Στην αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας για την κάλυψη μέρους των αναγκών θέρμανσης και ψύξης δύο σημαντικών εγκαταστάσεων της Πτολεμαΐδας περνά ένα νέο πιλοτικό έργο, μετά την έγκριση των περιβαλλοντικών όρων του.
Το «Theseus – Ptolemaida» προβλέπει τη δημιουργία ηλιοθερμικού πάρκου ισχύος 1.000 KW (1 MW), το οποίο θα συνδεθεί με το υφιστάμενο δίκτυο τηλεθέρμανσης, με αποδέκτες το ΕΚΕΤΑ και το Μποδοσάκειο Νοσοκομείο. Το ενδιαφέρον του εγχειρήματος βρίσκεται στη δυνατότητα αξιοποίησης της ηλιακής θερμότητας όχι μόνο για θέρμανση τον χειμώνα, αλλά και για παραγωγή ψύξης το καλοκαίρι, δοκιμάζοντας στην πράξη μια διαφορετική προσέγγιση στην κάλυψη ενεργειακών αναγκών.
Η έγκριση από την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας ανοίγει τον δρόμο για την κατασκευή και λειτουργία της εγκατάστασης, την οποία αναλαμβάνει το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης και ειδικότερα το Ινστιτούτο Χημικών Διεργασιών και Ενεργειακών Πόρων (ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ).
Δεν πρόκειται για μια συμβατική εγκατάσταση παραγωγής ενέργειας, αλλά για ένα ερευνητικό εγχείρημα επίδειξης και δοκιμής τεχνολογίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το ζητούμενο είναι να αξιολογηθεί κατά πόσο η θερμότητα που παράγεται από ηλιοθερμικούς συλλέκτες μπορεί να ενσωματωθεί σε υφιστάμενη υποδομή τηλεθέρμανσης και να εξυπηρετήσει διαφορετικές ανάγκες, ανάλογα με την εποχή. Η πιλοτική λειτουργία θα επιτρέψει την καταγραφή των πραγματικών συνθηκών απόδοσης του συστήματος, προτού ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση για τη συνέχιση της λειτουργίας του πέρα από τη δοκιμαστική περίοδο.
Πού θα κατασκευαστεί το πάρκο και πώς θα αξιοποιείται η ενέργεια
Η εγκατάσταση θα αναπτυχθεί στη θέση «Κουρί» της Δημοτικής Κοινότητας Πτολεμαΐδας, σε έκταση 6.964,47 τ.μ., περίπου τέσσερα χιλιόμετρα από την πόλη και κοντά στην εθνική οδό Κοζάνης – Φλώρινας. Το έργο δεν περιορίζεται στην τοποθέτηση ηλιακών συλλεκτών, αλλά περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο σύστημα παραγωγής, μεταφοράς και αξιοποίησης θερμικής ενέργειας.
Η παραγόμενη θερμότητα θα μεταφέρεται μέσω κλειστού υδραυλικού κυκλώματος και εναλλάκτη θερμότητας στο υφιστάμενο δίκτυο τηλεθέρμανσης. Με τον τρόπο αυτό, το πάρκο θα λειτουργεί ως νέα, αποκεντρωμένη πηγή ενέργειας από ανανεώσιμη πηγή, η οποία θα συνδέεται με την ήδη υπάρχουσα υποδομή. Η περιβαλλοντική απόφαση προβλέπει τη δυνατότητα τροφοδοσίας όχι μόνο του ΕΚΕΤΑ και του Μποδοσάκειου, αλλά και άλλων καταναλωτών που είναι διασυνδεδεμένοι με το δίκτυο.
Η συγκεκριμένη διασύνδεση αποτελεί βασικό στοιχείο του σχεδιασμού, καθώς επιτρέπει να δοκιμαστεί η ένταξη μιας νέας πηγής θερμικής ενέργειας σε ένα υφιστάμενο σύστημα διανομής. Το ζητούμενο είναι να διαπιστωθεί στην πράξη πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η ηλιακή θερμότητα για πραγματικές ενεργειακές ανάγκες, χωρίς να απαιτείται η δημιουργία ενός εντελώς ανεξάρτητου δικτύου μεταφοράς προς τους βασικούς αποδέκτες.
Η διπλή λειτουργία: θέρμανση τον χειμώνα και ψύξη το καλοκαίρι
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του έργου είναι ότι η ηλιακή θερμότητα θα αξιοποιείται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με την εποχή. Κατά τη χειμερινή περίοδο, το ηλιοθερμικό σύστημα θα λειτουργεί σε συνδυασμό με το δίκτυο τηλεθέρμανσης, διοχετεύοντας σε αυτό την ενέργεια που παράγεται από τους συλλέκτες.
