Η τοπική κοινωνία περίμενε με μεγάλο ενδιαφέρον την εξαγγελία του σχεδιασμού της μεταλιγνιτικής περιόδου, του Υπουργού Ενέργειας κ. Χατζηδάκη, δηλαδή, από επίσημα χείλη και όχι από πληροφορίες αναρμοδίων μη ειδικών παρουσιάσθηκαν σημείο προς σημείο οι θέσεις που από το Σεπτέμβριο του 2019 ζυμώθηκαν στο εργαστήριο της κυβέρνησης.
Πρώτον: Καλοδεχούμενη η επίσκεψη του υφυπουργού κ. Θωμά καθώς και του Υπουργού Ενέργειας κ. Χατζηδάκη στη Δυτική Μακεδονία και ο διάλογος με την τοπική κοινωνία, τους φορείς και τους εργαζομένους, αρκεί να πρόκειται για πραγματικό διάλογο, για την επίλυση του προβλήματος, με σεβασμό προς τις ανάγκες της κοινωνίας αυτής.
Δεύτερον, το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) ευαγγελίζεται αύξηση των Ανανεωσιμων Πηγών Ενέργειας σε ποσοστό 35% μέχρι το 2030 και προβλέπει πράσινες επενδύσεις 44 δισ. ευρώ σε μια δεκαετία. Στις επενδύσεις αυτές η περιοχή μπορεί – ή μάλλον επιβάλλεται- να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο. Πόσο ποσοστό όμως των 44 δις ευρώ θα απορροφηθεί από την περιοχή της Δ. Μακεδονίας; Υπάρχει κάποια δέσμευση πέραν της ευχής; Δηλαδή, θα διατεθούν με την αρχή, ” οποιοσδήποτε, οπουδήποτε” ή μήπως με την αρχή ” με προτεραιότητα στις περιοχές που πλήττονται από την απολιγνητοποίηση”;
Τρίτον, το χρονοδιάγραμμα απόσυρσης των λιγνιτικών μονάδων αναλύεται από το ΕΣΕΚ και προβλέπεται στο 5ετές business plan της ΔΕΗ. Η Μελέτη Επάρκειας Ισχύος του ΑΔΜΗΕ μέχρι το 2030 εγγυάται ότι η απόσυρση των μονάδων θα γίνει έτσι που να διασφαλίζεται η ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος και η ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας. Κατανοητό. Εγγυάται, όμως, την επιβίωση των τοπικών κοινωνιών; Η επάρκεια, μπορεί να διασφαλίζεται με οποιονδήποτε τρόπο, ο οποίος ενδέχεται να μην εμπλέκει καθόλου, ή σε μη ικανοποιητικό βαθμό την περιοχή της Δ. Μακεδονίας και τις πληττόμενες τοπικές κοινωνίες.
Τέταρτον, είναι μήπως καθησυχαστικό για την περιοχή ότι θα ζητηθεί, σήμερα, από την παρούσα Παγκόσμια Τράπεζα, τον διεθνή οργανισμό με εμπειρία και τεχνογνωσία στη μετάβαση περιοχών σε νέα αναπτυξιακά μοντέλα, να επιταχύνει τους ρυθμούς εκπόνησης της μελέτης για τη Δυτική Μακεδονία, ενέργεια που της είχε ζητηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση;
Ομοίως, είναι μήπως πανάκεια η δραστηριοποίηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης με στόχο να συνεισφέρουν με πόρους και τεχνογνωσία σε μια ειλημμένη απόφαση; Μήπως πρόκειται για τη διαδικασία “απάντησης με το ερωτώμενο”; Μιας απάντησης μονόδρομου, χωρίς εναλλακτικές αποκλίσεις; Δηλαδή, στο ερώτημα, “γιατί πρέπει να ληφθούν αυτές οι αποφάσεις και αυτά τα μέτρα;”, η απάντηση να είναι “γιατί πρέπει να προχωρήσουμε στην απολιγνιτοποίηση μέχρι το 2023”!
Πέμπτον. Με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη συστάθηκε η διυπουργική επιτροπή για την απολιγνιτοποίηση και πλέον καλείται η τοπική κοινωνία να συμμετάσχει σε δημόσια διαβούλευση με τις δικές της προτάσεις στην εκπόνηση του Σχεδίου Δίκαιης Μετάβασης, του Master Plan, που θα αποτελέσει τον αναπτυξιακό χάρτη στη μετά τον λιγνίτη εποχή. Καλείται δηλαδή να εκφέρει απόψεις επί προαποφασισμένης πολιτικής και στρατηγικής. Άραγε, δικαιούται να εκφράσει εναλλακτικές λύσεις ως προς το πότε και με ποιους όρους, που θα εξυπηρετούν την τοπική κοινωνία θα επέλθει η Μεταλιγνιτική εποχή;
Η κοινοτική Επίτροπος αρμόδια για την Περιφερειακή Πολιτική κ. Ελίζα Φερέιρα ήλθε και ανακοίνωσε τον τρόπο που θα μας υποστηρίξει η ΕΕ στην ήδη ειλημμένη απόφαση! Ομοίως, η ανακοίνωση μέσα στην επόμενη εβδομάδα του έμπειρου, εξειδικευμένου, και με τεχνογνωσία Συντονιστή της προσπάθειας για την απολιγνιτοποίηση δεν αφήνει ελπίδες για το ενδεχόμενο άλλης εναλλακτικής η οποία ενδέχεται να προκύψει μέσα από διάλογο!
