σημάδεψε την πορεία και την εξέλιξη του ποντιακού τραγουδιού. Είναι αυτός που δημιούργησε ένα μουσικό ρεύμα στους πρόσφυγες της δεύτερης και τρίτης γενιάς, ώστε να αγαπήσουν περισσότερο το αυθεντικό ποντιακό τραγούδι.
Θα ήταν μεγάλη παράλειψη για κάθε ερευνητή του ποντιακού τραγουδιού να μην σκύψει στο έργο του Γιώργου Αμαραντίδη. Και αυτό γιατί, όπως θα διαπιστώσουμε, τα δύο στοιχεία του ποντιακού τραγουδιού δηλαδή μελωδία και στίχος υπηρετήθηκαν με σεβασμό και με συνέπια για πενήντα ολόκληρα χρόνια.
Ο Σιμούλτς ως άλλος Δημόδοκος δημιούργησε ένα γιγάντιο μουσικό έργο,ριζωμένο στο χθες και διανθισμένο στο σήμερα και το αύριο.
Όταν ήρθαν οι γονείς μας ξεριζωμένοι, από τις αλησμόνητες και όχι χαμένες, όπως δυστυχώς πολλοί τραγουδούν τελευταία, έφεραν μαζί τους το μνημονικό τους πολιτισμό, μεγάλο μέρος του οποίου ήταν το λαϊκό μας τραγούδι, δηλαδή η γλώσσα, οι μνήμες και η ιστορία μας.
Αυτό το λαϊκό τραγούδι του ελληνισμού της Ανατολής θα επιχειρήσω να υπερασπιστώ ανιχνεύοντας ανιδιοτελώς τον μουσικό και τον άνθρωπο Αμαραντίδη.
Το Γιώργο Αμαραντίδη τον γνώρισα το 1972,νέος χορευτής της ευξείνου λέσχης τότε. Μας έπαιξε τον πυρρίχιο..το παίξιμό της λύρας του βαθύ και εκφραστικό ρυθμικό και επικό. με περίσσιες συγχορδίες και ισοκρατήματα … έδινε με το παίξιμό του στον χορευτή μια έπαρση και μια σιγουριά.
Οι χορευτικοί ρυθμοί ακούγονταν σαν μαγευτικοί παιάνες, που συνομολογούσαν με την αρμονία των κινήσεων. Μετά από λίγα χρόνια τον είδα στο εξώφυλλο του πρώτου δίσκου του: ποντιακό γλέντι Νο 1.
Φίλες και φίλοι, ο Γιώργος Αμαραντίδης γεννήθηκε το 1944 στο Καπνοχώρι Κοζάνης από γονείς πρόσφυγες από την Άνω Ματσούκα. του Πόντου.
Ένα πληθωρικό ταλέντο,που όπως μου αποκάλυψε σε συνέντευξη, που μου έδωσε ο ίδιος το 1990, πρωτόπαιξε λύρα σε ηλικία μόλις 15 χρονών, στο πανηγύρι του χωριού του, στο Καπνοχώρι της Κοζάνης. Οι συγχωριανοί του τα έχασαν! Τη Σουμούλ το κουτάβ ντ’αφορισμένα παίζ’ την κεμεντζέν, είπαν.
Ένα έμφυτο μουσικό ταλέντο γεννήθηκε μέσα σ’ ένα φτωχόσπιτο της προσφυγιάς.Ο πατέρας του Στάθης, λυράρης και στιχοπλόκος ο θείος του λαϊκός τραγωδιάνος.Το σπίτι τους ανοιχτό και φιλόξενο στα γλέντια και τα φαγοπότια συγκέντρωνε τους καλλίφωνους μουσηγέτες από τη Ματσιούκα του Πόντου. Κάπως έτσι τα παιδικά βιώματα και ακούσματα έπλασαν το δικό μας, τον Γιώργο τη Σιμούλ.
Ο Γιώργος Αμαραντίδης είναι ένα αυθεντικό μουσικό οικοδόμημα, που δομείται και χτίζεται μέσα από τα ακούσματα της πρώτης γενιάς. Το χωροταξικό σύμπλεγμα των χωριών της ανατολικής Κοζάνης κατοικήθηκε στην πλειοψηφία από πρόσφυγε του ορεινού πόντου που ξεκινά από την Τραπεζούντα και φτάνει μέχρι τις κορυφές των ποντιακών άλπειων.
Από μικρός ακόμα θα δείξει την αγάπη του στην ποντιακή μουσική και όπως λέει ο ίδιος ΄΄Από μικρός έκανα μια τενεκεδένια φλογέρα και ξεκίνησα να παίζω φλογέρα… μετά έκανα έναν ζουρνά. και έπαιζα ζουρνά.
Ο πατέρας μου Στάθης πρόσφυγας από το χωριό Γιανακάντων της άνω Ματσούκας, μόλις έγινα 12 χρονών ( εκτέλεσε το αιώνιο χρέος ) μου έδωσε τη λύρα και άρχισα να παίζω.
Έπαιρνα κρυφά τη λύρα και πήγαινα στον αχυρώνα και έπαιζα, γιατί η μάνα μου δεν με άφηνε να παίξω, ήθελε να μάθω γράμματα. ( εδώ κυριάρχησε η λαϊκή σοφία του Πόντου ΄΄τα γράμματα φαντάγματα ΄,υιέ μ’,τη λύρας παίξον.΄΄
Η μεγάλη φτώχια και οι αγροτικές ασχολίες της εποχής με την καλλιέργεια του καπνού και της πατάτας δε μου επέτρεψαν να σπουδάσω και έτσι αφοσιώθηκα στην ποντιακή μουσική.
Πολύ γρήγορα άρχισα να τραγουδάω σε ποντιακούς γάμους και πανηγύρια..
