ΜΕΡΟΣ 1ον
ΤΟΥ ΑΘΗΝΟΔΩΡΟΥ
ΤΑΝΙΔΗ
• Προοίμιο:
Το πρώτο τέταρτο του απελθόντος αιώνος , υπήρξε η χρονική περίοδος, η οποία σημάδεψε ανεξίτηλα την νεώτερη ελληνική ιστορία. Τα χρόνια 1919-1922, υπήρξαν τα εντονότερα.
Στις 2 Μαΐου 1919, σε μία μεγαλειώδη εθνική έξαρση του ελληνικού γένους, σ` ένα αλλιώτικο πανηγύρι, η ελληνική πλέον Σμύρνη, πνίγηκε στην γαλανόλευκη. Ύστερα από έναν χρόνο ο ελληνικός λαός της Ανατολικής Θράκης, παραληρούσε κι` αυτός από ενθουσιασμό και υπερηφάνεια υποδεχόμενος τον Έλληνα βασιλέα Αλέξανδρο. Ο ελληνισμός, όχι μόνο της Ιωνίας και της Ανατολικής Θράκης, αλλά ολόκληρο το ελληνικό έθνος, που ήταν από αιώνες αγκιστρωμένο στο όραμα της ανακτήσεως των αείποτε ελληνικών θρακικών και μικρασιατικών ακτών, είδε την παρουσία των ελληνικών στρατευμάτων στις περιοχές, ως απελευθερωτική της πατρίδος του Ορφέα και του Ομήρου, ως εκπλήρωση των απαράγραπτων αλυτρωτικών αισθημάτων των απανταχού Ελλήνων. Πίστεψε ότι η απόφαση του Συμμαχικού Συμβουλίου, θα μπορούσε να είναι η αρχή της ικανοποιήσεως των πατερικών ονείρων.
Στις 9 Σεπτεμβρίου 1922, ύστερα από σαράντα μήνες χαράς και αγαλλιάσεως, είδε το ελληνικό έθνος, να τυλίγουν τις όμορφες αυτές περιοχές του ελληνισμού, το μάτι της Ανατολής και το στολίδι της χριστιανικής Ασίας, τα σάβανα του θανάτου και το δράμα του ξεριζωμού. Είδε, την χρονική αυτή διάρκεια του 1922, μέσα σε μία Δαντική κόλαση του ελληνισμού της Ιωνίας, της Ανατολικής Θράκης και του Πόντου, να τίθεται η ταφόπετρα με τους μακάβριους αριθμούς των 700.000 περίπου νεκρών και 2.500.000 βίαια ξεριζωμένων. Είδε την οριστική εγκατάλειψη των αείποτε πατρογονικών εστιών, την απώλεια της ανυπολόγιστης αξίας περιουσιών, τον αποχωρισμό των τάφων των προσφιλών προσώπων, των προγόνων που έζησαν και μεγαλούργησαν στο τόπο αυτό, πολύ πριν το ερχομό του χριστιανισμού στην γη, Σ` αυτούς τους μακάβριους αριθμούς, πέραν από τις βιβλικές αυτές καταστροφές, πρέπει να προστεθούν και οι ανθρώπινες απώλειες της εκστρατευτικής στρατιάς της Μικράς Ασίας, που έφτασαν στις 91.215 άνδρες.
Καταθέτοντας, μερικά πολιτικά και διπλωματικά στοιχεία της εποχής 1919-1922, ελάχιστα γνωστά, θα προσπαθήσω να δώσω το αποκρουστικό σκίτσο εκείνων που σκηνοθέτησαν το δράμα. Θα σταθώ με αίσθημα ευθύνης, χωρίς αφορισμούς και ανώφελα πλέον δάκρυα στα φοβερά εγκλήματα των Τούρκων, μα και στα δικά μας τραγικά λάθη. Θα συγκρίνω εκείνη την τραγωδία με το «θέατρο του παραλόγου», που και σήμερα παίζεται στην περιοχή μας, με τους ίδιους σκηνοθέτες με αποτέλεσμα ν` απειλείται και πάλι η πατρίδα μας. Και όλα αυτά, για να πάρουμε εκείνες τις αποφάσεις, που θα συνειδητοποιούν την επιτακτική ανάγκη «να γίνουν επιτέλους τα παθήματα μαθήματα».
Σκηνοθέτες αυτής της τραγωδίας είναι οι ίδιοι πάντοτε «σύμμαχοί» μας, ή μερικοί απ` αυτούς και μερίδα των πολιτικών μας ταγών. Είναι εκείνοι, που για τις σκοπιμότητες των συμφερόντων τους δεν δίστασαν να προδώσουν την Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη. Να παραδώσουν για δεύτερη φορά τον ελληνοβυζαντινό πολιτισμό στον σκοταδισμό του ισλαμισμού.
