Έχεις αναρωτηθεί ποτέ πόσο μεγάλο ρόλο, στη ζωή μιας γυναίκας, έχει διαδραματίσει η δημιουργία μιας κούκλας με ενήλικα χαρακτηριστικά, προορισμένη να λειτουργεί ως παιδικό παιχνίδι; Η κατασκευή της κούκλας Barbie, το 1959, δεν επέφερε μόνο τεράστια κέρδη στη πολυεθνική βιομηχανία παιχνιδιών Mattel, αλλά καθιέρωσε τη συγκεκριμένη κούκλα, με την αψεγάδιαστη ομορφιά, ως ένα πρότυπο για πολλές γυναίκες. Ωστόσο, υπάρχουν και εκείνες που αντιστάθηκαν στο πρότυπο της κούκλας Barbie και καθιέρωσαν τη δική τους μοναδική ομορφιά με επιτυχία.
Η Barbie αποτελεί για πολλές γυναίκες, αλλά και άντρες, ένα από τα κυρίαρχα πρότυπα θηλυκού σωματότυπου, ήδη από την πρώιμη παιδική τους ηλικία. Τέλεια μαλλιά, καλοσχηματισμένα πόδια, αψεγάδιαστα στήθη, κορμός σαν λεπτοδείκτης ρολογιού (Rogers, 1999). Είναι εκείνη η κούκλα που έχει μείνει στο μυαλό των κοριτσιών από την παιδική τους ηλικία, ως η τέλεια γυναίκα, που για να διατηρήσει τη φανταστική εικόνα της τρέχει στο γυμναστήριο, ακολουθεί εξαντλητικές δίαιτες και χρησιμοποιεί προϊόντα για να σμιλέψει τη σιλουέτα της.
Ωστόσο, εκτός από την Barbie, οι Bratz και οι American girls αποτελούν τις κούκλες που γίνονται κοινωνοί πρωτοτύπων ομορφιάς για τα παιδιά που παίζουν μαζί τους, για τους πλαστικούς χειρουργούς που προβάλλουν το παράδειγμα τους, και για τα ευρείας κυκλοφορίας αντρικά (π.χ. playboy) και γυναικεία περιοδικά, τα οποία προβάλλουν ως επιθυμητά γυναικεία σώματα τις προσομοιώσεις του σώματος της διάσημης κούκλας. Η κανονιστική θηλυκότητα εστιάζει όλο και περισσότερο στο σώμα της γυναίκας, στη σεξουαλικότητά του και στην υποτιθέμενη ετεροφυλία του και την εμφάνισή του. Η ιδανική μορφή που λαμβάνει το γυναικείο σώμα, με βάση το πρότυπο της Barbie, είναι το πλαστικό σώμα, το σώμα που τεμαχίζεται, σμιλεύεται εκ νέου για να αντιπροσωπεύει τα πρότυπα ομορφιάς. Είναι εκείνο που χρησιμοποιεί επιθέματα σιλικόνης και ορμόνες. Εκείνο που δεν τρέφεται, και λιμοκτονεί για να αναδείξει κάθε πτυχή του.
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφερθώ στην έρευνα των Kelly Brownell και Melissa Napolitano, το 1995, και να μετατρέψω τα μέχρι τώρα δεδομένα που θέλουν τη συγκεκριμένη κούκλα με το αψεγάδιαστο σώμα, ως το ιδανικό πρότυπο πολλών γυναικών. Οι δύο ερευνήτριες μετέφεραν τις σωματικές αναλογίες της Barbie στο φυσικό μέγεθος, για να δείξουν πόσο εξωπραγματικές ήταν. Με βάση τα στοιχεία που παρουσίασαν, για να γίνει μία κανονική γυναίκα Barbie, θα πρέπει να ψηλώσει κατά 50 εκατοστά, να προσθέσει 13 εκατοστά στο στήθος της και να αφαιρέσει 15 εκατοστά από τη μέση της. Κατανοώ ότι για κάποιες γυναίκες η παραπάνω διαδικασία φαντάζει εύκολη – εκτός από το γεγονός να ψηλώσουν-. Απεναντίας υπάρχουν και εκείνες που αντιστέκονται με θάρρος στο συγκεκριμένο πρότυπο και προβάλλουν διάφορες σωματοποιημένες εκφράσεις.
Ο όρος γκροτέσκο ήρθε για να περιγράψει το τροποποιημένο, αντισυμβατικό σώμα. Σε αντίθεση με την κλασική αντίληψη για το κάλλος και τη συμμετρία, το ελληνιστικό γκροτέσκο εστιάζει στην ‘ασχήμια’ και την ασυμμετρία. Στη δημόσια συζήτηση ο όρος γκροτέσκο γίνεται αντιληπτός ως το κανονικό σώμα, στο οποίο υπάρχουν ατέλειες, σημάδια, μουτζούρες. Το γκροτέσκο σώμα είναι το σώμα που είναι τρυπημένο, λερωμένο, πληγωμένο, που πίνει, τρώει, κάνει ακατάπαυστο σεξ, είναι ένα λαίμαργο σώμα που ανατρέπει τα πολιτιστικά και καθεστωτικά σύμβολα του καθωσπρεπισμού (Bakhtin, 1984).
Ο όρος γκροτέσκο συμβαδίζει με τη γυναίκα, που οι αναπαραστάσεις στο δημόσιο διάλογο δεν επικεντρώνονται στη σεξουαλικότητά της, αλλά στα καθήκοντα που έχει ως γυναίκα (π.χ. μητέρα, σύζυγος). Επομένως, το γκροτέσκο σώμα είναι ένα σώμα που ποτέ δεν ολοκληρώνεται, ποτέ δεν είναι πλήρες, συνεχώς οικοδομείται και δημιουργείται, και οικοδομεί και δημιουργεί ένα άλλο σώμα. Η συνουσία και η εγκυμοσύνη, ο ακρωτηριασμός, η κατάποση από ένα άλλο σώμα μπορούν στο πλαίσιο της σύνθεσης του γκροτέσκου να θεωρηθούν διαδικασίες αναγέννησης και σύνδεσης με ένα σώμα (Bakhtin, 1984).
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι οι μύθοι και οι αντιλήψεις περί ομορφιάς είναι ενσωματωμένοι στην κουλτούρα μας και μεταδίδονται από την παιδική ηλικία. Δυστυχώς ο αντίκτυπος της πολυαγαπημένης μας κούκλας είναι μεγάλος. Όμως, αυτό που θα πρέπει να κατανοήσουμε είναι, ότι είναι προτιμότερο να φροντίζουμε μία εικόνα που θα αρέσει περισσότερο σε εμάς, γιατί αυτή μας αντιπροσωπεύει και δείχνει τον πραγματικό μας εαυτό, και όχι μία εικόνα που θα αρέσει στους άλλους. Όταν κατανοήσουμε αυτό, τότε η ζωή θα είναι πιο εύκολη και ωραία.
Χρόνια μας πολλά!
Μαθήματα αρθρογραφίας-δημιουργικής γραφής και κριτικής σκέψης