ο Γιώργος Έπαιρνε τη λύρα του και χάνονταν στα χωριά των τραγωδάνων, ήξερε που βρίσκονται οι γέροντες αοιδοί του Πόντου.
Τα χρόνια περνούν με τις αγροτικές δουλειές στο Καπνοχώρι, ώσπου η φήμη του Σουμούλ φτάνει στην Αθήνα. Ο ίδιος μου μαρτυρεί ότι ο Χρήστος Τσιρίδης τον συστήνει στη Δώρα Στράτου με την οποία και θα συνεργαστεί από 1973 στο θέατρο της.
Το 1973 αρχίζουν να ανοίγουν τα ποντιακά κέντρα στην Ελλάδα ιδιαιτέρα στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Οι αιθουσάρχες προτιμούν τους καλλιτέχνες που νεοτερίζουν και πολλοί καλλιτέχνες κακοποιούν με τον πιο βάναυσο τρόπο το ποντιακό τραγούδι, που αρχίζει να χάνει τον ρυθμό,την μελωδία και την ποντιακή γλώσσα. Η παραχάραξη του ποντιακού τραγουδιού είναι ένα θλιβερό κεφάλαιο, που δεν τολμήσαμε ακόμα να αγγίξουμε.
Αυτήν την περίοδο ο Γιώργος Αμαραντίδης με ιερή προσήλωση υπηρετεί την παράδοση αντίθετα στο ρεύμα της εποχής.
Τη λέξη μάλιστα παράδοση την χρησιμοποιεί ως τίτλο τιμής στις δισκογραφικές παραγωγές του. Δεκάξι μεγάλοι δίσκοι 33 στροφών είναι η μουσική παρακαταθήκη,που μας κληροδοτεί.
Χιλιάδες εμφανίσεις στην Ελλάδα και τη διασπορά. Ο ίδιος θα μου εκφράσει το μεγάλο του παράπονο για τα ποντιακά κέντρα και τους αιθουσάρχες λέγοντας ότι με ανάγκασαν να φύγω από τα ποντιακά κέντρα, γιατί το παραδοσιακό τραγούδι δεν επέτρεπε να ανοιχτούν σαμπάνιες και να πέσουν λουλούδια. Στη συνέχεια με θυμό μου εξομολογείται: Παναγιώτη, δε θέλω ν’ ακούγονται στα ποντιακά κέντρα τουρκικά τραγούδια, γιατί οι ιστορικές μου καταβολές δεν μου επιτρέπουν, να δεχθώ τα τουρκικά ως ποντιακά. Παρ’ όλα αυτά, όταν τα ακούω να παίζονται.. τότε γίνομαι Τούρκος και φεύγω…!
Φίλες και φίλοι, αυτόν τον τραντέλλενα καλλιτέχνη δε θα μπορούσα να μην τον εντάξω στο πάνθεο των αθανάτων.
Το 1974 έχουμε μπει στην περίοδο της μεταπολίτευσης. ένα φιλελεύθερο κλίμα στο μουσικό γίγνεσθαι επηρεάζει και τον καλλιτεχνικό χώρο.
Το θέατρο της Δώρας Στράτου επιχορηγείται από τον Καραμανλή και οι μουσικοχορευτικές παραστάσεις βρίσκονται σε άνθιση. Ο ποντιακός χορός και το τραγούδι κερδίζουν τις εντυπώσεις.
Για πρώτη φορά στο αρχαιοπρεπές περιβάλλον, στο λόφο του Φιλοπάππου και κάτω από την σκιά της ακρόπολης θα προβληθεί από τη λύρα και το τραγούδι του Γιώργου Αμαραντίδη ο ποντιακός μουσικός πολιτισμός. Με την προσωπική συμβολή του ο Πόντος παίρνει τη θέση του δίπλα στο Μοριά,την Κρήτη και τη Θράκη. Η Δώρα Στράτου και ο Αμαραντίδης γίνονται οι πρεσβευτές του ποντιακού πολιτισμού.
Ο Γιώργος Αμαραντίδης αντιστέκεται σθεναρά στο νεοποντιακό τραγούδι, που εξακολουθεί να κυριαρχεί στα κέντρα. Ο ίδιος είναι η παραδοσιακή νότα, το γλυκόηχο άκουσμα του κεφαλόβρυσου, που κελαρύζει δροσιστικά στις ψυχές των ποντίων, είναι οι νοσταλγικές εικόνες των παρχαριών του Πόντου.
Γι αυτό μας ταγουδάει
Έπαρ το καλαθόπο σου κι ας πάμε ‘ς σα χαμούφτας
εγώ ν ‘ ας λύνω το σπαρέλτς κι εσύ πέει νέπρε ντ’ έφτας;
Ή το ερωτογενές:
Με τα πουλία τ’ ουρανού θα φτάγω συντροφίαν,
ατά πας κ’ έχν’ άμον τ’ εσόν σιδερένιον καρδίαν.΄΄
Ο Γιώργος Αμαραντίδης, δισυπόστατος καλλιτέχνης, παίζει και τρουγουδά σας αρχαίος λυρικός αοιδός. Όπου εμφανίζεται εμπνέει με την σκηνική του παρουσία κύρος και σεβασμό, είναι ο τραγουδιστής του έρωτα και της στάνης. οι μουσικές του δημιουργίες ακολουθούν η μία την άλλη.
Την περίοδο αυτή εμφανίζεται στο κέντρο ΄Φάρος στο Περιστέρι με τους: Τσανάκαλη, Καλπατσινίδη, Στάθη Νικολαίδη, Κωστίκα Τσακαλίδη.
