Το Υπουργείο Πολιτισμού δρομολογεί την αποκατάσταση και ανάδειξη της ρωμαϊκής έπαυλης, κοντά στο Αμύνταιο, όπου ήταν η αρχαία Εορδαία. Ανακαλύφθηκε στη θέση «Λιβάδια», στον αρχαιολογικό χώρο της ελληνιστικής πόλης Πετρών, που καταλαμβάνει περίπου 8.000 τ.μ. Το συνολικό έργο περιλαμβάνει τη συντήρηση και ανάδειξη των κτηριακών καταλοίπων, την κατασκευή στεγάστρων προστασίας των ψηφιδωτών, τη διαμόρφωση διαδρομών περιήγησης, την κατασκευή κτηρίων υποδοχής και εξυπηρέτησης επισκεπτών, την εγκατάσταση αποστραγγιστικού δικτύου και φωτισμού. Το έργο συνολικού προϋπολογισμού 2.500.000 ευρώ, έχει ενταχθεί στην Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση Λιμνών – Ποταμών Δυτικής Μακεδονίας και χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ 2021-2027.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η ρωμαϊκή έπαυλη, μια ασυνήθιστα μεγάλη αστική έπαυλη, που αποκαλύφθηκε το 2017, εκτείνεται σε 5.100 περίπου τ.μ, και χρονολογείται στην υστερορωμαϊκή περίοδο (2ος-5ος αι. μ.Χ.). Βρίσκεται λίγο έξω από την πόλη του Αμυνταίου, στην περιοχή της Αρχαίας Εορδαίας, η οποία, από τα χρόνια του Φιλίππου Β’ ανήκε διοικητικά στο βασίλειο της Κάτω Μακεδονίας. Πρόκειται για ένα κτηριακό συγκρότημα με εκτεταμένη και σύνθετη κάτοψη, οργανωμένο σε πέντε πτέρυγες, γύρω από αύλειους χώρους. Περιλαμβάνει μεγάλα και μικρά δωμάτια, στοές και διαδρόμους, λουτρά, οικιακό ιερό αφιερωμένο στον Δία, πολυτελείς χώρους κοσμημένους με τοιχογραφίες, γλυπτά και εξαιρετικής τέχνης ψηφιδωτά δάπεδα, ευρείας σύνθεσης και θεματολογίας. Το Υπουργείο Πολιτισμού διέθεσε τα απαραίτητα κονδύλια, από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, ώστε η αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας να ωριμάσει τις μελέτες προκειμένου το έργο να ενταχθεί σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Στόχος μας είναι να καταστεί το μνημείο αναγνώσιμο και ελκυστικό στους επισκέπτες, καθώς η ανάδειξη, κάθε μνημείου και κάθε αρχαιολογικού χώρου, λειτουργεί όχι μόνον ως εκπαιδευτικό εργαλείο και στοιχείο ενίσχυσης της ατομικής και της συλλογικής μας ταυτότητας, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί εργαλείο τοπικής ανάπτυξης. Για το Υπουργείο Πολιτισμού η ανάδειξη και η αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι άμεσα συνυφασμένη με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών».
Η Εορδαία κατοικούνταν ήδη από τα ύστερα ελληνιστικά χρόνια, όπως μαρτυρούν τα κατάλοιπα ενός αγροτοβιοτεχνικού κτηρίου. Κατά τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο, η περιοχή γνώρισε ακμή, με μεταβολές στις οικονομικές και κοινωνικές δομές και ενίσχυση των μεγάλων γαιοκτησιών. Η ανάπτυξη της έπαυλης συνδέεται τόσο με αυτές τις αλλαγές όσο και με τη στρατηγική της θέση κοντά στην Εγνατία Οδό και στην αρχαία πόλη Κέλλη (οικισμός με ρόλο οργανωμένου ρωμαϊκού σταθμού, του οποίου η ακριβής θέση δεν έχει ακόμη ταυτιστεί), που επέτρεπε την ευχερή επικοινωνία με διάφορες περιοχές της ρωμαϊκής επικράτειας.
Η ρωμαϊκή έπαυλη εκτείνεται σε περίπου 5.100 τ.μ. και διαρθρώνεται σε πέντε διακριτές πτέρυγες —βόρεια, ανατολική, κεντρική, νότια και δυτική— που χωρίζονται μεταξύ τους από αυλές και από επιμήκεις διαδρόμους ή στοές. Η κεντρική πτέρυγα αποτελεί τον πολυτελέστερο πυρήνα με πλούσιο διάκοσμο, ψηφιδωτά δάπεδα και αίθουσες υποδοχής. Φαίνεται ότι κατείχε κεντρικό ρόλο την περίοδο ακμής της έπαυλης, αποτελώντας τον βασικό πυρήνα του συγκροτήματος. Η δυτική πτέρυγα φιλοξενεί μεγάλο λουτρικό συγκρότημα. Η βόρεια έχει κυρίως ιδιωτικό χαρακτήρα και περιλαμβάνει μικρό λουτρό και αγάλματα θεοτήτων, ενώ η ανατολική και η νότια πτέρυγα παρουσιάζουν σύνθετη οικοδομική ιστορία με μεταγενέστερες προσθήκες. Οι χώροι της έπαυλης διακρίνονται σε τμήματα δημόσιας και ιδιωτικής χρήσης: Οι χώροι των λουτρών στη δυτική πτέρυγα και οι πολυτελείς αίθουσες της κεντρικής φαίνεται να εξυπηρετούσαν δημόσιες λειτουργίες, ενώ η νότια πτέρυγα πιθανότατα λειτουργούσε ως ιδιωτικό συγκρότημα. Συνολικά έχουν εντοπιστεί περίπου 175 διακριτοί χώροι, εκ των οποίων πολλοί, εμβαδού 610 τ.μ., κοσμούνται με ψηφιδωτά και τοιχογραφίες. Για την προστασία του μνημείου έχουν τοποθετηθεί προσωρινά στέγαστρα και συστήματα απορροής υδάτων.
Η ρωμαϊκή έπαυλη έχει υποστεί σοβαρή φθορά, με μεγάλη απώλεια δομικού υλικού, ειδικά στην ανατολική και βόρεια πτέρυγα, όπου διασώζονται μόνο τα θεμέλια. Οι φθορές οφείλονται σε φυσικούς, ανθρωπογενείς και χρονικά διαδοχικούς παράγοντες. Επιπλέον, έχουν καταστραφεί οι λιθοδομές, τα κονιάματα, τα κεραμικά, τα δάπεδα και τα ψηφιδωτά, με τμήματα αυτών να έχουν αποσπαστεί λόγω μεταγενέστερης ταφικής χρήσης.
