Πανδημία κορωνοϊού: Ενα χρόνο μετά- Γράφει ο Δημήτρης Χατζηδάκης -Δρ Χημικός Μηχανικός

Εισαγωγή

Για περισσότερο από ένα έτος η πανδημία του κορωνοϊού Covid-19, άμεσα ή έμμεσα, ταλαιπωρεί σχεδόν ολόκληρο τον πλανήτη οικονομικά, κοινωνικά ακόμη και δημογραφικά με περισσότερους από 3 εκατομμύρια θανάτους. Ευχής έργο θα ήταν να μην υπήρχε ή να είχε ήδη αντιμετωπισθεί. Δεδομένου ότι το επιθυμητό συχνότατα απέχει από την πραγματικότητα, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, η πανδημία είναι ακόμη παρούσα, και, ως συγκροτημένες κοινωνίες, θα πρέπει να εξετάζουμε τα στοιχεία και ανάλογα να πορευόμαστε. Προσπερνώντας την επιχειρηματολογία των αρνητών της πανδημίας, το παρόν σημείωμα προσπαθεί για μια συγκριτική αξιολόγηση επεξεργασμένων δημοσιευμένων στοιχείων από διάφορες, ιδίως ευρωπαϊκές, χώρες.^[1],[2] Η αξιολόγηση επικεντρώνεται στη σημαντικότερη επίπτωση της πανδημίας, την αφαίρεση ανθρωπίνων ζωών.

Συγκριτικοί δείκτες

Υπό την προϋπόθεση ότι η καταγραφή τους είναι επαρκής, ο απόλυτος συγκριτικός δείκτης διαφόρων χωρών είναι οι «θάνατοι ανά εκατομμύριο κατοίκους». Ως δείκτης, το πλήθος των κρουσμάτων και των δοκιμών (τεστ) υστερεί ως προς τη δυνατότητα σύγκρισης διαφόρων χωρών, γιατί δεν είναι ενιαίος ο τρόπος καταγραφής τους (ενδεικτικά, ως κρούσματα μπορεί να θεωρούνται μόνον οι νοσήσαντες, ενώ οι δοκιμές μπορεί να αφορούν μόνον τους αυτοβούλως προσελθόντες σε εξεταστικά κέντρα).

Με τις όποιες επιφυλάξεις, όσον αφορά τον δείκτη «καταγεγραμμένα κρούσματα ανά 100.000 κατοίκους», έως την 1^η.04.2021 η χώρα μας με 2.563 κρούσματα, συγκριτικά, είχε πολύ καλή επίδοση, έχοντας την 36η χαμηλότερη τιμή μεταξύ 39 ευρωπαϊκών χωρών (περιλαμβάνονται χώρες με πληθυσμό μεγαλύτερο από 200.000 κατοίκους, ενώ δεν περιλαμβάνονται η Τουρκία και η Κύπρος που, γεωγραφικά, θεωρούνται ασιατικές χώρες). Το Μαυροβούνιο, η Τσεχία και η Σλοβενία με 14.524, 14.330 και 10.371 κρούσματα, αντίστοιχα, είχαν τις υψηλότερες τιμές του δείκτη, ενώ η Ισλανδία, η Νορβηγία και η Φινλανδία με 1.819, 1.772 και 1.398 κρούσματα, αντίστοιχα, είχαν τις 3 χαμηλότερες.

Στο εσωτερικό της χώρας μας, οι Περιφερειακές Ενότητες (Π.Ε.) της Δυτικής Μακεδονίας κατέγραψαν από τις υψηλότερες τιμές του δείκτη. Ειδικότερα, οι Π.Ε. Κοζάνης (3.287 κρούσματα), Γρεβενών (2.900 κρούσματα), Φλώρινας (2.517 κρούσματα) και Καστοριάς (2.470 κρούσματα) την 1^η.04.2021 είχαν την 7^η, τη 10^η, τη 15^η και τη 27^η υψηλότερη τιμή του δείκτη μεταξύ 52 Π.Ε., ενώ οι Π.Ε. Θεσσαλονίκης, Πέλλας και Λαρίσης με 4.022, 3.797 και 3.549 κρούσματα, αντίστοιχα, είχαν τις 3 υψηλότερες τιμές.

Παρεμπιπτόντως, όσον αφορά τους θανάτους, κατά το δίμηνο Φεβρουαρίου-Μαρτίου 2021 η χώρα μας, συγκριτικά με το δίμηνο Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 2020, κατά το οποίο κατέγραψε τις χειρότερες επιδόσεις της, παρουσίασε σχεδόν τους μισούς θανάτους (2.116 έναντι 3.971). Να επισημανθεί ότι δεν δημοσιοποιούνται στοιχεία θανάτων ανά Π.Ε., ενδεχομένως για την αποφυγή του σχηματισμού λανθασμένων εντυπώσεων (ενδεικτικά: η κατοικία του θανόντος και ο τόπος θανάτου (συνήθως, νοσοκομείο) να βρίσκονται σε διαφορετικές Π.Ε.).

Μηνιαία Μεταβολή του Δείκτη “Θάνατοι ανά εκατομμύριο κατοίκων” σε 39 Ευρωπαϊκές Χώρες (Μάρτιος 2020-Μάρτιος 2021)

Επιπτώσεις από την πανδημία

Γενικά, η Ευρώπη είναι η πλέον πληγείσα ήπειρος του πλανήτη. Στις 31.03.2021, παγκοσμίως, στις 14 χώρες με την υψηλότερη τιμή του δείκτη «θάνατοι ανά εκατομμύριο κατοίκους» δεν υπήρχε παρά μόνο μία μη ευρωπαϊκή χώρα (ΗΠΑ, στη 12^η θέση με 1.708 θανάτους). Επικεφαλής η Τσεχία, η Ουγγαρία, το Μαυροβούνιο και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη με 2.473, 2.151, 2.028 και 2.021 θανάτους, αντίστοιχα, ενώ συνολικά 13 χώρες είχαν τιμή υψηλότερη από 1.500 θανάτους. Η χώρα μας ήταν στην 29^η θέση με 779 θανάτους, ενώ η Φινλανδία, η Νορβηγία και η Ισλανδία στη 37^η, στη 38^η και στη 39^η θέση με 152, 123 και 85 θανάτους, αντίστοιχα. Στις ΗΠΑ υπήρξαν Πολιτείες με τιμές του δείκτη υψηλότερες και από αυτές στις πλέον πληγείσες ευρωπαϊκές χώρες. Ενδεικτικά, στις Πολιτείες του Νιου Τζέρσι, της Νέας Υόρκης και της Μασαχουσέτης ο δείκτης ήταν 2.765, 2.600 και 2.493, αντίστοιχα, ενώ από τις 50 Πολιτείες οι 28 είχαν τιμή του δείκτη υψηλότερη από 1.500 θανάτους, διπλάσια από αυτή της χώρας μας.

Υπήρξαν χώρες που έναντι της πανδημίας επέλεξαν ως πρώτη προτεραιότητα τη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας αδιαφορώντας, εν πολλοίς, για την, κατά το δυνατόν, προστασία της ζωής, ιδίως των ευάλωτων ομάδων. Το τίμημα ήταν και είναι βαρύ και σε απώλειες ανθρώπινων ζωών, χωρίς την αποφυγή της οικονομικής ύφεσης, ακόμη και της εξουσίας. Από τις προεξάρχουσες, η Βρετανία (τελικά, άλλαξε πολιτική), οι ΗΠΑ (η αποτυχημένη διαχείριση της πανδημίας ήταν η αιτία για την ήττα του Ντ. Τραμπ στις πρόσφατες προεδρικές εκλογές), η Βραζιλία (ο πρόεδρος της εξακολουθεί να θεωρεί την πανδημία, απλώς, μια αιτία θανάτου), η Σουηδία (ο βασιλιάς της παραδέχτηκε την αποτυχία των κυβερνητικών επιλογών) και η Ολλανδία έχουν την 8^η, τη 12^η, τη 17^η, την 23^η και την 35^η υψηλότερη τιμή του δείκτη, παγκοσμίως.^[3]Στις εν λόγω 5 χώρες, με το 8% του παγκόσμιου πληθυσμού, μέχρις στιγμής έχει καταγραφεί το 37% των περίπου 2.800.000 θανάτων από τον κορωνοϊό, παγκοσμίως.

