Έντονο προβληματισμό για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης εκφράζει το Συντονιστικό Όργανο Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων Ελλάδος, κάνοντας λόγο για μια «αντιφατική σχέση» ανάμεσα στην εξαγγελλόμενη αναβάθμιση των Κοινοτήτων και στην ουσιαστική, όπως υποστηρίζει, υποβάθμιση του ρόλου τους. Στο κείμενο παρέμβασης που υπογράφει η Κατερίνα Πηγατσιώτη, εκπρόσωπος των Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων Ελλάδος, τονίζεται ότι ο νέος Κώδικας παρουσιάζεται ως βήμα αποκέντρωσης, αλλά στην πράξη ενισχύει τον συγκεντρωτισμό και τον δημαρχοκεντρικό χαρακτήρα της αυτοδιοίκησης.
Σύμφωνα με το Συντονιστικό Όργανο, βασικό σημείο κριτικής αποτελεί το εκλογικό σύστημα, καθώς οι υποψηφιότητες των Προέδρων Κοινοτήτων παραμένουν συνδεδεμένες με παραταξιακά ψηφοδέλτια. Όπως επισημαίνεται, η ρύθμιση αυτή μετατρέπει τους υποψηφίους σε «ψηφοσυλλέκτες», ενισχύει την κομματικοποίηση σε τοπικό επίπεδο και δεν διασφαλίζει, κατά την άποψή τους, την καθαρή έκφραση της πλειοψηφίας των κατοίκων κάθε Κοινότητας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ηλεκτρονική ψηφοφορία. Το Συντονιστικό αναγνωρίζει ότι μπορεί να διευκολύνει εκλογείς που βρίσκονται μακριά από τον τόπο ψηφοφορίας, ωστόσο υποστηρίζει ότι η εξαίρεση ή ο περιορισμός εφαρμογής της στις μικρές κοινότητες δημιουργεί πολίτες «δύο ταχυτήτων». Στο ίδιο πλαίσιο, επικαλείται ζητήματα ισότητας, συμμετοχής στην κοινωνία της πληροφορίας, αποκεντρωτικής αυτοτέλειας και αναλογικότητας.
Κριτική ασκείται και στην πάγια προκαταβολή των Κοινοτήτων. Αν και χαρακτηρίζεται θετική η υποχρεωτική σύστασή της, σημειώνεται ότι η αξιοποίησή της παραμένει περιορισμένη, λόγω γραφειοκρατίας, αυστηρών δικαιολογητικών και ευθύνης που μεταφέρεται στους Προέδρους, οι οποίοι καλούνται να λειτουργήσουν ως υπόλογοι διαχειριστές χωρίς πάντα να διαθέτουν την ανάλογη διοικητική ή λογιστική υποστήριξη.
Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρίσκεται ο φόβος ότι οι Κοινότητες αποκτούν περισσότερες ευθύνες χωρίς αντίστοιχους πόρους και αποφασιστικές αρμοδιότητες. Όπως αναφέρεται, οι Πρόεδροι και τα Κοινοτικά Συμβούλια καλούνται να γνωμοδοτούν, να καταγράφουν ανάγκες και να ιεραρχούν μικρά έργα, όμως οι κρίσιμες αποφάσεις για χρηματοδοτήσεις, έργα, συντηρήσεις και προϋπολογισμούς παραμένουν στα χέρια της Δημοτικής Επιτροπής και του Δημοτικού Συμβουλίου.
Το Συντονιστικό στέκεται ακόμη στην κατάργηση της δυνατότητας απόσπασης αιρετών δημοσίων υπαλλήλων, υποστηρίζοντας ότι η ρύθμιση λειτουργεί αποτρεπτικά για τη συμμετοχή εργαζομένων στα κοινά. Παράλληλα, αν και θεωρεί θετική την αύξηση των εξόδων κίνησης και την αποζημίωση για συμμετοχή στα Δημοτικά Συμβούλια, σημειώνει ότι δεν αναγνωρίζονται τα χρόνια θητείας των Προέδρων ως συντάξιμα.
Στο κείμενο γίνεται λόγος και για την ανάγκη θεσμικής υπόστασης των Κοινοτήτων, με το Συντονιστικό να ζητά ουσιαστικότερη εκπροσώπησή τους, ενώ ασκεί κριτική και στη γενικότερη αποδυνάμωση της επαρχίας μέσα από την κατάργηση ή απομάκρυνση υπηρεσιών από τις Δημοτικές Ενότητες, όπως ΕΛΤΑ, ΕΦΚΑ, ΕΛΓΑ και άλλες δομές.
Καταλήγοντας, το Συντονιστικό Όργανο Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων Ελλάδος υποστηρίζει ότι ο νέος Κώδικας, αντί να ενισχύει την αποκέντρωση, οδηγεί σε συγκέντρωση εξουσιών, αποδυνάμωση της τοπικής ταυτότητας και υποβάθμιση της επαρχίας, κάνοντας λόγο για μια Τοπική Αυτοδιοίκηση που κινδυνεύει να γίνει «επιτυχημένη μικρογραφία του αθηνοκεντρισμού».
