Ως σκιά και προγενέστερη εικόνα της Ευχαριστίας, λογίζεται αναμφίβολα τo παλαιοδιαθηκικό Πασχάλιο. Δόθηκε στον Μωυσή ως εντολή, κατά τον 13ο αιώνα π.Χ. Έκαστος επικεφαλής οικογένειας, όφειλε να εφοδιαστεί με άρτιο αμνοερίφιο ενός έτους. Ο αμνός έπρεπε να αναλωθεί όλος μεμιάς (Έξοδος 12:3-7. Πρβλ. Κατά Ιωάννη 19:33-36). Επιπλέον δεν έπρεπε να σπάσει οστό από τον αμνό και εάν πάραυτα έμενε κάποιο υπόλοιπο, καίγονταν κατά την επομένη (Έξοδος 12:10). Την παραμονή, 14η του Νισάν, τα πρόβατα οδηγούνταν επί σφαγή και αφού αφαιρούνταν προς θυσία κάποια τμήματά τους, το υπόλοιπο παραδίνονταν για το πασχάλιο. Από το εσπέρας της παραμονής (Χαγκ Αματσότ – Εορτή των Αζύμων όπως και το Πάσχα λόγω της σφαγής των αμνών, βλ. Μακκαβαίων 14:12), απομακρύνονταν από το σπίτι ο χαμέτς (=ένζυμος άρτος). Ο ματσά (=άζυμος άρτος), εσθίονταν μόνο μετά την είσοδο του Πάσχα, το εσπέρας της 15η του Νισάν (Έξοδος 12:18). Στη ραββινική παράδοση, κυρίως έχει το στοιχείο της σωτηρίας, γιατί ως Πεσάχ (=πέρασμα) νοείται, συνήθως, η προσπέραση του εκτελεστή Άγγελου. Η απελευθέρωση του λαού, κανονικά είχε πνευματική και όχι εθνική έννοια. Μπορούσαν να συμμετέχουν και μη Ισραηλίτες αρκεί να ήταν «καθαροί» και περιτετμημένοι. Τρία ήταν τα κύρια προσφερόμενα είδη. Το πρώτο, ο άζυμος άρτος μοιράζονταν από τον πατριάρχη, ο οποίος ερμήνευε πως λόγω της φυγής οι γυναίκες δεν πρόλαβαν να ζυμώσουν. Κατά το μοίρασμα των χαζέρετ ή μαρόρ (=πικρών χόρτων), αντίστοιχα μνημόνευε τα πικρά χρόνια της δουλείας στην Αίγυπτο (Έξοδος 12:8). Κατά την πόση του οίνου, αναφέρονταν η θεία επαγγελία απελευθέρωσης και προστασίας του λαού (Έξοδος 6:6-7). Τα ποτήρια ήταν δεδομένα 4, ενώ υπάρχει έως σήμερα ενδοιασμός για την προσφορά ενός 5ου , αναφορά στην οδηγία προς την γη της επαγγελίας. Καλείται «το ποτήρι του προφήτη Ηλία». Φαίνεται πως έχει εσχατολογικό χαρακτήρα. Κράτος του Ισραήλ, πλέον, υπάρχει, Μεσσία δεν αναγνώρισαν ακόμα. Οπότε δεν την ταυτίζουν με την είσοδο στην Χαναάν. Ο Ηλίας στην ιουδαϊκή παράδοση είναι προάγγελος του Μεσσία. Ορθοδόξως η έλευσή του σχετίζεται με τα έσχατα (αποκάλυψη Ιωάννου 11:2-12).
