Μόνο ενθαρρυντικά δεν είναι τα στοιχεία που παρουσιάζει η τελευταία έκθεση του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, για τη Δυτική Μακεδονία, δεδομένου ότι οι περισσότεροι οικονομικοί και όχι μόνο δείκτες έχουν αρνητικό πρόσημο. Ιδιαίτερα ενδιαφέροντα είναι και τα στοιχεία σχετικά με τη γήρανση του πληθυσμού, καθώς όπως αποδεικνύει η μελέτη ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων για το 2026 ξεπερνά το 50%, κατατάσσοντας την περιφέρειά μας στις πρώτες θέσεις πανελλαδικώς, ενώ ακόμη πιο δυσοίωνο είναι το μέλλον αφού ο ίδιος δείκτης θα ξεπεράσει το 80%.
Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι για κάθε 100 κατοίκους της Δυτικής Μακεδονίας που βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία αυτή τη στιγμή αντιστοιχούν 50 ηλικιωμένοι, ενώ έως το 2100, θα αντιστοιχούν 80 ηλικιωμένοι.
Σύμφωνα με την Έκθεση του ΙΟΒΕ, ο δείκτης εξάρτησης της τρίτης ηλικίας (old age dependency ratio), αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες για την αξιολόγηση της δημογραφικής βιωσιμότητας μιας οικονομίας και αποτυπώνει τον βαθμό στον οποίο οι ηλικιωμένοι εξαρτώνται από τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό, ενώ υποδηλώνει την αυξανόμενη δημοσιονομική πίεση, καθώς μειώνει τη φορολογική βάση ενώ αυξάνει τις απαιτήσεις για συντάξεις, υγεία και συστήματα μακροχρόνιας φροντίδας, με πιθανές συνέπειες υψηλότερους φόρους, αυξημένο δημόσιο χρέος, πιο αργή οικονομική ανάπτυξη και πιεσμένους δημόσιους προϋπολογισμούς.
Αναζητούν ευκαιρίες στα μεγάλα αστικά κέντρα οι νέοι της Δυτικής Μακεδονίας
Σύμφωνα με τα υφιστάμενα στοιχεία της Έκθεσης, οι υψηλότερες τιμές του Δείκτη Εξάρτησης Ηλικιωμένων καταγράφονται κυρίως σε ηπειρωτικές περιφέρειες όπως η Ήπειρος, η Στερεά Ελλάδα και η Δυτική Μακεδονία, όπου ο αριθμός των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω προσεγγίζει ή υπερβαίνει το ήμισυ του πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη διαχρονική μείωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων και τη μετακίνηση νεότερου πληθυσμού προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα, γεγονός που επιταχύνει τη διαδικασία δημογραφικής γήρανσης στις περιοχές αυτές.
Τροχοπέδη στις αναπτυξιακές προοπτικές
Από οικονομική σκοπιά, η αυξημένη αναλογία ηλικιωμένων σε σχέση με τον παραγωγικό πληθυσμό ενδέχεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερες πιέσεις στα τοπικά δημοσιονομικά συστήματα και να περιορίσει τις αναπτυξιακές προοπτικές, ιδίως σε περιφέρειες όπου η δημογραφική συρρίκνωση συνδυάζεται με περιορισμένη οικονομική δραστηριότητα.
Πρωτιά της Δυτικής Μακεδονίας στη δημογραφική γήρανση για τα έτη 2050-2100
Για τα έτη 2050-2100, σύμφωνα πάντα με την Έκθεση, οι υψηλότερες τιμές καταγράφονται κυρίως σε περιφέρειες της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως η Δυτική Μακεδονία, η Ήπειρος και η Στερεά Ελλάδα, όπου η δημογραφική γήρανση είναι εντονότερη λόγω της μείωσης των νεότερων ηλικιών και της μετακίνησης πληθυσμού προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα.
Όπως τονίζεται πάντως, συνολικά, η περιφερειακή ανάλυση των πληθυσμιακών προβολών αναδεικνύει ότι η δημογραφική πρόκληση της Ελλάδας δεν αφορά μόνο τη συνολική μείωση του πληθυσμού, αλλά και τη σημαντική αναδιάρθρωση της ηλικιακής και χωρικής του κατανομής. Όπως προκύπτει από τα ευρήματα, η πληθυσμιακή συρρίκνωση αναμένεται να επηρεάσει όλες σχεδόν τις περιφέρειες της χώρας έως το τέλος του αιώνα, με διαφοροποιήσεις ως προς την ένταση και τη χρονική εξέλιξη.
Θα ενταθούν οι περιφερειακές ανισότητες
Οι αστικές περιφέρειες που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό της οικονομικής δραστηριότητας, όπως η Αττική και η Κεντρική Μακεδονία, καθώς και ορισμένες νησιωτικές περιφέρειες με ισχυρή τουριστική δραστηριότητα, εμφανίζουν συγκριτικά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Αντίθετα, αρκετές ηπειρωτικές περιφέρειες της Δυτικής και Κεντρικής Ελλάδας αντιμετωπίζουν εντονότερη γήρανση και πληθυσμιακή συρρίκνωση, η οποία συνδέεται με τη χαμηλή γονιμότητα και τη διαχρονική μετακίνηση νεότερων ηλικιακών ομάδων προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι οι υφιστάμενες περιφερειακές ανισότητες ενδέχεται να ενταθούν στο μέλλον, καθώς η δημογραφική αποδυνάμωση μπορεί να περιορίσει περαιτέρω τις αναπτυξιακές δυνατότητες ορισμένων περιοχών, αναφέρει η μελέτη του ΙΟΒΕ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η μεταβολή της ηλικιακής διάρθρωσης του πληθυσμού. Η συστηματική μείωση των νεότερων και παραγωγικών ηλικιών, σε συνδυασμό με την αύξηση του πληθυσμού μεγαλύτερων ηλικιών, οδηγεί σε επιδείνωση του δείκτη εξάρτησης της τρίτης ηλικίας σε όλες τις περιφέρειες. Η εξέλιξη αυτή συνεπάγεται ότι ένας ολοένα μικρότερος πληθυσμός παραγωγικής ηλικίας θα καλείται να στηρίξει έναν αυξανόμενο αριθμό ηλικιωμένων, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για την αγορά εργασίας, τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων και τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
Ανάγκη για άμεση λήψη μέτρων
Τέλος, τα ευρήματα της περιφερειακής ανάλυσης της Έκθεσης του ΙΟΒΕ, υπογραμμίζουν τη σημασία της χωρικά στοχευμένης χάραξης πολιτικής. Η δημογραφική συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να επηρεάσουν με διαφορετική ένταση τις τοπικές οικονομίες, γεγονός που απαιτεί διαφοροποιημένες πολιτικές παρεμβάσεις. Πολιτικές που ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ποιότητα ζωής σε περιφερειακό επίπεδο μπορούν να συμβάλουν στη συγκράτηση του πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας και στη μετρίαση των δημογραφικών πιέσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η κατανόηση των περιφερειακών δημογραφικών τάσεων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών αναπτυξιακών και κοινωνικών πολιτικών τις επόμενες δεκαετίες.