Το Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης θα χρηματοδοτηθεί, όπως δήλωσε και η αρμόδια επίτροπος από ευρωπαϊκούς και εθνικούς, δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους που θα φτάσουν συνολικά τα 3,7 έως 4,4 δισ. ευρώ! Αυτό, ουδόλως προσδιορίζει την κατανομή του ποσού σε σχέση με τις πληττόμενες περιοχές, δηλαδή, της Δ. Μακεδονίας, η άλλων περιοχών όπου θα ενεργοποιηθεί η μετάβαση. Δίκαια πρέπει να είναι η μετάβαση κατ’ αρχήν και κατ’ αρχάς προς τις πληττόμενες περιοχες!
Το ζήτημα είναι να ακουστούν οι σκέψεις της Δ. Μακεδονίας σε ουσιαστικό διάλογο και όχι σε ένα κατ’ επίφαση διάλογο, που θα εξιλεώνει τις προειλημμένες αποφάσεις.
Είναι θετικό ότι σχεδιάζεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών συνολικής ισχύος 2GW στη Δυτική Μακεδονία. Ούτως η άλλως αυτό έπρεπε να έχει γίνει ήδη. Όμως, ποιος θα πληρώνει, πόσο και ποιος θα εισπράττει; Ποιος θα επενδύσει και με ποιους όρους; Ποιος θα ωφεληθεί τα μέγιστα από την επένδυση; Εξετάζοντας το εξαγγελθέν παράδειγμα, σχετικά με την εγκατάσταση στην περιοχή μας ενός μεγάλου φωτοβολταϊκού πάρκου ισχύος 205ΜW, δηλαδή 10% της συνολικής επένδυσης, ποιος οφελείται, και μέχρι πότε, περισσότερο από τους εταίρους επενδυτές; Το δημόσιο, τα ΕΛΠΕ ή μήπως η γερμανική εταιρία;
Είναι επίτευγμα της ΔΕΗ η απολύτως αυτοχρηματοδοτούμενη εθελούσια έξοδος των υπαλλήλων της ΔΕΗ, γεγονός που σημαίνει ότι δεν θα υπάρχει επιβάρυνση ούτε για τον προϋπολογισμό ούτε για τα ασφαλιστικά ταμεία.
Η ΔΕΗ, έτσι και αλλιώς προχωρούσε στην αποκατάσταση των ορυχείων. Είναι νέο επίτευγμα αυτό;
Είναι τεραστίας σπουδαιότητας να μην υπάρξει κανένα απολύτως κενό σε σχέση με την τηλεθέρμανση της περιοχής! Μένει να αποδειχθεί, πέρα από το επίπεδο καλών προθέσεων της εξαγγελίας και να προσδιορισθούν επακριβώς και έγκυρα οι εναλλακτικές λύσεις για την θέρμανση των περιοχών μετά το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων. Δεν θερμαίνεται η περιοχή λόγω αρχών κανονιστικού πλαισίου, αλλά λόγω καύσης λιγνίτη και η απάντηση πρέπει να δοθεί ως προς το ποια είναι η εναλλακτική;
Ευπρόσδεκτη η απόδοση από τη ΔΕΗ στις λιγνιτικές περιοχές του πόρου της τάξεως των 130 εκατ. Ευρώ. Πρόκειται για ποσό που δεν αποδίδονταν προς τις λιγνιτικές περιοχές επί πέντε χρόνια. Άρα είναι ήδη οφειλόμενα (από την προηγούμενη κυβέρνηση) και δεν αφορούν νέο μέτρο ενίσχυσης των πληττομένων περιοχών.
Είναι καλό και δίκαιο το ότι θα ζητηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κηρύξει τις λιγνιτικές περιοχές ως ειδικές φορολογικές ζώνες, με ειδικά φορολογικά κίνητρα, στο πλαίσιο της Δίκαιης Μετάβασης για τη Δ. Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη, όμως, μένει να το αποδεχθεί η Επιτροπή!
Εάν φθάσει κανείς στο σημείο να χάσει τη δουλειά του, έχει αυτομάτως ειδική φορολογική μεταχείριση, ως άνευ εισοδημάτων. Το ζήτημα είναι να μη την χάσει, ή να απασχοληθεί άμεσα. Το χειρότερο είναι πως από τις συζητήσεις των κατοίκων της Δ. Μακεδονίας, προκύπτει η δυσοίωνη πρόβλεψη πως η περιοχή θα επιστρέψει στο σημείο μηδέν, αυτό πριν από την εγκατάσταση των μονάδων της ΔΕΗ. Δηλαδή ένα σενάριο ακραίας απογοήτευσης φωλιάζει στις σκέψεις των κατοίκων και κατατρώγει τις προσδοκίες τους για το μέλλον της περιοχής.
Με λίγα λόγια, εάν η απόφαση της άρον – άρον απολιγνιτοποίησης είναι ειλημμένη, τότε οι λύσεις είναι λύσεις ανάγκης, για την υλοποίηση της απόφασης. Δεν είναι διάλογος για την διαπίστωση της αναγκαιότητας, ή την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων που δεν θα αποκλείουν την υπό όρους ύπαρξη του λιγνίτη. Είναι ένας διάλογος που μάλλον θα επιχειρήσει να πείσει για την ορθότητα της απόφασης και άρα την αναγκαιότητα της λήψης μέτρων που θα υπηρετούν την απόφαση αφορισμού του λιγνίτη, το δυνατόν πιο σύντομα! Επειδή, ακόμα και οι αδαείς πλέον γνωρίζουν πως η πορεία της οικονομίας σχετίζεται με την ψυχολογία των εμπλεκομένων, είναι καιρός να ακουστούν οι προσδοκίες των εμπλεκομένων πριν αυτές αποκρυσταλλωθούν σε γοερούς θρήνους.
