Η Χάρη της Παναγίας γιορτάζεται τον Δεκαπενταύγουστο απ’ άκρη σ’ άκρη της χώρας, ενώ τα πανηγύρια καλά κρατούν και σε ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία.
Τη μέρα αυτή οι Έλληνες δεν λυπούνται για την Παναγία που «έφυγε», αλλά χαίρονται γιατί πήγες να βρει τον μονάκριβο Γιο της. Γι’ αυτό και ο Δεκαπενταύγουστος ονομάστηκε το «Πάσχα του Καλοκαιριού». Κανένα άλλο πανηγύρι στη χώρα μας δεν έχει την αίγλη και την κατάνυξη της Παναγίας, ούτε πουθενά στον κόσμο γιορτάζουν με τόσους χορούς και τραγούδια την Κοίμηση της Θεοτόκου.
Στη Δυτική Μακεδονία το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου έχει το δικό του χρώμα. Το επίκεντρο των εκδηλώσεων, όπως κάθε χρόνο είναι η Παναγία Σουμελά στις πλαγιές του Βερμίου, η οποία αποτελεί σημείο αναφοράς για χιλιάδες βοειοελλαδίτες που ανηφορίζουν για να προσκυνήσουν την Παναγία την Σουμελιώτισσα, κάτι πολύ αναμένεται να συμβεί και αύριο.
Στη Σιάτιστα το έθιμο των καβαλάρηδων θέλει μεγάλες παρέες με στολισμένα άλογα να επισκέπτονται το Μοναστήρι του Μικροκάστρου το μεσημέρι και στη συνέχεια να επιστρέφουν στην κωμόπολη, όπου το γλέντι στις πλατείες διαρκεί μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.
Η λειτουργία στη Μονή της Παναγίας Μικροκάστρου γίνεται με ξεχωριστή κατάνυξη. Την λειτουργία παρακολουθούν προσκυνητές καβαλάρηδες πάνω σε ολοστόλιστα άλογα. Όταν η λειτουργία τελειώσει οι καβαλάρηδες επιστρέφουν στην πόλη, όπου τους υποδέχεται πλήθος κόσμου που περιμένει να ξεκινήσει η μεγάλη γιορτή, με χορούς και τραγούδια στις πλατείες και στις γειτονιές. Το έθιμο χρονολογείται από την Τουρκοκρατία, όταν το πανηγύρι της Παναγίας ήταν από τις ελάχιστες στιγμές που οι Έλληνες ένοιωθαν ελεύθεροι.
Στη Βλάστη το πανηγύρι κρατά τρεις ολόκληρες ημέρες με κύριο χαρακτηριστικό τον «Τρανό Χορό», που στήνεται στα λιβάδια, όπου χιλιάδες κόσμου σχηματίζουν έναν μεγάλο γύρο. Πρώτοι πιάνονται στο χορό οι γεροντότεροι από τους άντρες, στη συνέχεια οι νεότεροι και στο τέλος οι γυναίκες με ανάλογη σειρά.
Το έθιμο του Τρανού Χορού συναντάται και σε άλλα βλαχοχώρια της Δυτικής Μακεδονίας, όπως στην Αβδέλλα, στη Σαμαρίνα, στην Κλεισούρα, στα Νάματα κ.λ.π. Παλιά οι άντρες ήταν ντυμένοι με παραδοσιακές στολές (τσιπούνια) και οι γυναίκες με κεντημένες παραδοσιακές φορεσιές.
Στην καρδιά της Πίνδου, στα 1.450 μέτρα υψόμετρο βρίσκεται η Σαμαρίνα, το μεγαλύτερο βλαχοχώρι της χώρας, το οποίο τον χειμώνα έχει ελάχιστους κατοίκους. Όμως τα …παιδιά της Σαμαρίνας, γυρίζουν πάντα στα μέρη τους τη γιορτή της Παναγίας. Στις 14-15 Αυγούστου, εκατοντάδες απανταχού Σαμαρινιώτες ακολουθούν τους αργόσυρτους ρυθμούς του κλαρίνου, χορεύοντας και γλεντώντας στην πλατεία του χωριού. Στις 16 Αυγούστου συναντιούνται στο προαύλιο της εκκλησίας της Μεγάλης Παναγίας, χορεύοντας το πατροπαράδοτο «τσιάτσιο», που έχει τις ρίζες του στη εποχή της Τουρκοκρατίας.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΗΤΤΑΣ
