Χαρίτων Καρανάσιος
Τα αγάλματα και τα μνημεία στήνονται για να θυμίζουν πρόσωπα ή γεγονότα. Σήμερα μάλιστα, που η ιστορία απαξιώνεται από αποδομιστές ή κακοποιείται από κενό εθνικισμό, τα αγάλματα αποκτούν ιδιαίτερη αξία. Στέκουν και στην πλατεία της Κοζάνης τρία αγάλματα, αλλά ποιος ξέρει το τι και το γιατί.
Ένα από τα τρία ξεχασμένα αγάλματα είναι αυτό του ιατροφιλοσόφου Γεωργίου Σακελλαρίου. Το άγαλμα δεν στήθηκε βέβαια τυχαία. Ο Σακελλάριος είναι ο σημαντικότερος Κοζανίτης από ιδρύσεως Κοζάνης. Κάποια στοιχεία για αυτόν έχουν καταγραφεί (π.χ. η χρήσιμη εργασία του κ. Β. Πασχαλίδη), πρόσφατα όμως εκπονήθηκε επιστημονική μελέτη, η οποία απετέλεσε τη Διδακτορική Διατριβή της βιολόγου και καθηγήτριας του 3ου Λυκείου Κοζάνης κ. Βασιλικής Νοτοπούλου υπό τον τίτλο: «Ο Κοζανίτης ιατροφιλόσοφος Γεώργιος Σακελλάριος (1767-1838). Ο βίος, το έργο και η συμβολή του στην εξέλιξη της Ιατρικής κατά την εποχή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού με βάση τα ανέκδοτα αυτόγραφά του». Η πολυσέλιδη Διατριβή εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο 2011 στο Π/μιο Ιωαννίνων με βαθμό «Άριστα», αποσπώντας διθυραμβικές κριτικές.
Η ανωτέρω εργώδης μελέτη περιλαμβάνει διεξοδική ανάλυση του βίου, εκδεδομένων και ανέκδοτων έργων, και της προσωπικής βιβλιοθήκης του Σακελλαρίου, κυρίως βάσει άγνωστων και ανέκδοτων χειρoγράφων καθώς και αρχειακών πηγών. Επίσης, περιλαμβάνει στοιχεία για την κοινωνία της Κοζάνης καθώς και για το επίπεδο της Ιατρικής σε Ευρώπη και Ελλάδα κατά την εποχή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Περαιτέρω, παρουσιάζει την ιστορία και εξέλιξη στη θεραπεία ορισμένων συνήθων νοσημάτων (πανώλη, ελονοσία, ευλογιά, αφροδίσια). Το κύριο βάρος της εργασίας όμως είναι η παρουσίαση του ιατρικού έργου, που σώζεται ανέκδοτο και ανεκμετάλλευτο σε αυτόγραφα χειρόγραφα του Σακελλαρίου στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης. Πρόκειται κυρίως για μεταφράσεις τριών βασικών ιατρικών έργων Γερμανών κορυφαίων επιστημόνων (Θεραπευτική, Παθολογία, Νοσολογία). Από την ανάλυση και σύνθεση των έργων προκύπτει ως συμπέρασμα η συμβολή του Σακελλαρίου στην εξέλιξη της Ιατρικής στην Ελλάδα, μέσω της μεταφοράς της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιατρικής βιβλιογραφίας, ακόμη μέσω της δημιουργίας νεοελληνικής ιατρικής ορολογίας, καθώς και μέσω της επίδρασης των βασικών ιατροφιλοσοφικών ρευμάτων ως προς τη μέθοδο της προσέγγισης των νόσων. Πέραν αυτών, ο Σακελλάριος με το έργο του συνέβαλε στην καταπολέμηση των δεισιδαιμονιών του λαού.
Τι κρατάμε από τον Σακελλάριο: Ένα ορφανό παιδί από τη μικρή Κοζάνη, γόνος καλής οικογενείας αλλά με οικονομικές δυσκολίες, επέτυχε (και με την υποστήριξη συγγενών και φίλων), μετά από θητεία στο εμπόριο στην Ουγγαρία, να κατακτήσει το ανώτατο επίπεδο γνώσης της εποχής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σπουδάζοντας φιλοσοφία στην Πέστη και ιατρική στη Βιέννη. Ακόμη επέτυχε να καταξιωθεί μεταξύ των σημαντικοτέρων ιατρών και επιστημόνων της Ιατρικής στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, μετείχε στην επαναστατική κίνηση του Ρήγα, γεγονός που το πλήρωσε, θυσιάζοντας μια λαμπρή καριέρα στη Βιέννη. Πέραν της ενασχόλησης με την Ιατρική, μετέφρασε και εξέδωσε τα πρώτα αρχαιογνωστικά έργα, αλλά συγκαταλέγεται και στους πρώτους Νεοέλληνες ποιητές.
