Η ΓΕΩΡΓΟΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΠΟΛΗ ΠΟΥ
ΜΕΤΑΒΛΗΘΗΚΕ ΣΕ ΚΑΘΑΡΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ
Μια μικρή ιστορική ανα¬σκόπηση της πόλης πιστε¬ύουμε πως θα ήταν χρήσιμη για τους γηγενείς νέους μας αλλά και για τις χιλιάδες των νέων κατοίκων της που μετο¬ίκησαν σ’ αυτήν λόγω των εργοστασίων.
ΚΑΪΛΑΡΙΑ, ήταν η αρχική ονομασία της Πτολεμαΐδας, μιας κωμόπολης καθαρά Τουρκικής μέχρι το 1912 που απελευθερώθηκε από τον Ελ¬ληνικό στρατό.
Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών στα Καΐλάρια και γενικότερα στην επαρχία Εορδαίας εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τον Πόντο, την Μ. Ασία, την Θράκη που μαζί με τους Βλατσιώτες και τους γηγενείς αποτέλεσαν ένα αδελφωμένο σύνολο που διακρίνονταν και διακρίνεται και σήμερα, για την πίστη του στα Χριστιανικά ιδεώδη, την φιλοπατρία του, την εργατικότητα του αλλά που ξεχωρίζει ιδιαίτερα για την φιλοξενία του.
Περίπου 2.500 κάτοικοι αποτελούσαν την τότε κοινότητα των Καϊλαρίων που με το φύλλο Α 18/1927 της εφημερίδας της Κυβέρνησης μετονομάστηκε σε «Πτολεμαΐδα», ενώ αναγνωρίστηκε σαν Δήμος το 1942 με το Ν.Δ 1726 του 1942 που δημοσιεύτηκε στο φύλλο 228 της εφημερίδας της Κυβέρνησης.
Για την ονομασία της πόλης υπάρχουν δύο εκδοχές πολύ κοντινές μεταξύ τους και αναφέρουν πως η πόλη ονομάστηκε “ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ”:
1. Προς τιμή του διάσημου Στρατηγού του Μ. Αλεξάνδρου, ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ τού Λάγου ή Σωτήρα, που καταγόταν από την Εορδαία και υπήρξε ο θεμελιωτής της δυναστείας των ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ στο βασίλειο της Αιγύπτου και ιδρυτής της περίφημης βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και
2. Προς τιμή μιας κόρης του ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ Α’ που λέγεται πως ονομαζόταν «ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ».
Όπως αναφέρει ο λόγιος, δημοσιογράφος και Δήμαρχος της πόλης μας αείμνηστος Παντελής Μελανοφρύδης στ’ απομνημονεύματα του, για την ονομασία της πόλης έγινε πανελλήνιος διαγωνισμός με συμμετοχή 120 υποψηφίων αναδόχων που τελικά επιλέχθηκε η υπό του ιδίου του Παντελής. Μελανοφρύδη η ονομασία «ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ».
Η πληθυσμιακή εξέλιξη της Πτολεμαΐδας έχει: Καϊλάρια το 1920 κάτοικοι 7.103 , Πτολεμαΐδα 1928 κάτοικοι 6.442, Πτολεμαΐδα 1940 κάτοικοι 7.719, Πτολεμαΐδα 1951 κάτοικοι 8.816, Πτολεμαΐδα 1971κάτοικοι 16.500 και Πτολεμαΐδα 1981 κάτοικοι 22.200.
Τα παραπάνω πληθυσμιακά στοιχεία είναι αυτά των επισήμων απογραφών των αντίστοιχων χρόνων.
Ας ανατρέξουμε λίγο στο παρελθόν για να μπορέσουμε να καταλάβουμε καλλίτερα το μέγεθος των τεράστιων προβλημάτων που δημιούργησε στην πόλη μας η απότομη μεταβολή του χαρακτήρα της, από γεωργοκτηνοτροφική σε καθαρά βιομηχανική.
Το 1956 η Πτολεμαΐδα ήταν μια μικρή κωμόπολη με 9.000 κατοίκους, αγροτική με εύφορη την μικρή της πεδιάδα και παραγωγή της ο καπνός, το σιτάρι, το καλαμπόκι, τα όσπρια, τα οπωρολαχανικά, τα σταφύλια αλλά και με μια σημαντική κτηνοτροφία που η χρησιμότητα της φάνηκε κύρια στα χρόνια της κατοχής.