΄΄Η Συνεργασία μου με τα ποντιακά κέντρα,μου εξηγεί, γινόταν πάντα με τον όρο ότι θα παίζω μόνο παράδοση. Ποτέ μου δεν παραβίασα αυτή την αρχή ως καλλιτέχνης. Για εννέα χρόνια αντιστεκόμουν σ’ ένα νεοποντιακό κύμα, πολλές φορές με οικονομικό κόστος. Η επιμονή μου όμως στην παράδοση με δικαίωσε και αυτή είναι η μεγάλη ικανοποίηση μου.΄΄
Και συνεχίζει:
΄΄Οι Ποντιακοί σύλλογοι στην περιοχή της Αθήνας, σαράντα περίπου στον αριθμό, είχαν μεγάλη προσφορά στον ποντιακό χορό, αλλά δυστυχώς αρνητική επίδραση και ζημιά στους παραδοσιακούς καλλιτέχνες! Τα νεοποντιακά κατόρθωσαν να κυριαρχήσουν στους περισσότερους συλλόγους. Οι επαγγελματίες παραδοσιακοί καλλιτέχνες δε βοηθήθηκαν από τους συλλόγους. Πιστεύω πως υποχρέωση των συλλόγων είναι να κρατούν την παράδοση με κάθε τίμημα και θυσία.΄΄
Αυτή η ρήση του Γιώργου Αμαραντίδη θα πρέπει να γραφεί στην εξώπορτα των ποντιακών συλλόγων σήμερα.
Το 1974 είναι η χρονιά που θα ηχογραφήσει στα στούντιο της μιούζικ μποξ τον πρώτο του δίσκο με τίτλο ΄΄ Ποντιακό Γλέντι΄΄ νο 1 στο δίσκο αυτό ακούγονται τα τραγούδια΄:
Τ’ ομματοτσάτσια σ’ είν πολλά τ’ οφρύδια σ’ κι αλλ’ ολίγα, Θυμάσαι όντες επέγναμε, Με τα πουλία τ’ ουρανού, Θα σ’κούμαι τα μεσάνυχτα.
Το 1976 η Μεταπολίτευση έρχεται στην Ελλάδα και ο Σουμούλτς μας ξαφνιάζει με ένα ρυθμικό και γλυκόηχο τραγούδι που θα σημαδέψει την καριέρα του.
Ο Αμαραντίδης γνωρίζοντας τη δύναμη των φυσικών ακουσμάτων από τους γέροντες της πρώτης γενιάς, που είναι και οι φυσικοί φορείς του μουσικού μας πολιτισμού, συγκινεί τον ποντιακό ελληνισμό οδηγώντας τους γέροντες από τα χωριά της Κοζάνης στα δισκογραφικά στούντιο της Μιούζικ- Μπόξ. Ο Κώστας ο Κυριακκίδης (Ο Ασαλούμς) με τον αρχαίο άσκαυλο, το αγγείο και τη φλογέρα, ο Χριστόφορος Χριστοφορίδης ( ο Στοφόρον ) από τον Τετράλοφο, ακόμα και νεότεροι αγγειοπαίχτες όπως Ο Γιάννης Αραμαντανίδης, από τα Κομνηνά, Ο Γιώργος ο Σαπανίδης από το Πρωτοχώρι, ο Πόλιον με το χιλιάυρ’, θα καλεστούν για να αναπαραγάγουν τις βουκολικές φόρμες του ποντιακού τραγουδιού.
Ο Αμαραντίδης σε ερώτησή μου, μου απαντά: ΄΄Την περίοδο αυτή υπήρχε πληθώρα στίχων και μουσικών της Ματσούκας στο μυαλό μου, ένιωθα την ανάγκη όλο αυτό τον πλούτο να τον καταγράψω για να μην χαθεί. Με τον πρώτο μου δίσκο άρχισα να γίνομαι γνωστός σε όλη την Ελλάδα με το καλλιτεχνικό Σιμούλτς.. τώρα μπορούσα να προχωρήσω στον επόμενο δίσκο.
Στο δεύτερο δίσκο μου ένιωσα την υποχρέωση να καταγράψω και να διασώσω όλες τις φωνές των γερόντων που ζούσαν ακόμα. Μια εσωτερική ανάγκη μου έδειχνε το δρόμο της ευθύνης απέναντι στο ποντιακό τραγούδι.
Τότε κάλεσα στην Αθήνα τον Ασαλούμ’ με το αγγείο και τον θείο Στοφόρο και τους κατέγραψα σ’ αυτό το δίσκο με τίτλο ΄΄Τραγούδια και σκοποί του Πόντου. Νο 2.΄΄
Τα τραγούδια του όλα, όμορφα, έχουν μέσα τους το άρωμα και τον ερωτισμό του Πόντου. Τ’ οσπίτ’ ι σ’ ετριύλιζα, Έμορφοι οι νυφάδες, Έλα να ποδεδίζω σε. Για πρώτη φορά θα ακουστεί ο αυλός, (το χειλιάυρ’) ο άσκαυλος (το αγγείο της Θεάς Αθηνάς ), ο αθάνατος ζουρνάς του Στοφόρου.
Στην Αθήνα και μέσα από την συνεργασία του με τη Δώρα Στράτου, το επαρχιόπουλο του Καπνοχωρίου έρχεται σε επαφή με τους πιο σημαντικούς ανθρώπους της λαϊκής παραδοσιακής μουσικής όπως, τον Παπαβραμίδη, τον Μπαϊρακτάρη. Εκεί θα γνωρίσει τον Γώγο και το Χρύσανθο. Στην ερώτησή μου αν συνεργάστηκε με άλλους καλλιτέχνες στην Αθήνα μου απαντά:
΄΄Συνεργάστηκα με το Χάρη Κλύν, το Μανώλη Μητσιά, τη Γλυκερία,, τη Λιζέτα Νικολάου. Συνεργάστηκα ακόμα και με τους παραδοσιακούς, όπως τη Βέη, το Χαλκιά και τη Δόμνα Σαμίου.