Η ανθρώπινη πλευρά του: Μικρός έχασε τον πατέρα του, έχασε γρήγορα παππού, θείους, τον πρώτο γιο και την πρώτη σύζυγο, μετά τη μάνα και τον πεθερό του Μεγδάνη. Έφυγε κυνηγημένος από Βιέννη, Πέστη, Βουκουρέστι λόγω της επαναστατικής του δράσης. Εξαναγκάστηκε από τον Αλή πασά και άλλους πασάδες να εργαστεί στις Αυλές τους. Περιηγητές που τον συνάντησαν, ο λόρδος Βύρων, ο Πουκεβίλ κ.ά., μιλούν με θαυμασμό για αυτόν. Αγωνίστηκε μόνος, κοινωνικά και επιστημονικά, σε εποχές αμάθειας. Την ίδια εποχή που ο Σακελλάριος μετέφερε στην Ελλάδα την τελευταία λέξη της ιατρικής επιστήμης, και προσέφερε τις υπηρεσίες του σε Κοζάνη και ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ παράλληλα έγραφε ποίηση και έργα για την ελληνική ιστορία, οι προύχοντες στην Κοζάνη διεξήγαν αιματηρό εμφύλιο συνεργαζόμενοι είτε με τον στρατό του Αλή πασά είτε του σουλτάνου. Ελάχιστοι θα μπορούσαν να καταλάβουν έναν κοσμοπολίτη ιατροφιλόσοφο με ευαισθησίες για Επιστήμη, Ιστορία, Λογοτεχνία, Γλώσσα στις αρχές του 1800 στην Κοζάνη. Η μοναξιά της κορυφής. Η μοναχικότητά του όμως τον έκανε να αποδειχθεί δημιουργικός στην επιστήμη. Ο Σακελλάριος ήταν πολύ πιο μπροστά από την εποχή του. Και αυτό είναι το χαρακτηριστικό των μεγάλων ανδρών. Να βλέπουν μπροστά, και να βοηθούν και τους άλλους να πάνε μπροστά. Και ο Σακελλάριος το έκανε σε κοινωνικό, ιδεολογικό και επιστημονικό επίπεδο. Για αυτό τον τιμάμε.
Έμπορος, ιατροφιλόσοφος, επιστήμονας, ιατρός, ιστοριοδίφης, λόγιος, λογοτέχνης, διανοούμενος, επαναστάτης, κοσμοπολίτης, με σπάνια ευφυία και διανοητικές ικανότητες, ο Σακελλάριος αποτελεί ένα είδος homo universalis για την εποχή του, και επαξίως συναριθμείται στους σημαντικότερους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, της εμβέλειας ενός Κοραή ή Ρήγα. Αν αυτό δεν είναι ευρύτερα γνωστό, οφείλεται στο κενό έρευνας. Ακριβώς, το κενό αυτό καλύπτει η ανωτέρω Διατριβή, που θα αποτελέσει τη βάση για την περαιτέρω μελέτη του έργου του.
Τι άλλο κρατάμε; Στη Βιβλιοθήκη Κοζάνης φυλάσσεται ανεκμετάλλευτο σημαντικό υλικό και για τον Σακελλάριο αλλά και για άλλους λογίους. Αναμένουμε, ο Δήμος Κοζάνης, εκσυγχρονίζοντας δομές και νοοτροπίες, να προωθήσει κάποτε ένα σοβαρό πρόγραμμα επιστημονικής αξιοποίησης της Βιβλιοθήκης. Εύγε στον Δήμο για τα σχέδιο του νέου κτηρίου της Βιβλιοθήκης, αλλά απαιτείται επειγόντως κανονισμός, πρόσβαση των επιστημόνων στο αρχειακό υλικό και προώθηση της έρευνας. Και εδώ, παρά την προθυμία των βιβλιοθηκονόμων, δεν πάμε καλά, όσα «καλά λόγια» κι αν λένε παντοειδείς «επίσημοι» από ευγένεια αλλά και άγνοια.
Το τελευταίο: Η Διατριβή της (διδακτόρισσας ή ντοτορέσσας πλέον) κ. Νοτοπούλου, χαρακτηρίζεται από Διεπιστημονικότητα, καθώς η ίδια αφενός διάβασε τα πρωτότυπα χειρόγραφα του Σακελλαρίου (περί το 1800), αφετέρου ενέταξε το έργο του στην Ιστορικότητα, κοινωνικά και επιστημονικά, επεξεργαζόμενη με θαυμαστό τρόπο το αρχειακό υλικό, και χρησιμοποιώντας πλούσια ελληνική και ξένη βιβλιογραφία. Στην προκειμένη περίπτωση απαιτούνταν γνώσεις Παλαιογραφίας, Φιλολογίας, Ιστορίας, Ιατρικής, Φαρμακευτικής, Βιολογίας. Παρά τη συνδρομή από ειδικούς, η Διεπιστημονικότητα είναι σπάνια σε επιστημονικές εργασίες. Εύγε, λοιπόν, στη δρ. Βασιλική Νοτοπούλου για την πρώτη Διδακτορική Διατριβή που βασίζεται στο υλικό της Βιβλιοθήκης!
Κι όταν περνάτε μπροστά από τον μαρμαρωμένο ιατροφιλόσοφο, πέστε του να μη νιώθει μόνος. Επιτέλους, μετά από 200 χρόνια, κάποιος μελέτησε τα χειρόγραφά του.