Κατά μια εκδοχή η ονομασία της επαρχίας, “ΕΟΡΔΑΙΑ” προέρχεται από την Θεά των Μακεδόνων “ΕΟΡΔΑ”, που σημαίνει “ΜΗΤΗΡ ΓΗ” και η οποία έδωσε το όνομά της στην πλούσια και ευφορότατη περιοχή μας, που δίκαια πιστεύουμε, καθιερώθηκε το ΣΛΟΓΚΑΝ που λέγεται, “στα Καϊλάρια και πέτρα να φυτέψεις θα βγάλει πετραδάκια” και δεν έχουν.. άδικο, έτσι είναι, αρκεί να.. φυτέψεις κάτι και όχι να… ξεπατώσεις” !!!
Σ’ αυτή την κωμόπολη, σ’ αυτή τη, ΜΗΤEΡA ΓΗ, επεφύλαξε η μοίρα να παίξει ένα σημαντικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη όχι μόνο της περιοχής, αλλά και της Εθνικής μας οικονομίας γενικότερα.
Το μαύρο χρυσάφι που έκρυβε στα σπλάχνα της η «ΕΟΡΔΑ ΓΗ» έδωσε μια άλλη μορφή στην περιοχή μας.
Το σιτάρι, ο καπνός, το καλαμπόκι εξαφανίστηκαν και την θέση τους πήραν τα τεράστια εργοστάσια παραγωγής ρεύματος, λιγνιτοπλίνθων και αζωτούχων λιπασμάτων.
Ο πληθυσμός και ιδιαίτερα οι νέοι της περιοχής ήταν υποχρεωμένοι να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα που δημιούργησε η κατασκευή και λειτουργία των εργοστασίων, όσο κι αν οι νέες συνθήκες τους ήταν τελείως άγνωστες.
Από αγρότες έπρεπε να μετατραπούν σε βιομηχανικούς εργάτες, κάτι καινούργιο γι’ αυτούς και κάτι όμως που με πολύ αγάπη το δέχτηκαν πράγμα που αποδεικνύεται και από την γρήγορα προσαρμογή, τους στα νέα δεδομένα που δημιουργήθηκαν στην περιοχή μας.
Η από το 1957 αξιοποίηση των μεγάλων αποθεμάτων λιγνίτη στην περιοχή μας με την δημιουργία ορυχείων εξόρυξης του και την κατασκευή των εργοστασίων, είχε σαν συνέπεια να κατακλείσουν στην πόλη μας μηχανικοί, τεχνίτες, ακόμα και εργάτες, γιατί όπως προαναφέρθηκε στην περιοχή μας οι παραπάνω τίτλοι ήταν σχεδόν άγνωστοι. Ο πληθυσμός της πόλης μας αυξάνονταν καθημερινά με συνέπεια ο φτωχός τότε Δήμος μας να μην μπορεί να παρακολουθήσει την αλματώδη αύξηση του και να δημιουργηθούν ένα σωρό δυσεπίλυτα προβλήματα που και σήμερα ακόμα υπάρχουν τα ίχνη τους.
Δεν υπήρχαν έργα υποδομής για να στηρίξουν τα νέα δεδομένα για την σωστή ανάπτυξη της πόλης.
Τον κεντρικό δρόμο, αλλά και τους γειτονικούς διέσχιζαν χαντάκια που αποτελούσαν και τους… αποχετευτικούς αγωγούς. Η άσφαλτος ήταν ακόμη άγνωστη για την πόλη μας, ένα τμήμα των δρόμων ήταν στρωμένο με χαλίκι του..Προαστίου καλής ..ποιότητας, ενώ το μεγαλύτερο αποτελείτο από… φυσική γη (τσιαμούρια=λάσπη κατά την Ποντιακή ..διάλεκτο).
Το σχέδιο πόλης που εφαρμόζονταν ήταν από το 1951 του οποίου όμως τα στοιχεία είχαν την ρίζα τους μετά την απελευθέρωση το 1912..
Ο Δήμος δεν διέθετε πολεοδομική υπηρεσία και η όλη εργασία γινόταν από την Κοζάνη με πλημμελή έλεγχο, με συνέπεια τα σαΐνια να κάνουν την δουλειά τους και να παρατηρηθεί μια αναρχία στην οικοδόμηση ακριβώς πάνω στο πιο κρίσιμο, θα λέγαμε, σημείο ανάπτυξης της πόλης. Αλλά και το σημερινό γενικό πολεοδομικό σχέδιο της πόλης παρουσιάζει πολλά ανεφάρμοστα σημεία και τούτο γιατί, ενώ εγκρίθηκε το 1977, τα στοιχεία που πάρθηκαν για την σύνταξη του ήταν του έτους 1960-61, σε μια εποχή δηλαδή που περνούσε τα πρώτα χρόνια ανάπτυξης της και ο οικοδομικός οργασμός δεν ήταν αυτός της δεκαετίας 1965-1975.
Έτσι η μεγάλη πληθυσμιακή και οικοδομική δραστηριότητα της πόλης βρήκε την Δημοτική αρχή τελείως απροετοίμαστη για την αντιμετώπιση μιας τόσο ραγδαίας ανάπτυξης με τις γνωστές σ’ όλους μας συνέπειες.
Τα πρώτα θετικά βήματα έγιναν το 1979 με την δημιουργία, στο Δήμο μας, δικής του πολεοδομικής υπηρεσίας, αλλά και οργάνωση της τεχνικής του υπηρεσίας
Το σημαντικότερο βήμα για τη δημιουργία έργων υποδομής πραγματοποιήθηκε το 1981 με την απόφαση της Δημοτικής αρχής, που επωφελήθηκε τον νόμο 1060/80 και ίδρυσε τη Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης – Αποχέτευσης Πτολεμαΐδας την γνωστή μας ΔΕΥΑΠ και που πραγματοποίησε σχεδόν, όλα τα έργα υποδομής στην πόλη που το συνολικό κοστολόγιο της ξεπερνά το 1.500.000.000 δραχμές. Από το παραπάνω ποσό, τα 500.000.000 προέρχονται από δωρεά της ΕΟΚ, ενώ τα υπόλοιπα καλύφθηκαν από δάνειο που πήρε η ΔΕΥΑΠ..
Το έργο της ΔΕΥΑΠ είναι σημαντικό παρά τις οποιεσδήποτε αδυναμίες της και την… αμαρτωλή της ζωή!!!
Εδώ και τρία χρόνια συντάσσεται το νέο γενικό πολεοδομικό σχέδιο της πόλης από την ΑΝ. ΚΟ (Αναπτυξιακή Κοζάνης) και πιστεύεται πως θα είναι έτοιμο στα μέσα του 1989 μαζί με τις επεκτάσεις που αποφάσισε το Δημοτικό Συμβούλιο καλύπτοντας έτσι τις πιεστικές οικιστικές ανάγκες των κατοίκων της πόλης, αλλά και την άμεση ανάγκη δημιουργίας κοινόχρηστων χώρων, παρά το γεγονός ότι μια τέτοια επέκταση της πόλης (1700 εκτάρια) δημιουργεί τεράστια προβλήματα στην Δημοτική αρχή (ύδρευση, αποχέτευση, φωτισμό, δρόμους κλπ.)
Η πόλη μας είχε την μεγαλύτερη πληθυσμιακή αύξηση σε όλη την Ελλάδα και το μεγαλύτερο οικοδομικό οργασμό με συνέπεια ο πληθυσμός της σήμερα να ξεπερνά τις 40.000 κατοίκους.
Σημειώνεται πως μπορεί τα εργοστάσια να συντέλεσαν, στη οικονομική ευμάρεια των κατοίκων της περιοχής μας, αλλά δημιούργησαν και ένα σωρό άλλα προβλήματα που έκαναν ευπαθή και ευάλωτη την υγεία των..
“Η Πτολεμαΐδα αποτελεί την ενεργειακή καρδιά της Ελλάδας”..
“Η Πτολεμαΐδα είναι το ΡΟΥΡ των Βαλκανίων”
“Η Πτολεμαΐδα είναι η πόλη του ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ”.
“Στην Πτολεμαΐδα παράγεται το 77% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας μας”.
Είναι τα λόγια που με τόση ευκολία λέγονται κάθε τόσο, από τους διοικούντες την ΔΕΗ και από Κυβερνητικούς εκπροσώπους, που όμως πολύ γρήγορα ξεχνιούνται ή και θυσιάζονται στο βωμό μιας κάποιας σκοπιμότητας.
Αν τα λόγια αυτά ακολουθούσε μια ελάχιστη δαπάνη, αλλά πολλή, πολλή θέληση, είναι βέβαιο πως η περιοχή μας θα έπαιρνε πράγματι την θέση που της ταιριάζει και που είναι δυσανάλογη, σε βάρος της, απέναντι στην μεγάλη προσφορά της στην Εθνική οικονομία της χώρας μας.
.Δεν είναι τυχαίο το γεγονός, ότι η σημερινή Δημοτική αρχή, ύστερα από 30 χρόνια παντοκρατορίας της ΔΕΗ στην περιοχή μας, με υπομονή, επιμονή και αποφασιστικούς μεθοδευμένους αγώνες, υποχρέωσε, θα λέγαμε, τον γίγαντα να παραδεχθεί την δημιουργία του σοβαρού «ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ» για την περιοχή μας από την ΔΕΗ και να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Πιστεύουμε πως ο διάλογος Δήμου – ΔΕΗ θα έχει ένα αίσιο τέλος για όφελος του λαού της πόλης, της περιοχής μας αλλά και αυτής της ίδιας της ΔΕΗ.
Δημοσιεύτηκε στο, Δημοτικό τύπο και στον Ελληνικό Βορρά Θεσσαλονίκης, 27 Ιανουαρίου 1989.