Η συνεργασία μου με τους παραπάνω καλλιτέχνες έγινε στη βάση της αμοιβαίας κατανόησης και του αλληλοσεβασμού στην παράδοση και τη δημιουργία.
Το 1977 ο Σιμούλτς μας παρουσιάζει μια αυθεντική παραδοσιακή δουλειά με τίτλο Πόντος από γενιά σε γενιά. Και ενώ όλοι οι καλλιτέχνες δισκογραφούν με την ντράμς ο Σουμούλτς επαναφέρει το παραδοσιακό νταούλι δίπλα στη λύρα. Ο Γιώργος Γευγελής, ο πρώτος κρουστός στην Ελλάδα, συνοδεύει την ποντιακή λύρα. Το αποτέλεσμα είναι καταπληκτικό.
Η μουσική του εμπειρία του επανατοποθετεί το ποντιακό τραγούδι στις παραδοσιακές του μορφές.. Τα τραγούδια του ακούγονται βουκολικά, παρχαρέτκα, όπως λένε οι ματσουκάτ’, οι μουσικές αρχέγονες, οι στίχοι ομηρικοί..Το Κεμεντσόπο μ’ έπαιζα, Άμον τα μήλα ‘ς σο κλαδίν, Λέω να παρχαρεύ’ ατεν, Καλέσα έν η πεθερά, Που καλατσεύ’ ‘σε ‘κι νυστάζ.
Την ίδια χρονιά θα παίξει και θα τραγουδήσει στην τελετή έναρξης του παγκόσμιου πρωταθλήματος στίβου στο Καλλιμάρμαρο στάδιο της Αθήνας.
Για την περίοδο αυτή ο Γιώργος Αμαραντίδης μου εξομολογείται: ΄΄Την περίοδο αυτή έπαιξα στο κέντρο ΄΄Φάρος΄΄, στο περιστέρι΄, και συνεργάστηκα με τους άξιους καλιτεχνες Τσανάκαλη, Καλπατσινίδη, Νικολαίδη, και τον αείμνηστο Κωστίκα Τσακαλίδη.
Το 1978 βγαίνει ο τέταρτος δίσκος του με τον τίτλο Σκοποί Ματσούκας του Πόντου από την εταιρία Βεράν. Ο δίσκος είναι ένα μουσικό αφιέρωμα στην πατρίδα του τη Ματσούκα.
Ο αλησμόνητος Πόντος είναι η μεγάλη αγάπη και ο καημός του, είναι ένα βίωμα ψυχής, που αν δεν φωλιάζει μέσα στον ψυχισμό του καλλιτέχνη, δεν μπορεί να γίνει ήχος και τραγούδι.
Για μας τους πόντιους το τραγούδι είναι εικόνα και ήχος, μαζί είναι η κιβωτός της μνημοσύνης και της ύπαρξής μας. Αυτό το γνωρίζει καλά ο Σουμούλτς και μου απαντά στην ερώτησή μου: Τι σημαίνει Πόντος για σένα; ΄΄Για μένα,Παναγιώτη, πατρίδα μου είναι η Ματσούκα του Πόντου.! Εγώ είμαι σίγουρος ότι γεννήθηκα εκεί στα παρχάρια του Πόντου.!
Μόνον έτσι θα μπορούσε να διερμηνευτείη εικονοπλαστική και συναισθηματική φόρτιση του πόντιου αοιδού, μόνο έτσι θα μπορούσε ένας πόντιος τραγωδιάνος να μιλήσει τόσο δυνατά στην ψυχή και την καρδιά μας με τραγούδια όπως:Χάρτσο ‘μεν έναν τέρεμαν, Εγάπη παίγνια να ίνεται, Ψηλά ραχιά, Η πεθερά καταράται. Και το απαύγασμα της σοφίας Θα πάω ‘ς σ’ έναν έρημον ‘ς σ’ έναν ησύζ’κον τόπον.
Τα δίστιχα του μεστός ποντιακός λόγος εντυπωσιάζουν:
Χάρτσομεν έναν τέρεμαν χάρτσομεν έναν γέλος
πασκίμ’ ντο έν με την παράν αφορισμένον γένος
Όσον πόσον θα είσ’ αρνόπο μ’ χολιασμένον
όσον πόσον θ’ ελέπατο τα’ οφρύδ’ κορδυλιασμένον
Το 1979 ηχογραφεί δύο δίσκους. Ο ένας με τον τίτλο Παραδοσιακά τραγούδια του Πόντου Νο 4 και ο δεύτερος είναι μια παραγωγή της Δώρας Στράτου Τραγούδια του Πόντου στον οποίο τραγουδά και ο Παύλος Ταιγανίδης. Τα τραγούδια εξαίσια σε στίχο και μέλωδία. Κάρδια ντο έεις και κάιγεσαι, Ραχιά μη πρασινίζετεν, Τ’ εμόν τ’ αρνόπον έμορφον. Οι δίσκοι αυτοί στέλνονται σε όλα τα εθνογραφικά αρχεία του κόσμου και τα πανεπιστήμια. Ένας καθηγητής του πανεπιστημίου μουσικών σπουδών της Κέρκυρας μου είπε: ΄΄όταν άκουσα τα ποντιακά τραγούδια με τον Αμαραντίδη τότε διαπίστωσα τη φτώχεια της μουσικής μας παιδείας΄΄. Ο Σουμούλτς εξακολουθεί να συνεργάζεται με τη μεγάλη κυρία της παράδοσης όπως χαρακτηρίζει πάντα τη Δώρα Στράτου, ευγενής και υπόχρεος πάντα θα αναφέρεται με σεβασμό στο όνομά της.
