Σαν Σήμερα: 23 Απριλίου 1944 – Η Σφαγή στους Πύργους Εορδαίας

Στα τέλη του 1943, ο διοικητής της Ομάδας Στρατού Ε των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, Αλεξάντερ Λαιρ (Alexander Löhr), έκανε έναν απολογισμό του έτους που έφευγε, σε μήνυμά του προς τους άνδρες των μονάδων που βρίσκονταν υπό τις εντολές του. Μεταξύ άλλων, ζήτησε από τους άνδρες του να προετοιμαστούν για ακόμα σκληρότερους αγώνες εναντίον των εχθρών της Γερμανίας στην Ελλάδα. Το μήνυμά του έκλεινε με την προτροπή «Ολα για τη Γερμανία».

Τον Ιανουάριο του 1944 τέθηκε σε εφαρμογή από τη διοίκηση της Ομάδας Στρατού Ε μια σειρά από εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη Μακεδονία. Στόχος ήταν η εξάρθρωση του δικτύου ανεφοδιασμού των Ελλήνων ανταρτών του ΕΛΑΣ, οι οποίοι συχνά πρόσφεραν καταφύγιο σε Γιουγκοσλάβους παρτιζάνους. Στην προσπάθειά τους να εξαλείψουν κάθε μορφή αντίστασης και να αποτρέψουν τον ντόπιο πληθυσμό από το να προσφέρει βοήθεια στις αντιστασιακές ομάδες, οι Γερμανοί, συχνά με τη συνδρομή των Βουλγάρων, προέβησαν σε καταστροφές πόλεων και χωριών και σε σφαγές του πληθυσμού τους.

Στα τέλη Μαρτίου, η διοίκηση της Ομάδας Στρατού Ε αποφάσισε τη διεξαγωγή της εκκαθαριστικής επιχείρησης με την ονομασία “Maigewitter”. Στόχος της επιχείρησης ήταν η καταπολέμηση των ανταρτών, οι οποίοι δρούσαν στη βόρεια Πίνδο, στις περιοχές ανάμεσα στο Μέτσοβο, την Κόνιτσα, την Καστοριά και τα Γρεβενά. Παράλληλα, δόθηκε η εντολή για την εφαρμογή της επιχείρησης “Falke”, στόχος της οποίας ήταν ο αιφνιδιασμός των ανταρτών και ο αποπροσανατολισμός τους. Οι Γερμανοί κινήθηκαν κατά τέτοιον τρόπο ώστε να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι η γερμανική επίθεση στρεφόταν κατά των ανταρτών του Βερμίου.

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών ξεκίνησαν στις 22 Απριλίου 1944. Πρωταρχικός στόχος των γερμανικών δυνάμεων ήταν ο έλεγχος των ορεινών περασμάτων και η περικύκλωση των ανταρτών. Παρά την αντίσταση που πρόβαλαν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ, οι Γερμανοί κατάφεραν να καταλάβουν τους Πύργους και το Μεσόβουνο Εορδαίας, στα δυτικά του Βερμίου, στις 23 Απριλίου. Οι Πύργοι ήταν ένα κεφαλοχώρι της περιοχής με περίπου 1.800 κατοίκους, γηγενείς και πρόσφυγες. Οταν εισήλθαν στο χωριό, οι Γερμανοί ανέκριναν πολλούς κατοίκους για την παρουσία Βρετανών ή Αμερικανών στρατιωτών στις τάξεις των ανταρτών.

Οσες ημέρες παρέμειναν στους Πύργους, αντιμετώπισαν τον άμαχο πληθυσμό με σκληρότητα. Πολλοί κάτοικοι συνελήφθησαν αμέσως μετά την κατάληψη του χωριού, ενώ όσοι κρίθηκαν ένοχοι, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, εκτελέστηκαν. Αρκετοί ήταν εκείνοι, βέβαια, οι οποίοι κατάφεραν να διαφύγουν μεταβαίνοντας σε γειτονικά δάση. Οι περισσότεροι, όμως, περίπου 1.400 κάτοικοι, συγκεντρώθηκαν στην κεντρική πλατεία και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν με φορτηγά ή πεζή σε πρόχειρο στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Πτολεμαΐδα. Δύο ηλικιωμένες γυναίκες, οι οποίες δεν μπορούσαν να ακολουθήσουν, εκτελέστηκαν, όπως και όσοι προσπάθησαν να ξεφύγουν από τον κλοιό που είχαν δημιουργήσει οι Γερμανοί στρατιώτες στην πλατεία.

Στη συνέχεια, οι Γερμανοί στρατιώτες πυρπόλησαν το μεγαλύτερο τμήμα των Πύργων, εξαιρώντας τρεις εκκλησίες, τα κτίρια της Χωροφυλακής και του Ειρηνοδικείου. Συγκέντρωσαν επίσης όλα τα ζώα του χωριού, τα οποία ανέρχονταν σε περίπου 5.500. Τις επόμενες ημέρες οι Γερμανοί εντατικοποίησαν τις έρευνές τους στα γύρω δάση και βουνά και εντόπισαν περίπου 150 άτομα, κυρίως γυναικόπαιδα, τα οποία μεταφέρθηκαν στους Πύργους και φυλακίστηκαν στον ναό της Μεταμόρφωσης. Σύμφωνα με κάποιες πηγές, τη φρούρησή τους ανέλαβαν Ελληνες συνεργάτες των Γερμανών, οι οποίοι βρίσκονταν υπό τις εντολές του καπετάν Τσακίρογλου. Στις ίδιες πηγές, αναφέρεται ότι πολλές γυναίκες κακοποιήθηκαν από τους δεσμώτες τους κατά την κράτησή τους. Στις 26 Απριλίου οι αιχμάλωτοι του ναού της Μεταμόρφωσης, κυρίως ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά, μεταφέρθηκαν σε παρακείμενους αχυρώνες, τους οποίους οι Γερμανοί πυρπόλησαν.

Υπολογίζεται ότι κατά τις τέσσερις ημέρες της κατάληψης των Πύργων από τα γερμανικά στρατεύματα εκτελέστηκαν ή κάηκαν ζωντανοί 335 άνθρωποι. Περίπου 200 ήταν οι άμαχοι εκτελεσθέντες από το Μεσόβουνο. Μετά την καταστροφή των Πύργων και του Μεσόβουνου τα γερμανικά στρατεύματα εκδήλωσαν επίθεση στα βορειοανατολικά εναντίον του Αγίου Παύλου και του Ανω και Κάτω Γραμματικού.

Πηγή: Καθημερινή/Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης