Βιβλιοπαρουσίαση: «Μικρή Ιστορία της Λογοτεχνίας», γράφει η Μαρία Φιλίππου

Η «Μικρή Ιστορία της Λογοτεχνίας» είναι ένα βιβλίο που στις 389 σελίδες του μας μυεί, όπως μαρτυρεί κι ο τίτλος του, στην ιστορία της λογοτεχνίας. Ξεκινά από το μύθο, το έπος και την τραγωδία και φτάνει μέχρι τα κόμικς και τα σύγχρονα μυθιστορήματα υπό τη μορφή e-book. Συνδέει τις λογοτεχνικές δημιουργίες με την ιστορικότητά τους και αναδεικνύει την υποκειμενική, κατά τα άλλα, ανάγνωση της λογοτεχνίας με την πρέπουσα εγκυρότητα κι επιστημονικότητα ενός μελετητή.

Στη «Μικρή Ιστορία της Λογοτεχνίας» συναντούμε τις προσωπικές ιστορίες διάσημων (ή όχι και τόσο) ονομάτων που καθόρισαν τα συγγραφικά ήθη σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και πληροφορίες για τα πνευματικά δημιουργήματά τους, που δίνονται ωστόσο με τρόπο εκλαϊκευμένο κι απλό, ώστε να συναρπάζουν τόσο έναν μελετητή της λογοτεχνίας όσο κι έναν μαθητή. Στα σύντομα κι ευσύνοπτα κεφάλαια του βιβλίου, θα συναντήσουμε όχι κατ’ αποκλειστικότητα ζητήματα που έχουν να κάνουν με ταλαντούχους, δαφνοστεφείς, ταγμένους ή κατά τύχη συγγραφείς και τα έργα τους, αλλά ένα ευρύτερο σύνολο θεμάτων, που άπτονται των λογοτεχνικών, ωστόσο είναι πιο πρακτικά, όπως το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων, της λογοκλοπής, της λογοκρισίας, της τυπογραφίας, που άλλαξε τα δεδομένα, της μετάφρασης, τους εκδότες, τους βιβλιοπώλες ή τους βιβλιόφιλους.

Πέρα από τον αξιοθαύμαστο συνδυασμό επιστημονικότητας κι εκλαΐκευσης, η «Μικρή Ιστορία της Λογοτεχνίας» είναι απολαυστική γιατί μας προσφέρει μια αίσθηση του πώς είναι να είσαι ζωντανός σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους, όπως το αναφέρει ο Ian Mortiner στο βιβλίο του “The Time Traveller’s Guide to Medieval England. Πράγματι, η αίσθηση ότι «διαπερνούμε» όλες αυτές τις λογοτεχνικές περιόδους, ακροβατώντας στον άξονα του χρόνου, είναι έντονη και μένει αναλλοίωτη μέχρι τη τελευταία σελίδα.

Επίσης, βρίσκουμε λεπτομέρειες για τη ζωή των συγγραφέων και πληροφορίες για τα έργα τους -στοιχεία απαραίτητα για την κατανόηση του συνόλου του έργου τους -που δεν θα βρίσκαμε εύκολα. Για παράδειγμα, πόσο εύκολα αναδεικνύεται ο Ντίκενς ως ο πρώτος άνθρωπος που έγραψε κατά του bullying; Αρκεί να θυμηθούμε την ιστορία του Όλιβερ Τουίστ. Πόσο εύκολο είναι να σκεφτούμε γιατί είναι σχεδόν αδύνατο να γραφτεί πια ένα έπος; Αρκεί να αναλογιστούμε γιατί κανένα τέτοιου είδους δημιούργημα δεν προήλθε ποτέ από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κι ακόμα, πόσο εύκολα θα αναγνωρίζαμε τον Αριστοτέλη πρώτα απ’ όλα ως τον σπουδαιότερο κριτικό λογοτεχνίας ή τον Ροβινσώνα Κρούσο το πρώτο μυθιστόρημα που συνδέει τη λογοτεχνία με τον καπιταλισμό; Ήταν, άραγε, οι αδερφές Μπροντέ απλές επαρχιωτοπούλες που έγραψαν τα γνωστά μυθιστορήματά τους ή το μεγαλείο τους αναδεικνύεται αν σκεφτούμε ότι χωρίς καμία θεσμική εκπαίδευση έγραφαν με σκοπό τα χρήματα που πιθανώς κέρδιζαν να τα επένδυαν για την ίδρυση ενός σχολείου; Ο John Sutherland με τον ευφυή τρόπο που παραθέτει τις πληροφορίες μάς οδηγεί σε προβληματισμούς όπως οι παραπάνω και δε διστάζει να εκφράσει και τη δική του προσωπική εκτίμηση για έργα και συγγραφείς.

Ο John Sutherland (Τζον Σάδερλαντ) είναι συγγραφέας, επιμελητής πολλών βιβλίων και ομότιμος καθηγητής της Νεότερης Αγγλικής Λογοτεχνίας στο University College του Λονδίνου. Στη μικρή ιστορία του γράφει για τη λογοτεχνία με χιούμορ, κριτική ματιά και έναν απολαυστικό τρόπο – που εμείς το αντιλαμβανόμαστε στα ελληνικά χάρη σε μια μετάφραση του Γιώργου Λαμπράκου που εξυπηρετεί εξαιρετικά τις προθέσεις του βιβλίου – που δεν μπορεί να κρυφτεί ούτε η βαθιά του γνώση, ούτε το πάθος του για τη λογοτεχνία. Άλλωστε, γράφει την ιστορία πρωτοπρόσωπα κι αυτό το «εγώ» μελετά τη λογοτεχνία από τότε που θυμάται τον εαυτό του. Το πάθος του και η ενδογενής, συστηματική μελέτη της λογοτεχνίας, είναι οι δυο βασικοί λόγοι για να τον εμπιστευτούμε και να μην συμβάλλουμε σε αυτό που τονίζει πως είναι το χειρότερο πράγμα που μπορεί να συμβεί για τη λογοτεχνία στο μέλλον: «οι αναγνώστες να βαλτώσουν και να θαφτούν κάτω από μια μάζα πληροφοριών, την οποία δε θα μπορούν να μετατρέψουν σε γνώση».