Όταν βγήκε ο πρώτος μου δίσκος πηδούσα από τη χαρά μου,μου εκμυστηρεύεται ο Σουμούλτς. Το όνειρο μου έγινε πραγματικότητα τότε η Δώρα Στράτου μου είπε ΄΄ Γιώργο,φύλαξε την παράδοση ως κόρη οφθαλμού, γιατί όταν θα φθάσεις στην ηλικία μου, τότε θα καταλάβεις γιατί σου το λέω.
Οι δίσκοι του με περίσσια καλλιτεχνική μεστότητα και ωριμότητα τραγουδιούνται από τους νέους καλλιτέχνες. Το νεοποντιακό τραγούδι αρχίζει να υποχωρεί.Η εμμονή του σουμούλ στην παράδοση κερδίζει έδαφος. Τα τραγούδια του τέταρτου δίσκου του: Ατό το λετσεκόπο σου, Αναθεμά τον άντρα σου, Έλα κάθκα ‘ς σα γόναταμ’ Ας σον παρχάρ κα έρχουτον.
Είναι ύμνοι παράδοσης διανθισμένοι με το ταλέντο και το δημιουργικό πνεύμα του καλλιτέχνη.
Το 1982 έχουμε περάσει στην πασοκική περίοδο και ο Σουμούλτς βγάζει το δίσκο Παραδοσιακά τραγούδια του Πόντου νο 5 στο δίσκο αυτό συνεργάζεται με τον αγγειοπαίχτη Σαπανίδη τον Γιώργο από το Πρωτοχώρι. Ο καταξιωμένος και φτασμένος καλλιτέχνης αισθάνεται την υποχρέωση να προωθήσει και να προβάλει νέους καλλιτέχνες. Είναι η αλληλεγγύη που ενυπάρχει σε κάθε μουσικό σε κάθε ευγενή λυράρη και τραγουδιστή η μονομέρεια και η αυτοπροβολή είναι ξένες λογικές για τον Αμαραντίδη.
Η προβολή και το άκουσμα όλων των ποντιακών οργάνων,όπως και το πάντρεμά τους με τα αντίστοιχα τραγούδια είναι για το δημιουργό ιεροτελεστία. Στην παράδοση δε συγχωρείται το λάθος. Κάθε χωριό και κάθε περιοχή πρέπει να εκφράζονται με τα αντίστοιχα δίστιχα και τις μουσικές που τα δημιούργησαν. Ο Αμαραντίδης θα μου πει: Οι δάσκαλοί μου ήταν δέκα γέροντες, πρόλαβα και κατέγραψα τους έξι: τον Ασαλούμ’,τον Στοφόρο, τον Ποσινάκ’ τον Απόστολίκα από τα Κομνηνά, τον Καλπατσινίδη με το τουλούμ’, τον Τσαουσίδη από το Ατάπαζαρ’,
Από τον δίσκο αυτό να θυμηθούμε τα τραγούδια: Θυμάσαι όντες επαίγναμε, Ας όλιον προκομέντσα έν, Η σικαντάνα, και το μοιρολόι Πού είν’ εκείν’. ένα μπουκέτο όμορφων τραγουδιών όπου για πρώτη φορά ο δημιουργός καταπιάνεται με νοσταλγικά τραγούδια του πόντου.
Το 1983 ο Σιμούλτς θα βγάλει το δίσκο παραδοσιακά τραγούδια του Πόντου.
Στη δουλειά αυτή συνεργάζεται για πρώτη φορά με τον αυλιστή Αραμαντανίδη Γιάννη από τα κομνηνά. Για πρώτη φορά το αγγείο και η φλογέρα παραγκωνίζουν σε δίσκο τη λύρα.
Ο δίσκος αυτός είναι ένα δοξαστικό στο βουκολικό τραγούδι του Πόντου:
Τα τραγούδια: Παίξον το τουλουμόπο σου, έπαρ’ ‘με, κόρη, έπαρ’ ‘με, Απρίλ’τς κι ο Μάρ’τς.
Από το 1982 μέχρι το 1990 ο Σιμούλτς κάνει μια παύση στη δισκογραφικής παραγωγή.
Είναι η περίοδος όπου διευρύνει την έρευνα του παραδοσιακού τραγουδιού πέρα από την Ματσούκα. Ταξιδεύει εκτός από τα χωριά της Κοζάνης και στα ποντιοχώρια της Θράκης και της Μακεδονίας συγκεντρώνοντας νέες μουσικές και τραγούδια και ακόμα διευρύνει την επικοινωνία και επαφή του με τους πόντιους της διασποράς.
Ο ίδιος θα μου εξηγήσει το 1990 ότι το απαύγασμα αυτής της έρευνας και επικοινωνίας θα το μορφοποιήσει σε δυο δισκογραφικές δημιουργίες:
Η μία με τον τίτλο Ελπίδα στην Παράδοση όπου συμμετέχει στο νταούλι ο Γιάννης Εφραιμίδης. Τα τραγούδια του δίσκου εύθυμα και ρυθμικά θα γίνουν όλα επιτυχίες: Έλα να ποδεδίζω ‘σε, Άσπρεσα άμον παπίν, Αρνί μ’, το ψόπο μ’, Ο Γιακούμπ αγας, Ο λυκον τρώει τα πρόβατα. στον ίδιο δίσκο αφιερώνει ένα τραγούδι στην πατρίδα του, τη Ματσούκα: Η Ματσούκα χιλιάμορφος.
