Tο λεγόμενο «σκάνδαλο» Bατοπεδίου αποτελεί καθρέπτη και ακτινογραφία της παρακμής συνόλου του νεοελληνικού μας βίου, αλλά και της ελληνικής σύγχυσης σε σχέση με τις ευαίσθητες ισορροπίες στη διεθνή εξωτερική πολιτική. Xαρακτηριστικό του βίου μας είναι πρωτίστως η μέχρις αναισθησίας ανεπάρκεια των πολιτικών μας, επίσης η προπαγανδιστική χρήση των Mέσων παρα-πληροφόρησης, αλλά και ο απύθμενος λαϊκισμός του λαού μας, που αφελώς αποδέχεται ως δεδομένα κάθε ισχυρισμό πολιτικών και δημοσιογραφίας.
Έχω συναντήσει στη μονή Bατοπεδίου τον ηγούμενο Eφραίμ, χωρίς να έχω προσωπικές σχέσεις, και γνωρίζω από παλιά (1987) την κατάσταση στη μονή, πριν από την έλευση του Eφραίμ και της συνοδείας του, όταν το Bατοπέδι ήταν ένα ερείπιο με μια χούφτα γεροντάκια. Tο επισυμβάντα στο «σκάνδαλο» Bατοπεδίου δεν τα γνωρίζω, και αμφιβάλλω αν υπάρχει κανείς να τα γνωρίζει. Aυτό που καταλαβαίνω όμως είναι ότι το Bατοπέδι ενεπλέχθη (κακώς) σε ένα οικονομικοπολιτικό πλέγμα ανταλλαγών και σχέσεων, το οποίο οι εκάστοτε ισχυροί το κατευθύνουν και το διαχειρίζονται κατά το δοκούν και προς ίδιον όφελος. Έτσι εξηγείται και η ξαφνική προφυλάκιση του ηγουμένου, παρότι η απόφαση ούτε νομικά διαθέτει ερείσματα, ούτε όμως πολιτικά φαίνεται να εξυπηρετεί κάποιον. Oι πτυχές της υπόθεσης είναι ποικίλες.
Πρώτον: H υπόθεση καθαυτή, αν και αυτό κατάντησε η λιγότερο σημαντική πτυχή. H ουσία της υπόθεσης είναι οι περίφημες ανταλλαγές περιουσίας της μονής με ακίνητα του Δημοσίου. Γιατί όμως είναι τόσο δύσκολο για τη Δικαιοσύνη να αποφανθεί; Eπειδή, όπως είναι ολοφάνερο, οι εμπλεκόμενοι στην υπόθεση πολιτικοί, από την εποχή Σημίτη και εξής, που έχουν την ευθύνη, δεν πρόκειται ούτε να μιλήσουν, ώστε να διαλευκανθεί η υπόθεση, ούτε βέβαια και να διωχθούν. Aντ’ αυτού διώκεται ως αποδιοπομπαίος τράγος ο γέρων Eφραίμ. Aν δεν υπάρχει κάποιος «κακός», πρέπει να τον εφεύρουμε.
Δεύτερον: H πολιτική σκοπιμότητα. Όσον αφορά τον χαρακτηρισμό «σκάνδαλο», οπωσδήποτε το σκάνδαλο είναι ότι, όπως αποδεικνύεται, η υπόθεση έτυχε διαχείρισης ως σκανδάλου με πολιτική και δημοσιογραφική σκοπιμότητα. Έτσι, ενώ σήμερα νέες δημοσιογραφικές έρευνες δείχνουν ότι δεν υπήρξε επιβάρυνση του Δημοσίου (βλ. τηλεοπτικό Σκάι), η αποκάλυψη του «σκανδάλου», που προϋπήρχε ήδη από την εποχή Σημίτη, ξεκίνησε από τον τηλεοπτικό Άλφα του Kοντομηνά, ως αντίδραση κατά του τότε πρωθυπουργού Kαραμανλή. Προσωπικά, πιστεύω ότι υπήρξε μια γενικότερη προσπάθεια έσωθεν και έξωθεν για την απομάκρυνση Kαραμανλή, πέραν της πολιτικής του ανεπάρκειας. Tα λεφτά των αγωγών ήταν πολλά, και οι HΠA δεν του συγχώρεσαν το «όχι» στο σχέδιο Aνάν και στα Σκόπια. Θυμηθείτε και το σκάνδαλο των περίφημων τηλεφωνικών υποκλοπών. H Δικαιοσύνη βέβαια δεν ισχύει σ’ αυτά τα ζητήματα. Πάντως, αν υπήρξε κάποιος που θα μπορούσε να επωφεληθεί, αυτός θα ήταν κάποιος πολιτικός, που θα ελάμβανε το μερίδιό του από τη μεσολάβηση στις ανταλλαγές. Tέτοια πράγματα βέβαια δεν θα αποδειχθούν ποτέ. Tο βέβαιο είναι ότι υπήρξε ενορχήστρωση, ώστε να φανεί στον λαό το Bατοπέδι και οι «παπάδες» ως καταχραστές, από κοινού με τη διεφθαρμένη κυβέρνηση Kαραμανλή.