Ο απόλυτος δείκτης

Οσον αφορά τον δείκτη «θάνατοι ανά εκατομμύριο κατοίκους», πέρα από τη σύγκριση των τιμών του από χώρα σε χώρα σε ετήσια βάση, περισσότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μηνιαία μεταβολή των τιμών του από τον Μάρτιο 2020 έως τον Μάρτιο 2021 (βλέπετε Πίνακα 1). Οι 39 χώρες κατατάχθηκαν σε 4 ομάδες (Βαλκανική χερσόνησος, Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη, Βόρεια Ευρώπη και Δυτική Ευρώπη, με εικαζόμενη ομοιόμορφη μεταβολή των τιμών του δείκτη για κάθε ομάδα. Με έντονη γραφή επισημαίνεται για κάθε χώρα η μέγιστη τιμή που έλαβε ο δείκτης κατά την εξεταζόμενη περίοδο.

Οι μεγαλύτερες μηνιαίες τιμές του δείκτη καταγράφηκαν στην Ουγγαρία, στη Σλοβενία, στην Πορτογαλία και στην Τσεχία με 616, 595, 568 και 566 θανάτους, αντίστοιχα (στη χώρα μας: 227 θάνατοι). Συνολικά, καταγράφηκαν 7 μέγιστες τιμές τον Απρίλιο 2020, 5 τον Νοέμβριο, 10 τον Δεκέμβριο, 8 τον Ιανουάριο 2021, 1 τον Φεβρουάριο και 9 τον Μάρτιο. Συμπερασματικά, πέρα από το ότι τον Μάρτιο 2021 οι τιμές του δείκτη δείχνουν να «ξεφεύγουν», οι εξάρσεις των τιμών αφορούν τη χειμερινή περίοδο, με ό,τι αυτό σημαίνει σε επίπεδο αναζήτησης αιτιών και «θεραπευτικών» μέτρων.

Για κάθε μήνα, οι χώρες κατατάχθηκαν σε φθίνουσα σειρά με βάση τις τιμές του δείκτη. Οι χώρες με σειρά κατάταξης 1-13 (ομάδα 1-13) θεωρούνται αυτές με τις χειρότερες επιδόσεις και, για εποπτικούς λόγους, τα σχετικά στοιχεία παρουσιάζονται σκιασμένα στον Πίνακα 1. Οι χώρες με σειρά κατάταξης 14-26 και 27-39 θεωρούνται αυτές με μεσαίες και με τις καλύτερες επιδόσεις, αντίστοιχα (ελλείψει χώρου, τα σχετικά στοιχεία δεν παρουσιάζονται στο παρόν σημείωμα).

Από την εικόνα που σχηματίζουν τα σκιασμένα στοιχεία του Πίνακα συνάγεται το συμπέρασμα ότι από τον Μάρτιο έως και τον Ιούνιο 2020 η πανδημία έπληξε τη Σουηδία και την ομάδα της Δυτικής Ευρώπης (με την εξαίρεση της Γερμανίας και της Μάλτας), με παρουσία από 7 έως 10 χώρες, ανάλογα με τον μήνα, στην ομάδα 1-13. Από τον Ιούλιο έως και τον Δεκέμβριο 2020 στην ομάδα 1-13, πέρα από τη Μολδαβία, είχαν έντονη παρουσία 6 έως 8 βαλκανικές χώρες (καθόλου η χώρα μας), ανάλογα με τον μήνα. Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο 2021 η εικόνα στην ομάδα 1-13 είναι πιο συγκεχυμένη, και οι 4 ομάδες χωρών είχαν παρουσία με 2 έως 4 χώρες, ενώ τον Μάρτιο οι ομάδες της Βαλκανικής και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης πήραν τα πρωτεία με 5 παρουσίες, εκάστη.

Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η χώρα μας μέχρις στιγμής έχει 6 και 7 παρουσίες στην ομάδα 14-26 και 27-39, αντίστοιχα και καμία στην ομάδα 1-13, όπως και η Νορβηγία, η Φινλανδία και η Ισλανδία, οι μόνες από τις 39 χώρες. Γενικότερα, από τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης μόνο η Σουηδία, στην αρχή της πανδημίας, και, πρόσφατα, η Λιθουανία κατέγραψαν συχνά υψηλές τιμές του δείκτη.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι σε χώρες βαλκανικές, αλλά και άλλες του μεγέθους της χώρας μας, με τιμές του δείκτη παρόμοιες ή και χαμηλότερες από αυτές της χώρας μας, μετά από τον περασμένο Οκτώβριο ο δείκτης «απογειώθηκε», με αποτέλεσμα, μεταξύ των 39 χωρών, η Τσεχία και η Ουγγαρία να έχουν τις 2 υψηλότερες τιμές του δείκτη σε ετήσια βάση, ενώ οι Βουλγαρία, Σλοβενία, Κροατία και Πορτογαλία να έχουν τιμές μεταξύ των 15 υψηλότερων.

Κατακλείδα

Αναμφίβολα, η πανδημία του κορωνοϊού Covid-19 έχει πλήξει δεινώς σχεδόν το σύνολο του πλανήτη και περισσότερο την Ευρώπη. Μέχρι τη μετατροπή της σε μια «απλή» ασθένεια και την αντιμετώπισή της με εμβολιασμό, όπως τη γρίπη, δεν θα πρέπει να αγνοείται η σημαντική αύξηση της θνησιμότητας που μπορεί να προκαλέσει. Στους πρώτους μήνες της πανδημίας η χώρα μας αντέδρασε επιτυχώς συγκρατώντας τη θνησιμότητα από τον κορωνοϊό μεταξύ των χαμηλότερων επιπέδων στην Ευρώπη. Ηταν το δίμηνο Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 2020 που η χώρα μας κατέγραψε σημαντική αύξηση των θανάτων, χωρίς, όμως, αυτή να περιλαμβάνεται μεταξύ των χειρότερων επιδόσεων στην Ευρώπη, γιατί άλλες χώρες, κυρίως βαλκανικές, κατέγραψαν πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις της θνησιμότητας. Μετά από ένα χρόνο πανδημίας, στη χώρα μας η σχετική θνησιμότητα κυμαίνεται μεταξύ των 11 χαμηλότερων στην Ευρώπη, με μικρή τάση επιδείνωσης.

Θα πρέπει να επωφεληθούμε από την εμπειρία άλλων χωρών, τόσων γειτόνων μας της Βαλκανικής, όσο και άλλων του μεγέθους της χώρας μας (Ουγγαρία, Τσεχία και Πορτογαλία), των οποίων η «χαλάρωση» στην εφαρμογή περιοριστικών μέτρων επί 2-3 μήνες εκτίναξε τη μηνιαία θνησιμότητα από παρεμφερή, αν όχι χαμηλότερα επίπεδα, σε τριπλάσια και τετραπλάσια από αυτά της χώρας μας. Διατήρηση ή και αύξηση της σημερινής «χαλάρωσης» της κοινωνίας μας, ακόμη και σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας με τα γνωστά επικοινωνιακά ατοπήματα («ποδηλατάδες», γεύματα με συνωστισμό, υποστήριξη διαδηλώσεων κ.ά.) δεν μπορεί παρά να επιδεινώσει την κατάσταση. Αλλωστε, να κάνεις το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά και να περιμένεις διαφορετικά αποτελέσματα παραπέμπει σε παράνοια και όχι σε παρέμβαση του «Θεού της Ελλάδας» που δεν υπάρχει παρά μόνο στον χώρο του αθλητισμού.^[4]

Πηγές