Στο τραγούδι αυτό θα σταθούμε για λίγο για να τονίσουμε τη δεύτερη μεγάλη καλλιτεχνική διάσταση του Σιμούλ’. Είναι ο αυθεντικός, γλαφυρός, ποντιακός λόγος,που χρησιμοποιεί στα τραγούδια του. Από τους στίχους αναβλύζει η αγνή τοπολαλιά του Πόντου. Άν ο Αμαραντίδης είναι χωρίς αμφισβήτηση ένας από τους γνήσιους μουσουργούς του ποντιακού τραγουδιού άλλο τόσο είναι ένας από τους καλύτερους στιχουργούς του ποντιακού τραγουδιού.
Ας απολαύσουμε τον στιχουργό Αμαραντίδη:
Η Ματσούκα χιλιάμορφος έν τ’ εμόν η πατρίδα
Έρθαν εδέβαν τα χρόνια μ’ κι άλλο ατείναν ‘κ’ είδα.
Να έμν’ αετέντς κι επέτανα με τ’ εμά τα κανάτια
‘ς ση Ματσούκαν ν’ εκόνευα, ‘ς σ’ ορμία, ‘ς σα τσακάτια.
Να έμν’ αετέντς κι επέτανα, ν’ έλεπα άλλο μίαν
παρχάρια τα κρύα νερά τ’ έμορφα τα χωρία.
Και ν’ έλεπα τα μέρια μουν με τα ψηλά τ’ ελάτια,
να επαριαθυμιάουμνε,ν’ επέρνα τα μουράτια μ’.
Να λάσκουμαι ‘ς σα μέρια μουν, Ματσούκα μ’, ‘ς σα γιαζία σ’
Όσον ‘νειροπαρέρθα ‘γω θα τρώει ‘με αρωθυμία σ’.
Τα μοναστήρια έρημα, τα καμπάνας ‘κι κρούνε
κι αγράνεμον, όντες φυσά, κλαίν και μοιρολογούνε!
Φίλες και φίλοι, το τραγούδι για τους λαούς, που τους κακομεταχειρίστηκε η ιστορία, πέρα από φορέας συναισθημάτων και εικόνων είναι και μέσο διάσωσης της ποντιακής γλώσσας.
Και σαν τέτοιο θα πρέπει να το διαφυλάξουμε, σαν κόρη οφθαλμού. Εμείς οι Πόντιοι στην Ελλάδα αν κάτι μαγαρίσαμε και εκμαυλίσαμε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, αυτό είναι η λέξη παράδοση.
Ο Γιώργος Αμαραντίδης είναι ίσως είναι η μόνη εξαίρεση από τον κανόνα. Το επιβεβαιώνει με το επόμενο τραγούδι του. Που είναι Δοξαστικό στην ομορφιά της γυναίκας που προκαλεί με το κάτασπρο χρόμα της η ξανθή και στον πόντο φαίνεται πως προκαλεί τα ερωτικά ήθη.
Ένας ακόμα στιχουργικός ποντιακός ερωτισμός της Ματσούκας!
Άσπρεσα άμον παπίν ‘ς σα χεριάτς κρατεί λαϊν
απ’ ατό νερόν που πίν πώς ν’ αφτάει υπομονήν
Ν’ ασάν ντ’ εφτάει ατέν γαρίν όι όι οί καρίν.
Την ίδια χρονιά 1990 ο Γιώργος Αμαραντίδης συνεργάζεται ξανά με το μοναδικό Γιάννη Αραμαντανίδη στα ποντιακά πνευστά και μας παραδίδει ένα διπλό άλμπουμ με τον τίτλο:
Γιωργος Αμαραντίδης 1990 και πάλι παράδοση
Τα τραγούδια του κατακτούν τις αίθουσες των ποντιακών κέντρων,γίνονται γρήγορα κτήμα των ποντίων καλλιτεχνών.
Έρθεν πουλί μ΄η άνοιξη, Αοίκον άπιστον εγάπ’, Γαλέα, πούλ’τσον τ’ άλογα σ’’, ‘Σ σο μουχαπέτ’ ι μ’ τραγωδώ, Φιλίτικον, μικρίτικον, Όντες ελέπω ‘σε να τρέεις.
Για την προσπάθεια του να προβάλει τον άσκαυλο και τον αυλό στο ποντιακό τραγούδι ο Γιώργος Αμαραντίδης θα πει: Εγώ έβαλα το νταούλι, τον ζουρνά, το αγγείο και τη φλογέρα στη δισκογραφία.
Ναι και λέει την αλήθεια, το ποντιακό τραγούδι επανήλθε στα τοπικά και χρονικά του όρια.
Βρήκε τα αυθεντικά μουσικά εκφραστικά μέσα. Μπορούσε τώρα να επαίρεται ότι βρήκε επιτέλους το δρόμο της παράδοσης. Στον Γιώργο Αμαραντίδη οφείλει πολλά. Ας ακούσουμε την βουκολικό άκουσμα της φλογέρας. Το χειλιαύρ’ ο Αυλός των χειλέων έτσι το έλεγαν και οι αρχαίοι. αυλό έπαιζαν και οι πάνες ΟΙ Σιλινοί και οι Σάτυροι συνοδεύοντας το Θεό του κρασιού Διόνυσο, και διασκεδάζοντας τις μούσες και τις μαινάδες.
Φιλίτικον Μικρίτικον ν’ ασάν που απαντάσε
ατούπές ‘ς σα στομόχειλα φιλεί φιλεί χορτάει σε.
Το 1992 βγάζει τον δίσκο ΄΄ο Σιμούλτς και ο Πόλιον΄΄ μία ακόμα συνεργασία που μας δίνει όμορφα τραγούδια της περιοχής Γαράσαρης του Πόντου. Τα τραγούδια, παραδοσιακά, τραγούδιονται και χορεύονται σ’ όλη την Ελλάδα. Το άγουρος είμ’ άγουρος γίνεται επιτυχία. Την ίδια χρονιά βγάζει τον προτελευταίο του δίσκο βυνιλλίου με τον τίτλο Παραδοσιακό αντάμωμα.
