ΠΑΛΑΜΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Του παπαδάσκαλου
Κωνσταντίνου Ι. Κώστα

Τον 14ο αιώνα η Δύση με τον εκλατινισμένο Βαρλαάμ, ήρθε στην Ανατολή για να μας αλλάξει τα φώτα. Να μας πάρει από τη χώρα του ακτίστου φωτός και να μας μεταφέρει στο κτιστό φως, να αλλοιώσει την ψυχή και τον πολιτισμό μας. Στην πρό(σ)κληση της Δύσης απάντησε, αποδεχόμενος την πρόσκληση για διάλογο, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Η θέση του δεν προέκυψε ως πειραματική επεξεργασία εργαστηρίου, ήταν Εκκλησιαστική βιωματική εμπειρία. Συγκεφαλαίωσε εν εαυτώ όλους τους προ αυτού Πατέρες και απάντησε.
‘’Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς αγωνίστηκε για να κρατήσει την ορθόδοξη Θεολογία στερεωμένη στη βάση της πίστεως, ελεύθερη από τον καταναγκασμό και τη δουλεία της λογικής. Θεολογία είναι ο λόγος για το Θεό, και για το Θεό δεν μιλάμε με τη λογική και δεν μπορούμε να τον φτάσουμε με τη γνώση. Η ορθόδοξη Θεολογία, η πίστη της Εκκλησίας δεν είναι οι διανοητικές κατασκευές και τα λογικά σχήματα, καθώς μας δίδαξε στα νεώτερα χρόνια το πνεύμα της Δύσεως. Η ορθόδοξη Θεολογία είναι πείρα αγιωσύνης. Αυτή την πείρα κι αυτό το φρόνημα να έχουμε κι εμείς σαν ορθόδοξοι’’. (Μητροπολίτης Κοζάνης Διονύσιος, 1970)
Σύμφωνα με την ορθόδοξη αντίληψη ο Τριαδικός Θεός δεν είναι εντελώς απρόσιτος, όπως πιστεύει η Δύση, αλλά γίνεται προσιτός με την άκτιστη χάρη Του και τις άκτιστες ενέργειές Του που είναι μέρος της θείας ύπαρξής Του. Ο άνθρωπος μπορεί πραγματικά να συναντήσει το Θεό και δεν είναι περιορισμένος να συμπεράνει απλώς και μόνο την ύπαρξή Του. Η συνάντηση όμως αυτή θα γίνει με τρόπο ησυχαστικό, δηλαδή θα γίνει στο χώρο της καρδιάς. Η αναζήτηση του Θεού δεν γίνεται με την ανθρώπινη διάνοια μόνο, αποκομμένη από την υπόλοιπη ανθρώπινη ύπαρξη, αλλά με τον όλο αδιαίρετο άνθρωπο, και κέντρο αυτής της αναζητητικής προσπάθειας είναι η ανθρώπινη καρδιά.
Όσοι σήμερα, και στο δικό μας ορθόδοξο χώρο, προσπαθούμε με λογική πιεστική επιχειρηματολογία να πείσουμε όσους αμφιβάλλουν ότι ο Χριστός είναι ο σαρκωμένος Θεός, ακολουθούμε τον Βαρλαάμ και δεν έχουμε πραγματικά συναντήσει τον αναστημένο Χριστό. Γι’ αυτό και δεν τολμούμε να τους πούμε: έρχου και ίδε. Να ‘ρθούν πού και να δουν τι. Έτσι αντί να τους φέρουμε με αγαλλίαση στον αναστημένο Χριστό, τους επιβάλλουμε με πολεμικό μένος και φανατισμό μια ιδεολογική τυραννία, που υπηρετεί μόνο την προσωπική μας εξουσιαστική ματαιοδοξία.
Η θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά είναι ο γενεσιουργός πυρήνας μιας άλλης (ορθής) αντίληψης για το Θεό και για τη δυνατότητα προσέγγισής του από τον άνθρωπο, που καθίσταται ταυτόσημη και γι’ αυτό στη δόμηση μιας κοινωνίας και ενός πολιτισμού στον αντίποδα κάθε ακοινώνητης έπαρσης, απομόνωσης και φαρισαϊκής αυτοδικαίωσης.