Για να κατανοηθεί ο Μυστικός Δείπνος, κατά τον οποίο ο Χριστός παρέδωσε την Καινή Διαθήκη και το Μέγα Μυστήριο, είναι απαραίτητο να κατανοηθεί η τάξη / σέντερ της παλαιοδιαθηκικής πασχάλιας τράπεζας. Ας αρχίσουμε από το νιπτήρα. Τελούνταν από υπηρέτη ως προϋπόθεση πριν το πασχάλιο. Περιγράφεται στον Ιωάννη και συνιστά την πρώτη από τις 3 καινές ερμηνείες που εισήχθησαν με το ευχαριστιακό πασχάλιο. Ο καθαγιασμός των συνδαιτυμόνων και η διάθεση για ταπείνωση και υπηρεσίας προς τον πλησίοντα, αποτελούν προϋποθέσεις συμμετοχής (Κατά Ιωάννη 13:8 και 13:13-17). Ο Χριστός ως πατριάρχης της ουκ εξ αίματος οικογένειας, τέλεσε ο ίδιος τον νιπτήρα (αδιανόητο στο σέντερ): Αν και πρώτος έγινε εκούσια έσχατος υπηρέτης ως πρότυπο ενότητας. Νομίζουμε, ωστόσο, πως η ερμηνεία είναι διττή, εξαγόμενη από την προς τον Πέτρο απάντηση. Ο Μυστικός Δείπνος δεν είναι σέντερ αλλά το καινό Πασχάλιο. Μόνο ο Χριστός, μπορούσε να καθαγιάσει τους μαθητές (Κατά Ιωάννη 13:6-8). Μετά την Πεντηκοστή ο Παράκλητος εμάς. Ουδείς άξιος.
Ακολούθησε ο κυρίως δείπνος. Δεν μπορούσε να μοιράσει άζυμο άρτο πριν το εσπέρας της 15ης του Νισάν. Συνεπώς κατά τον Μυστικό Δείπνο της 14ης Νισάν, παρατέθηκε ένζυμος άρτος. Δεν μπορούσε αντίστοιχα να προσφερθεί αμνός, αφού αυτό προϋπέθετε τον ναϊκό καθαγιασμό, ο οποίος συντελέστηκε όταν ο Χριστός βίωνε το Πάθος. Η ερμηνεία του Μυστικού Δείπνου, παραδίδεται διάσπαρτη, στους συνοπτικούς (Μτ 26:17-29, Μρ. 14:12-25, Λκ 22:7-38), τον Ιωάννη (Ιω 13:1-30), αλλά και εν μέρει στον Παύλο (Α΄ Κορινθίους 11:23-26). Στον Λουκά απαντά η 2η καινή ερμηνεία. Αντί για τα ματσά, προσέφερε το ίδιο το σώμα του, παραδίδοντας σε ενεστώτα χρόνο την ανάμνησή Του (Λκ 22:19). Το μνημόσυνο δεν είναι μόνο σταυρικό και ιστορικό αλλά και εσχατολογικό. Αυτό συνάγεται από το ατελές των αζύμων και των τελουμένων της Παλαιάς (Προς Εβραίους 11:39-40), την πασχάλια μαρτυρία του Παύλου (Α΄ Κορινθίους 11:26), καθώς και τα λειτουργικά κείμενα των συστατικών λόγων της αναφοράς, τα οποία τονίζουν πως η Ευχαριστία δεν είναι μόνο ιστορική ανάμνηση του Σταυρού, αλλά μνημόσυνο της Δευτέρας Παρουσίας.
Αντί για τα χωρία με τις βιβλικές επαγγελίες, συνοδευτικά του εβραϊκού οίνου, ο Χριστός ανακαινίζει μια ακόμα ερμηνεία, την 3η, η οποία απαντά στον Ματθαίο (Μτ 26:29). Η σταυρική εκούσια θυσία του Χριστού, τίθεται ως επισφράγισμα – αντίλυτρο για τις αμαρτίες πολλών (Ιωάννης Χρυσόστομος, Υπόμνημα εις τον Άγιον Ματθαίον, PG 58, 739). Ο σκιώδης οίνος στην εικόνα του τίμιου αίματος κατά τον Λουκά και τον Παύλο, συνιστά αντίλυτρο, αλλά και επισφράγισμα της Καινής Διαθήκης. Οι συμφωνίες σφραγίζονταν με έγχυση οίνου στη γη. Παράλληλα δύναται να είναι και σύμβολο των λαϊκών κλημάτων, τα οποία ο Θεός – άμπελος περιφρουρεί (Ησαΐας 5:1-7). Εάν, βέβαια, ο Χριστός εννοεί, πως θα βιώσει στη Βασιλεία, τον σεσωσμένο λαό του Θεού – καλό καρπό της αμπέλου.
Γράφει ο Κόττης Κωνσταντίνος