Στη συλλογή αυτή συμπεριλαμβάνει για πρώτη φορά τραγούδια πονετικά, που εμπεριέχουν το ανικανοποίητο της ζωής όπως: Πολλά ειν’ τα παράπονα μ’, Εδέβαν τα νεότητα μ’.Στην ίδια συλλογή έχει και ένα ιστορικό τραγούδι που αναφέρεται στους κρυπτοχριστιανούς του Πόντου.Η μουσική του αυτή καταγραφή σε μια περίοδο ιστορικής διεκδίκησης της ποντιακής γενοκτονίας φανερώνει τις πατριωτικές ανησυχίες και γνώσεις, που οφείλει να έχει κάθε Πόντιος μουσικός και στιχουργός, ώστε να μην χρησιμοποιεί τους αδόκιμους και ανιστόρητους όρους όπως:Τα χαμένα τα πατρίδας! ή την πατρίδα μ’ έχασα!. ή ο Πόντον εχάθεν!
Ξεριζωμένοι οι Πόντιοι.
‘Χάσεν η μάνα το παιδίν και το παιδίν τη μάναν
αλλ’ έφυαν ‘ς ση Ρούσιαν κι άλλ’ έρθαν ΄ς σην Ελλάδαν.
Άλλ’ επέμ’ναν ‘ς σα μέρια μουν ‘κ’ ενέσπαλαν τη γλώσσαν
από κρυφά χριστιανοί και φανερά εκλώσταν.
Οι σύνθετες λέξεις ήταν η γλωσσική έπαρση του λαϊκού στιχουργού τα μανουσοτσιτσέκοπα!
Τα κρύα τα νερά τα ψηλά τα ραχία. ήταν οι παραδείσιοι τόποι της Αλησμόνητης πατρίδας μας.
Έλα πουλόποπ μ’ με τ’ εμέν ‘ς σα ψηλά τα ραχία
‘ς σα μανουσοτσιτσάκοπα και ‘ς σα νερά τα κρύα.
1994 ο τελευταίος δίσκος Βινιλίου του Σιμούλ έχουμε μπει ήδη στην εποχή των CD
Ο δίσκος επιγράφεται Εγώ είμαι ας σον πόντον. Και πάλι κυριαρχεί η ίδια επωδός, στίχοι,μουσική Γιώργος Αμαραντίδης. Το περιεχόμενο ένα ακόμα κατάθεμα από την ψυχή του Σιμούλ. Οι στίχοι καθάριοι, γλωσσικά και ηθογραφικά διαμάντια της ποντιακής διαλέκτου.
Το πρώτο τραγούδι του αποτελεί την αυτοβιογραφία του με τον τίτλο: Εγώ είμαι ας σον Πόντον
Εγώ είμαι ας σον Πόντον,πόντιος κεμεντζετσής,
τραγωδιάνος,μασχαριάνος, πολλά τσιπουσλής.
.Ο δίσκος είναι ένα ακόμα ερωτικό αφιέρωμα στον ορεινό Πόντο. Κυρίαρχος είναι ο μονός ρυθμός του τίκ. Το τραγούδι με τον τίτλο:
Εγώ είμαι τσ’ ανατολής, τη Ματσούκας το άστρον.
με το έξυπνο ρεφρέν:
Ναϊλί εμέν’ τον άχαρον, ναϊλί εμέν τον μαύρον,
Εσ’κώθαν οψεζ’νά γαρκά και θέλ’ν να κρούν τον ταύρον.
έγινε μία από τις πιο μεγάλες επιτυχίες.
Φίλες και φίλοι ο Γιώργος Αμαραντίδης μετά το 1994 θα εκδώσει μία σειρά από μουσικές δημιουργίες, αυτή τη φορά σε δίσκους με ψηφιακό σήμα, τα γνωστά C.D.
Βρίσκεται σε ηλικία 50 χρόνων, στο απόγειο της καλλιτεχνικής του ωρίμανσης
Θα συνεργαστεί με πολλούς πόντιους τραγουδιστές και μουσικούς από τη λαϊκή παράδοση της Ελλάδας.
Το 1987 καταγράφει στην ιστορική συλλογή με 21 τραγούδια: με τίτλο Μνήμη γενοκτονίας Πόντου. (Με τίτλους όπως: Ο Πόντον όλον έρημον, Πατρίδα μ’ ακριτομάνα, Τρανόν κακόν και άδικον, Πάντα απές σα στρράτας, Άχ! Πατρίδα μ’ Τραντέλλενε αμάραντε, ‘Σ σον Πόντον άψιμον καίει. Ας έεις Πόντε μ’ τ’ αμάραντα σ’.)
Τον ίδιο χρόνο συνεργάζεται με ινδούς μουσικούς. Είναι άλλος ένας δίσκος ΄΄ Κεμεντζές φωνή΄΄ της Saraswati όπου συναντιούνται Έλληνες και Ινδοί δεξιοτέχνες. Τη φορά αυτή ο Γιώργος Αμαραντίδης (κεμεντζές, φωνή) συμπράττει με μια ομάδα καταξιωμένων Ινδών μουσικών (σιτάρ, φλάουτο από μπαμπού, τραγούδι, τάμπλα) και το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα γοητευτικό.
Το 1988 συνεργάζεται με την στέγη γραμμάτων και τεχνών του υπουργείου πολιτισμού και εκδίδει το όνειρο της ζωής του,όπως με έλεγε, να εκδώσει κάποτε τα τραγούδια του ακριτικού κύκλου. Βγάζει τη συλλογή με τίτλο Ακρίτας όντες έλαμνεν.
