Όλγα Μούσιου-Μυλωνά
Σχολική Σύμβουλος Π.Ε.
Η ισότητα των φύλων και η εξάλειψη κάθε μορφής διακρίσεων κατά των γυναικών υπηρετείται ως εθνικός στόχος στην Ελλάδα με την εφαρμογή του Εθνικού Προγράμματος Δράσης για την Ισότητα. Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού επιδιώκεται η ισότητα ανδρών και γυναικών στην οικονομική, την επαγγελματική, την πολιτική και την κοινωνική ζωή, καθώς και η ίση συμμετοχή και εκπροσώπηση των δύο φύλων στον πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό τομέα.
Όμως, παρά τις σημαντικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να υπάρχει η αντίληψη ότι οικογένεια και επαγγελματική σταδιοδρομία, δηλαδή ιδιωτική και δημόσια σφαίρα λειτουργίας, είναι διαχωρισμένες και ταυτισμένες η πρώτη με τις γυναίκες και η δεύτερη με τους άντρες.
Η διχοτόμηση δημόσιων και ιδιωτικών δραστηριοτήτων και η παραδοσιακή αντιστοίχησή τους με τους ρόλους των αντρών και των γυναικών αντανακλά το διαχωρισμό μεταξύ παραγωγικής και οικογενειακής λειτουργίας. Παρόλο που σήμερα οι γυναίκες εισδύουν δυναμικά στην παραγωγή, η θέση τους βρίσκεται στη βάση των παραγωγικών διαδικασιών και παραμένει στις περισσότερες περιπτώσεις μακριά από τα κέντρα λήψης των αποφάσεων, την πολιτική, την παραγωγή τεχνολογικής και επιστημονικής έρευνας, πεδία που με φυσικό τρόπο συνεχίζουμε να τα θεωρούμε ανδρικά.
Παράλληλα, μέσα στην οικογένεια ο κατά φύλο καταμερισμός της εργασίας παραμένει παραδοσιακός, με πολύ μικρή συμμετοχή του άντρα στις οικογενειακές εργασίες και οι ρόλοι των φύλων μέσα από την πρωτογενή οικογενειακή κοινωνικοποίηση εμπεδώνουν στη συμπεριφορά των παιδιών με ισχυρές κοινωνικές διαδικασίες τη διάκριση μεταξύ των δύο φύλων. Επίσης, μέσα στην οικογένεια καλλιεργείται η αυτοαντίληψη και η αυτοπεποίθηση των φύλων για τις επαγγελματικές τους προοπτικές μέσα από τις προσδοκίες των γονέων για το μέλλον των παιδιών τους.
Έτσι, η απουσία και η υποεκπροσώπηση των γυναικών στις αξιόλογες θέσεις και τα επαγγέλματα αιχμής οφείλονται κυρίως στις αντιλήψεις που υιοθετούν οι ίδιες οι γυναίκες για την ικανότητά τους για ενασχόληση με υψηλού κύρους θέματα. Συνοπτικά, φαίνεται ότι στη βάση αυτού του ιδιότυπου κοινωνικού αποκλεισμού, που διαμορφώνεται και διαμορφώνει την ταυτότητα των γυναικών ως κοινωνικών υποκειμένων, βρίσκεται η προτεραιότητα που δίνεται στον οικογενειακό τους ρόλο, σε βάρος του δημόσιου εαυτού τους.
Είναι προφανές ότι η αιτία του προβλήματος βρίσκεται στις βαθιά ριζωμένες στερεότυπες κοινωνικές αντιλήψεις και είναι δύσκολο το εγχείρημα της αποδόμησης αυτών των παραδοσιακών νοοτροπιών που στερούν την κοινωνία από ένα δημιουργικό κομμάτι του ανθρώπινου δυναμικού της.
Η αλλαγή του ρόλου των στερεότυπων αντιλήψεων για τα δύο φύλα μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα από το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Το σχολείο φαίνεται να αποτελεί ένα προνομιακό πεδίο για την καταπολέμηση αυτών των στερεοτύπων. Η εφαρμογή προγραμμάτων για την ισότητα των φύλων στο σχολείο είναι στρατηγικής σημασίας, γιατί η συμβολή τους στη διαμόρφωση στάσεων και αντιλήψεων σε μια τρυφερή και ευαίσθητη ηλικία, που οι στερεότυπες απόψεις δεν έχουν αποκτήσει τη σκληρή και αδιαπέραστη «κρούστα» της παγιωμένης συμπεριφοράς, είναι καθοριστική και εξαιρετικά σημαντική.