• Οι θέσεις των συμμάχων μετά τον Α.΄ Παγκόσμιο Πόλεμο:
Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος (Α.΄ Π. Π.) ήταν ένα πλέγμα ασυμβίβαστων αντιθέσεων ανάμεσα στις ευρωπαϊκές δυνάμεις, ένα σκάκι κρυφών σκοπιμοτήτων και ύπουλων εθνικών συμφερόντων. Τα αγεφύρωτα πολιτικά πάθη στην Ευρώπη και τα αλυτρωτικά θέματα στα Βαλκάνια, έδιναν την αίσθηση, ενός σίγουρου σκληρού ξεσπάσματος και δημιουργούσαν το αίσθημα του τρόμου και της απελπισίας για το αποτέλεσμα. Η λήξη του, είχε βρει τις δυνάμεις της Εγκάρδιας Συνεννοήσεως (ΑΝΤΑΝΤ-Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.), Αγγλία, Γαλλία. Ρωσία, Ιταλία κ.λ.π.), νικήτριες επί των Κεντρικών Δυνάμεων (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Τουρκία, Βουλγαρία κ.λ.π.).
Πρώτη απόφαση των νικητών, ήταν η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ο περιορισμός του τουρκικού κράτους στο βορειοανατολικό οροπέδιο της Ασίας, καθώς και η απαλλαγή από την τουρκική κυριαρχία όλων των αλλόθρησκων εθνικοτήτων. Μάλιστα οι νικήτριες δυνάμεις, είχαν καταστρώσει και σχέδιο επιρροής επί των αποσπασθησόμενων εδαφών της αυτοκρατορίας αυτής. Για την Ρωσία αναγνωρίζονταν ο Βόσπορος και η Κωνσταντινούπολη, για την Γαλλία η Συρία και η Παλαιστίνη, για την Αγγλία η Αραβία, η Μεσοποταμία, η διώρυγα του Σουέζ κ.λ.π. Στο προσκήνιο της διαμάχης, παρουσιάστηκαν και οι Η.Π.Α. αφού πρώτα κατάργησαν το δόγμα Μονρόε, που διακήρυττε, η Αμερική για τους Αμερικανούς, με πολιτική αντίθετη προς τα ελληνικά συμφέροντα. Ακόμη, ο πρόεδρος των Η.Π.Α. είχε συντάξει και πρόγραμμα από δέκα τέσσερα σημεία, στο οποίο περιλάμβανε πέραν των άλλων την αυτοδιοίκηση της Κωνσταντινουπόλεως και το μικρασιατικό.
Η Ιταλία αντιμάχονταν σφόδρα τις εδαφικές διεκδικήσεις της Ελλάδος επί της Βορείου Ηπείρου, της Θράκης, της Μικράς Ασίας και των Δωδεκανήσων. Πάντοτε είχε βλέψεις στην Βόρεια Ήπειρο και την Δωδεκάνησο. Μάλιστα σε κάποια περίοδο, θρασύτατοι, ζήτησαν να καταλάβουν και την Σμύρνη. Μία μεγάλη Ελλάδα ήταν εμπόδιο στα σχέδια της στην Μεσόγειο. Τον Νοέμβριο του 1918, είχε οξύνει τις σχέσεις της με τους λοιπούς συμμάχους σε τέτοιο βαθμό, ώστε, από την μία να μη λαμβάνει μέρος στις συσκέψεις του Ανωτάτου Συμβουλίου Ειρήνης και να παρεμποδίζει την συνθήκη ειρήνης με την Γερμανία και από την άλλη να αποβιβάσει στρατεύματά της στην Αττάλεια της Μικράς Ασίας, χωρίς την έγκριση ή τουλάχιστον την ειδοποίηση των συμμάχων.
Η συμπεριφορά και οι ενέργειες της Ιταλίας θορύβησαν τους συμμάχους, έτσι ώστε ο Λόϋδ Τζωρτς να προτείνει στο Ανώτατο Συμβούλιο την αποδοχή παλαιοτέρου αιτήματος του Βενιζέλου, για αποστολή ελληνικών στρατευμάτων στην Σμύρνη, για την προστασία των ελληνικών πληθυσμών, τους οποίους στην κυριολεξία αποδεκάτιζαν οι Τούρκοι. Το Ανώτατο Συμβούλιο Ειρήνης ενέκρινε ομόφωνα την πρόταση του Άγγλου πρωθυπουργού και ο ελληνικός στρατός αποβιβάσθηκε την 2α Μαΐου 1919 στην Σμύρνη. Φυσικά, βάσει των όρων της υπογραφείσης ανακωχής κατά την λήξη του Α,΄ Π. Π. μεταξύ συμμάχων και Τουρκίας, μπορούσαν οι σύμμαχοι να καταλάβουν για λόγους ασφαλείας στρατηγικά σημεία του τουρκικού εδάφους, χωρίς συνεννόηση με την τουρκική κυβέρνηση.