Την καλλιτεχνική επιμέλεια είχε ο Γιώργος Κωστάντσος ο Χρόνης Αϊδονίδης και ο Χριστόδουλος Μητροπάνος. Η συλλογή φιλοξένησε όλα τα ακριτικά ποντιακά τραγούδια.
Συμμετέχει επίσης στη συλλογή του αρχείου ελληνικής μουσικής το 1977 με τους Χρόνη Αϊδονίδη τον Κύπριο Σίκη καταγράφοντας τα ποντιακά κάλαντα.
Το 1977 σε συνεργασία με την Δώρα Στράτου συμμετέχει σε ένα άλμπουμ με τον τίτλο Θράκη
Πόντος νο 3. καλλιτεχνικές συμμετοχές Μπουζαμάνης Κώστας Δώρα Στράτου
1996 θα μετάσχει σε μια έκδοση με τον τίτλο ελληνικά μουσικά όργανα με το Σωκράτη Σινόπουλο. Στις εκδόσεις Τάσου Κυριακίδη θα βγάλει τις συλλογές Ευξείνια Παρακαταθήκη με 14 ακριτικά τραγούδια.
Μια δουλειά με το Στάθη Νικολαίδη είναι αποτέλεσμα νέας συνάντησης με τίτλο Ποντιακό γλέντι με το Στάθη Νικολαϊδη.
Με τον Παναγιώτη Θεοδωρίδη μία ακόμα δουλεία με τον τίτλο Πόντος μνήμη παράδοση.
Και τελευταία μια μοναδική δουλειά με τον Σοφιανίδη τον Γιώργο ένα αφιέρωμα στη Ματσούκα.
Προσπαθήσα να αποχαιρετίσω με την προσέγγιση του μουσικού έργου του τον καλιτέχνη και τον άνθρωπο, την εξέλιξη και την επαγγελματική σταδιοδρομία του μελωδού και στιχουργού Γιώργου Αμαραντίδη,μέσα από την δισκογραφική του δουλειά.
Η όλη προσπάθεια είχε ως αφετηρία τη μεγάλη εκτίμηση στον πόντιο καλλιτέχνη, που έδωσε περιεχόμενο και αξιοσύνη στην ποντιακή παράδοση.
Με περίσσια αγάπη, και θαυμασμό αποχαιρετώ τον γιώργο Αμαραντίδη με λίγα λόγια
Αγάπης και θαυμασμού
Στον Γιώργο Αμαραντίδη.
Με πατριωτικό σπαραγμό σκύβουμε το γόνυ σήμερα μπροστά σου, γλυκόλαλε τραγωδιάνε και απολλώνιε κεμεντσετζή.
Μαζί με τον πόνο για το χαμό σου, νιώθουμε παράλληλα και περηφάνια που ο ποντιακός ελληνισμός γαλουχήθηκε για πενήντα χρόνια με το μουσικό σου πολιτισμό και την ιστορική σου συνέπεια. Ήσουν ένας σεμνός και μέγιστος λειτουργός της ποντιακής μούσας γέννημα και θρέμμα της παρχαρομάνας και αμόλυντης Ματσούκας.
Το μουσικό σου έργο κατάθεμα ψυχής και η προσφορά σου στην ποντιακή μουσική σημάδεψε καθοριστικά την πορεία και την εξέλιξη του ποντιακού τραγουδιού. Είσαι ο φλαμπουράτες της ποντιακής παράδοσης θα ήταν μεγάλη παράληψη να μη σου το αναγνωρίσουμε σήμερα.
Ως ομηρικός ραψωδός σεβάστηκες την ομηρική μας γλώσσα και ως άλλος Δημόδοκος τραγούδησες τον έρωτα και τη χαρά τον πόνο και την ξενιτιά και έκλαψες με οδυρμούς την κουρσεμένη μας πατρίδα. Φίλε Γιώργο, συγκεντρωθήκαμε χθες,εγώ, ο Παναγιώτης, ο ανεψιός σου ο Στέλιος, η φίλη σου η Ελένη, το καλλιτεχνικό σου παιδί, ο Γιώργος ο Σοφιανίδης και συνομιλήσαμε νοερά μαζί σου. Να ξέρεις το κάναμε από αγάπη και θαυμασμό γι αυτό που πάντα ήσουν: Ένας σεμνός και δίκαιος άνθρωπος, που αφιέρωσε όλη του τη ζωή για την ύπαρξη και συνέχεια του ποντιακού ελληνισμού. Το Μουσικό σου δημιούργημα ήταν ένα βάλσαμο στις ψυχές όλων μας. Τα τραγούδια σου χρυσά διαμάντια θα επιβεβαιώνουν τον κανόνα ότι οι μουσικοί του λαού και της παράδοσης δε λιποψυχούν και δεν πεθαίνουν ποτέ. Εσένα,, τον ταπεινό, εσένα τον μουσηγέτη, εσένα τον αθάνατο, αποχαιρετώ σήμερα με στίχους παρμένους από το περιβόλι της παράδοσης.
“Εγώ έμν’ π’ ετραγώδεσα εφτά νύχτας κι’ ημέρας,
’ς ση Δεσποινίτσας τη χαράν, ’ς ση Κωσταντή τον γάμον.
Εφτά ημέρας ‘ς σο πόδαρ και ναι, πουθέν ‘κ’ εκάτσα,
έπαιξα κι ετραγώδεσα το στόμα μ’ ξάϊ ‘κ’ εστάθεν,
έναν τραγώδ’ δύο φοράς κανείς ‘κ’ έκ’σεν να λέγω”.