Το καλοκαίρι, όταν το δίκτυο τηλεθέρμανσης δεν λειτουργεί, η εγκατάσταση θα απομονώνεται υδραυλικά και θα λειτουργεί αυτόνομα, παρέχοντας θερμότητα στους ψύκτες απορρόφησης. Οι ψύκτες αυτοί αξιοποιούν τη θερμική ενέργεια για την παραγωγή ψυχρού νερού, το οποίο χρησιμοποιείται για την κάλυψη αναγκών ψύξης.
Για τις εγκαταστάσεις του ΕΚΕΤΑ προβλέπεται νέος ψύκτης απορρόφησης ονομαστικής ψυκτικής ισχύος 200 kW. Παράλληλα, θα διασυνδεθεί με το σύστημα ο υφιστάμενος ψύκτης απορρόφησης του Μποδοσάκειου Νοσοκομείου, ισχύος 264 kW. Η σύνδεση θα πραγματοποιηθεί μέσω τοπικού θερμικού υποσταθμού και εναλλάκτη, ενώ προβλέπεται η αξιοποίηση του δικτύου αγωγών τηλεθέρμανσης έως το νοσοκομείο για τη μεταφορά θερμού νερού κατά τη θερινή περίοδο. Επίσης, περιλαμβάνεται σύνδεση με το δίκτυο νερού για την πλήρωση και αναπλήρωση του πρωτεύοντος κυκλώματος (παροχή από κτίριο ΕΚΕΤΑ). Η εγκατάσταση των ηλιοθερμικών πάνελ θα συνδεθεί με το υπάρχον δίκτυο ύδρευσης του κτιρίου του ΕΚΕΤΑ, ώστε να μπορεί να γεμίζει αρχικά με νερό το πρωτεύον κύκλωμα και να αναπληρώνει τυχόν απώλειες νερού κατά τη λειτουργία του.
Ηλιακή ενέργεια, νερό και ηλεκτρική κατανάλωση
Η ηλιακή ακτινοβολία θα αποτελεί την κύρια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας της πιλοτικής εγκατάστασης, χωρίς ωστόσο να μηδενίζονται οι ανάγκες της σε ηλεκτρική ενέργεια, η οποία θα χρησιμοποιείται για τη λειτουργία των αντλιών κυκλοφορίας, των αυτοματισμών, των αισθητήρων και του συστήματος ελέγχου. Το νερό θα λειτουργεί ως μέσο μεταφοράς θερμότητας στα δύο υδραυλικά κυκλώματα, ενώ για την αρχική πλήρωση και την περιοδική αναπλήρωσή τους θα αξιοποιείται το δίκτυο ύδρευσης. Για την προστασία των σωληνώσεων από τον παγετό δεν προβλέπεται χρήση αντιπαγωτικού υγρού, αλλά ανακυκλοφορία θερμού νερού. Παράλληλα, για τη λειτουργία και τη συντήρηση του συστήματος θα απαιτούνται βοηθητικά υδραυλικά υλικά και αναλώσιμα, όπως βαλβίδες, σωληνώσεις, στεγανοποιητικά και φίλτρα.
Έτσι, το έργο δεν αφορά απλώς την παραγωγή θερμότητας από τον ήλιο. Επιδιώκει να δοκιμάσει έναν συνδυασμό τεχνολογιών, στον οποίο η ίδια πηγή ενέργειας μπορεί να εξυπηρετεί τόσο τις ανάγκες θέρμανσης όσο και εκείνες της ψύξης. Το κατά πόσο αυτή η λειτουργία θα αποδειχθεί αποδοτική και βιώσιμη θα αποτελέσει αντικείμενο της πιλοτικής αξιολόγησης.
Η τεχνολογία και τα συστήματα παρακολούθησης
Το ηλιοθερμικό πάρκο θα χρησιμοποιεί επίπεδους ηλιακούς συλλέκτες υψηλού κενού, οι οποίοι θα συλλέγουν την ηλιακή ακτινοβολία και θα τη μετατρέπουν σε θερμική ενέργεια. Η μεταφορά της θερμότητας θα γίνεται μέσω πρωτεύοντος κλειστού κυκλώματος, ενώ ένα δεύτερο κύκλωμα θα αναλαμβάνει την αξιοποίησή της στο δίκτυο τηλεθέρμανσης ή στους ψύκτες απορρόφησης.