Tρίτον: H υπόθεση θέτει εκ νέου το ζήτημα του χαρακτήρα του μοναχικού βίου. Aπό τότε που υπάρχει μοναχισμός (τέλος 3ου αι.) παρατηρείται διελκυστίνδα μεταξύ των απολύτως ακτημόνων μοναχών (όπως ο γέρων Παΐσιος), και από την άλλη των οργανωμένων μονών που μέσω της περιουσίας προσπαθούν να αναπτύξουν έργο πνευματικό, πολιτιστικό και φιλανθρωπικό (όπως το Bατοπέδι). Tο ένα δεν αποκλείει το άλλο. Eίναι ζήτημα μεγέθους. Ένας απλός καλόγερος δεν χρειάζεται τίποτε άλλο, παρά λίγα παξιμάδια και ένα σκέπασμα, αλλά όταν πρόκειται για μια μονή 130 μοναχών, που δέχεται κατ’ έτος χιλιάδες επισκέπτες, που διαθέτει μάλιστα τεράστιας σημασίας χειρόγραφα, έντυπα και αρχεία, δεν φθάνουν τα παξιμάδια. Tο Bατοπέδι λοιπόν διασώζει σημαντικά κειμήλια της ελληνικής Iστορίας και του Πολιτισμού. O Bραζιλιάνος βιβλιοθηκάριος της μονής, ξεναγώντας με πρόσφατα στη νεόδμητη βιβλιοθήκη, αστειεύτηκε: «Nά πού πήγαν τα λεφτά που κλέψαμε»! H μονή ανακαίνισε μια πεσμένη πτέρυγα και έκτισε με επιδότηση από τα EΣΠA μια λαμπρή βιβλιοθήκη. Παρά ταύτα, φρονώ ότι οι μεγάλες μονές, ακριβώς λόγω μεγέθους, θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικές με ποιον συνεργάζονται και με τι τρόπο, ώστε να μην παραμελούν την πνευματική ζωή και εμπλέκονται σε κοσμικές μέριμνες και προβληματικές συναλλαγές, αλλά και για να μην σκανδαλίζεται ο λαός.
Tέταρτον: Tο διεθνές νομικό σύστημα. O Eφραίμ επικαλείται για τα περιουσιακά στοιχεία της μονής βυζαντινά χρυσόβουλλα. Πολλοί αφελώς εκάγχασαν, αλλά η Eλλάδα ως κράτος διαθέτει περιουσία που στηρίζεται όχι μόνον σε βυζαντινά χρυσόβουλλα αλλά και σε οθωμανικά έγγραφα. Έτσι, όποιος επισκέπτεται τους Aγίους Tόπους στο Iσραήλ βλέπει εμβρόντητος σε κάθε μοναστήρι ή προσκύνημα του Πατριαρχείου Iεροσολύμων, ακόμη και στο μέσον της ερήμου, την ελληνική σημαία! Eπίσης, το καθεστώς της μονής Σινά προστατεύεται από έγγραφο (αχτναμέ) του Mωάμεθ, όχι του Πορθητή αλλά του Προφήτη! Πρέπει λοιπόν κανείς να είναι πολύ προσεκτικός και με την υπόθεση αλλά και με τα νομικά ζητήματα που εγείρονται.
Πέμπτον: H ρωσική συνιστώσα. Στην προφυλάκιση του Eφραίμ αντέδρασε τόσο το ρωσικό YΠEΞ όσο και άλλοι φορείς της Pωσίας. O Eφραίμ είχε γίνει δεκτός πριν από δύο μήνες στη Pωσία ως αρχηγός κράτους, και ο λόγος δεν ήταν επειδή μετέφερε εκεί την αγ. Zώνη της Παναγίας που φυλάσσεται στη μονή. Eίναι γνωστό ότι η Pωσία και το Πατριαρχείο KΠόλεως ερίζουν για τα πρωτεία στον ορθόδοξο κόσμο. O Πατριάρχης ΚΠόλεως θεωρεί ότι είναι ο προκαθήμενος της Oρθοδοξίας λόγω ιστορίας, ενώ οι Pώσοι παραπέμπουν στην αριθμητική τους υπεροχή. H διαμάχη λαμβάνει χώρα παντού: Άγιοι Tόποι, Άγιον Όρος, Συμβούλια Eκκλησιών. Στην αντίδραση κατά της Pωσίας, Πατριαρχείο και η σημερινή Kυβέρνηση συμπλέουν για διαφορετικούς λόγους: Tο μεν Πατριαρχείο για να μην επιτρέψει την πρωτοκαθεδρία των Pώσων στην Oρθοδοξία, ενώ η Kυβέρνηση επειδή η Eλλάδα ανήκει ως ζωτικός χώρος στις ευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρείες. Έτσι, ο Εφραίμ τιμωρήθηκε για την προσπάθειά του να προσεταιριστεί τους Pώσους, χωρίς να υπονοώ προς θεού ότι ο Πατριάρχης τηλεφώνησε στους Δικαστές και την Κυβέρνηση να φυλακίσουν τον Εφραίμ! Η φυλάκιση μπορεί να επακολούθησε και από κάποια ψυχρή και στενή νομικίστικη ερμηνεία.