• Οι διαφωνίες των συμμάχων στο μικρασιατικό:
Και ενώ τα ελληνικά στρατεύματα βρέθηκαν στην Ιωνία κατόπιν ομόφωνης απόφασης του Ανωτάτου Συμμαχικού Συμβουλίου, πρώτη η Γαλλία με τον πρωθυπουργό της Κλεμανσώ προέβαλε τις διαφωνίες, της, ως προς την σκοπιμότητα της αποφάσεως και τους στόχους της Ελλάδος. Στην συνεδρίαση του επομένου συμβουλίου ο Κλεμανσώ, του οποίου μάλιστα ήταν και πρόεδρος είπε: «Δεν επρόκειτο περί λήψεως αποφάσεως προδικαζούσης την τύχη της Σμύρνης….δεν επιδιώξαμε να δοθή οιαδήποτε ένδειξις περί εδαφικής διανομής». Αλλά και η επιστολή του ιδίου αυτού πολιτικού, την οποία έστειλε προς τον Βενιζέλο, το Δεκέμβριο του 1919, ανέφερε ότι η «ντε φάκτο κατοχή της Σμύρνης και της περιοχής της, ουδέν νέο δικαίωμα συνιστά για το μέλλον. Πρόκειται απλώς περί προσωρινού μέτρου, μη περιορίζοντος την ελευθερία της διασκέψεως προς ρύθμιση των δημιουργούμενων προβλημάτων….».
Φυσικά, η απόφαση του Ανωτάτου Συμβουλίου δεν βρήκε απήχηση και σ` άλλες ευρωπαϊκές χώρες Το Βρετανικό υπουργείο των Στρατιωτικών τάχθηκε κι` αυτό, κατά της ελληνικής αποβάσεως, ο δε Τσώρτσιλ, τότε υπουργός των Στρατιωτικών την αποκάλεσε «θανατηφόρο βήμα και μοιραίο γεγονός». Ο δε Γάλλος πρόεδρος Πουανκαρέ δήλωσε στον Βενιζέλο τον Μάρτιο του 1920, ότι θεωρεί ως «σοβαρό σφάλμα» την αποστολή ελληνικού στρατού εις την Σμύρνη. Και οι Η.Π.Α. απεκάλεσαν την Σμύρνη πνεύμονα οικονομικό για την επιβίωση της Τουρκίας.
Έτσι λοιπόν, από την πρώτη κιόλας στιγμή της παρουσίας της Ελλάδος στην Μικρά Ασία, οι αντιρρήσεις και οι ενστάσεις των συμμάχων, για την σκοπιμότητα του εγχειρήματος ήσαν φανερές. Και είναι άξιο μεγάλης απορίας, το γεγονός, πως οι αντιρρήσεις και οι ενστάσεις αυτές των συμμάχων, δεν ελήφθησαν σοβαρά υπ` όψη, από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ελλάδος. Πως δεν μελέτησαν με προσοχή την ραγδαία αλλαγή της πολιτικής της Γαλλίας και της Ρωσίας, προς τον Αττατούρκ, οι οποίες με ταπεινωτικές συμφωνίες, άρχισαν απλόχερα να τον βοηθούν οικονομικά και υλικά. Πως οι σύμμαχοι δεν επικύρωναν την συνθήκη των Σεβρών, ώστε να αναλάβουν και την ευθύνη της εφαρμογής της, αλλά την κρατούσαν μετέωρη. Πως ο επαναστατήσας και επικρατήσας Τούρκος συνταγματάρχης Κεμάλ Αττατούρκ κατήγγειλε την υπογραφή της Τουρκίας στην συνθήκη των Σεβρών. Πως ή Ελλάδα πιθανώς να βρίσκονταν μόνη της να υπερασπισθεί τα δίκαιά της, την εφαρμογή της συνθήκης των Σεβρών και στην περίπτωση αυτή, αν θα είχε τις δυνατότητες και τις αντοχές, ακόμη και σε βάθος χρόνου, να αντιμετωπίσει την Τουρκία.
Η Διδώ Σωτηρίου, από το πονεμένο Αϊδίνιο μας γράφει: «Μέσα στους αιώνες, στους πολέμους και τις αντάρες, καμία δύναμη δεν μπόρεσε να ξεριζώσει τον σπόρο του ελληνισμού από τα χώματα της Ανατολής. Το κατόρθωμα αυτό το χρωστάμε στις συμμαχικές δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ και στην άφρονα πολιτική των ηγητόρων της εποχής».