Ο εξοπλισμός περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, αντλίες κυκλοφορίας, εναλλάκτη θερμότητας, δοχείο διαστολής, βαλβίδες ασφαλείας και σύστημα απομάκρυνσης της πλεονάζουσας θερμότητας. Προβλέπονται επίσης μετεωρολογικός σταθμός και αισθητήρες για τη μέτρηση της θερμοκρασίας, της πίεσης και της παροχής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το αυτοματοποιημένο σύστημα ελέγχου και παρακολούθησης, μέσω του οποίου θα καταγράφονται οι συνθήκες λειτουργίας της εγκατάστασης. Τα δεδομένα αυτά θα επιτρέψουν την αξιολόγηση της συμπεριφοράς του συστήματος κατά τη διάρκεια της δοκιμαστικής περιόδου και θα αποτελέσουν μέρος της τεκμηρίωσης για το εάν μπορεί να συνεχιστεί η λειτουργία του μετά τη λήξη της.
Η εγκατάσταση, θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς. Επομένως, η διετής πιλοτική λειτουργία εκτός από μια περίοδο παραγωγής ενέργειας, αποτελεί και το στάδιο κατά το οποίο θα συγκεντρωθούν τα στοιχεία για την τεχνική και λειτουργική αξιολόγηση της τεχνολογίας.
Το χρονοδιάγραμμα και η διετής δοκιμή
Η εκτιμώμενη διάρκεια κατασκευής ανέρχεται σε περίπου έξι μήνες, ενώ η έναρξη λειτουργίας τοποθετείται στο πρώτο εξάμηνο του 2028. Η πιλοτική εγκατάσταση θα λειτουργήσει για διάστημα έως δύο ετών, σύμφωνα με το πλαίσιο που διέπει έργα τα οποία αποσκοπούν στην ανάπτυξη και δοκιμή νέων μεθόδων ή προϊόντων.
Μετά την ολοκλήρωση της δοκιμαστικής περιόδου, το ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ θα πρέπει να ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσίες για τα πορίσματα της λειτουργίας και για το εάν προτίθεται να συνεχίσει τη λειτουργία της μονάδας. Εφόσον τα αποτελέσματα κριθούν θετικά και αποφασιστεί η συνέχιση, θα απαιτηθεί νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση. Η σχετική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων θα πρέπει να υποβληθεί τουλάχιστον έξι μήνες πριν από τη λήξη της πιλοτικής λειτουργίας.
Αυτό σημαίνει ότι η έγκριση των περιβαλλοντικών όρων ανοίγει τον δρόμο για την κατασκευή και την έναρξη της δοκιμής, αλλά δεν προδικάζει τη μόνιμη λειτουργία της εγκατάστασης. Η απόφαση για τη συνέχιση θα εξαρτηθεί από τα αποτελέσματα της πιλοτικής εφαρμογής και από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που θα ακολουθήσει.
Οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις
Σύμφωνα με τον φάκελο του έργου, κατά τη λειτουργία του ηλιοθερμικού συστήματος δεν αναμένεται παραγωγή σημαντικών ποσοτήτων αποβλήτων, καθώς η διαδικασία βασίζεται στην αξιοποίηση της ηλιακής ακτινοβολίας και δεν περιλαμβάνει καύση καυσίμων. Μικρές ποσότητες αποβλήτων ενδέχεται να προκύψουν από εργασίες συντήρησης, καθαρισμού ή αντικατάστασης εξοπλισμού.
Η περιβαλλοντική απόφαση θέτει συγκεκριμένους όρους για τη διαχείριση των αποβλήτων, την πυροπροστασία, τον περιορισμό του θορύβου και την ασφάλεια της εγκατάστασης. Προβλέπει ακόμη την απομάκρυνση του εξοπλισμού και την αποκατάσταση του χώρου μετά την παύση λειτουργίας του έργου.
Η θέση εγκατάστασης δεν εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία της απόφασης, στην περιοχή δεν εντοπίζονται προστατευόμενες ή οικολογικά ευαίσθητες περιοχές.
Το κρίσιμο στοίχημα του «Theseus – Ptolemaida» θα είναι η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πραγματική λειτουργία. Να διαπιστωθεί εάν η ηλιακή θερμότητα μπορεί να ενταχθεί αποτελεσματικά στο υφιστάμενο δίκτυο, να εξυπηρετήσει ανάγκες θέρμανσης και ψύξης και να αποτελέσει μια βιώσιμη λύση και πέρα από το πιλοτικό στάδιο. Η διετής δοκιμή θα δώσει τα στοιχεία για την αξιολόγηση της τεχνολογίας και για την απόφαση σχετικά με το μέλλον της εγκατάστασης.
Πηγή: makedonikanea.gr