Δεν ωφελούν, όμως, οι αποσπασματικές και μεμονωμένες δράσεις, αλλά χρειάζεται μια συντονισμένη προσπάθεια σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, η οποία θα στοχεύει αφενός στην κατανόηση από όλους των αντιλήψεων που στηρίζουν και διατρέχουν σιωπηρά τη συγκρότηση της ταυτότητας των φύλων στην Ελλάδα, αφετέρου στην ενθάρρυνση των γυναικών για μεγαλύτερη συμμετοχή στα επαγγέλματα αιχμής και στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Και βέβαια, η εφαρμογή ανάλογων προγραμμάτων για την ισότητα των φύλων συνεισφέρει πολλά στην κοινωνική αλλαγή, αλλά δεν είναι αρκετή από μόνη της. Χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια σε όλα τα επίπεδα της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής, με δυο λόγια μια ολιστική παρέμβαση. Πολύ επιγραμματικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε κάποια από τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν θεσμικά, όπως:
. Βελτίωση των νομοθετικών ρυθμίσεων για τη διασφάλιση και την προστασία της εργασίας και της μητρότητας. Να δίνεται ίση αμοιβή για ίση προσφορά εργασίας σε άντρες και γυναίκες στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Ειδικά στον ιδιωτικό τομέα σε πολλές περιπτώσεις οι γυναίκες υφίστανται πιέσεις που σχετίζονται με το φύλο τους (σεξουαλικές παρενοχλήσεις, χαμηλότερες αμοιβές, «συμβόλαια» για την αποφυγή εγκυμοσύνης, απολύσεις εξαιτίας της μητρότητας, κλπ.).
. Βελτίωση των κοινωνικών παροχών, δηλαδή καλύτερη ποιότητα ζωής, προστασία της υγείας, πρόνοια και περίθαλψη, που αφορούν φυσικά και τα δύο φύλα, αλλά και κοινωνικές δομές υποστήριξης της οικογένειας, όπως είναι οι βρεφονηπιακοί σταθμοί, τα κέντρα δημιουργικής απασχόλησης παιδιών, τα κέντρα φροντίδας των ηλικιωμένων, κλπ.
. Νομοθετικές ρυθμίσεις για την προώθηση των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών και οικονομικών αποφάσεων (ποσοστώσεις, κλπ.)
. Υποστήριξη της γυναικείας εργασίας στον αγροτικό τομέα, στην επιχειρηματικότητα και στην επιστημονική έρευνα
. Δράσεις και ενέργειες για τη συμφιλίωση των επαγγελματικών και των οικογενειακών ευθυνών. Κριτική στα πρότυπα που προβάλλονται από τα Μ.Μ.Ε. και δημιουργούν εσφαλμένες εντυπώσεις για τους ρόλους των φύλων.
. Ειδικές δράσεις και παρεμβάσεις διαδραστικού χαρακτήρα στο χώρο της εκπαίδευσης για την αλλαγή νοοτροπίας και αντιλήψεων, όπως το πρόγραμμα που παρουσιάζουμε σήμερα.
. Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που θα υλοποιήσουν προγράμματα για την ισότητα.
. Αναμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού, το οποίο με άμεσο τρόπο είτε με υπόρρητες αναφορές καλλιεργεί τις στερεότυπες αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων.
. Εμπλουτισμός των βιβλιοθηκών με βιβλιογραφία σχετική με θέματα ισότητας.
. Έρευνα σε θέματα φύλου στην τοπική κοινωνία και ευρύτερα.
Πέρα, όμως, από τις παραπάνω δράσεις, ο καταμερισμός της εργασίας στην οικογένεια, οι διαπροσωπικές ανθρώπινες σχέσεις, η καθημερινή συμπεριφορά είναι θέματα νοοτροπίας και αντιλήψεων και χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να αλλάξουν και θα πρέπει να αλλάξουν, γιατί σε μια ευνομούμενη και δημοκρατική πολιτεία, όπως είναι η ελληνική, θα πρέπει να επικρατούν συνθήκες πραγματικής ισότητας για όλους.
Επομένως, στόχος μας μέσα από τέτοιου είδους προγράμματα και δράσεις είναι η χειραφέτηση αντρών και γυναικών, η δυνατότητα ελεύθερης επιλογής επαγγέλματος και η συμπόρευση των φύλων μέσα στην κοινωνία με ελευθερία, ισοτιμία, συνεργασία και αλληλοσεβασμό, η δημιουργική συλλειτουργία αντρών και γυναικών στην ιδιωτική και δημόσια ζωή με πνεύμα αλληλοπεριχώρησης και αλληλεγγύης, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.