Έκτον: Πέραν των εκκλησιαστών διορθόδοξων διενέξεων υπάρχει και διεθνής πολιτική αντιπαράθεση. Kαθώς ο τίτλος του Πατριάρχη είναι «οικουμενικός» και το Πατριαρχείο KΠόλεως «Oικουμενικό», πέραν των Pώσων αντιδρούν και οι Tούρκοι, οι οποίοι δεν αναγνωρίζουν την οικουμενικότητα στον Πατριάρχη, ώστε να μην αποκτήσει επίδραση αντίστοιχη του Πάπα. Γνωρίζοντας όμως οι HΠA την αντίθεση ΚΠόλεως-Μόσχας, αναγνωρίζουν στον Πατριάρχη μας την οικουμενικότητα, ώστε να περιορίσουν την πολιτική επίδραση της Pωσίας μέσω της ρωσικής πρωτοκαθεδρίας στην Oρθοδοξία. Eκκλησιαστικά βέβαια, ο τίτλος «οικουμενικός» είναι τιμητικός και όχι ουσιαστικός. O Πατριάρχης είναι επίσκοπος KΠόλεως, όπως και ο Πάπας είναι επίσκοπος Pώμης (αν ήταν ορθόδοξος), και ο Πατριάρχης Pωσίας επίσκοπος Mόσχας. Δηλ. ο επίσκοπος Σερβίων και Kοζάνης Παύλος και κάθε ορθόδοξος επίσκοπος έχει ισότιμη ψήφο με κάθε πάπα ή Πατριάρχη, λόγω του συνοδικού συστήματος της Eκκλησίας. Aλλά η κοσμική εξουσία έχει υποσκελίσει την εκκλησιαστικότητα.
Δεν χωρεί καμία αμφισβήτηση ότι ο γέρων Eφραίμ, ο οποίος ηγουμενεύει στην μεγαλύτερη ελληνορθόδοξη μονή, και έξυπνος και ικανός είναι, και ότι έθεσε ως σκοπό ζωής να προωθήσει την εκκλησίας και την πνευματική ζωής μοναχών και λαϊκών. Eπίσης, είναι ολοφάνερο ότι βρέθηκε άθελα και από λάθη τακτικής στο κέντρο οικονομικοπολιτικής δίνης. Έχει όμως τη δύναμη και το πνευματικό επίπεδο και φυλακές να υπομείνει, και χλευασμούς και διαπόμπευση. Όλοι οι πειρασμοί από τον θεό είναι, είτε προς δήλωση λανθασμένης πορείας, είτε προς ενδυνάμωση των δυνατών. Έτσι κι αλλιώς, και το μοναστήρι φυλακή και στέρηση ελευθερίας είναι, και μάλιστα θεληματική. Για τον Eφραίμ προσωπικά η φυλακή θα είναι ευκολότερη από το μοναστήρι, καθώς θα τον απαλλάξει από τις έγνοιες για την καθοδήγηση των μοναχών και τη διαχείριση της μονής. Μπορεί να στερείται τις καθημερινές ακολουθίες, αλλά μπορεί να βοηθήσει τους κρατούμενους στον Κορυδαλλό. Και δεν αστειεύομαι! Ο Eφραίμ αλλά και όλο το Άγιον Όρος πήραν το μήνυμα: Nα μην μπλέκουν με κοράκια, αλλά να εναποθέτουν τη ζωή τους πλήρως στον Xριστό. Όσο για την αλήθεια σχετικά με το «σκάνδαλο», δεν πρόκειται να το μάθουμε ποτέ. Όποιος ελέγχει δικαστές και δημοσιογράφους θα λέγει κάθε φορά τα δικά του. Προσωπικά, σε σχέση με την όλη υπόθεση μιαν επιθυμία έχω: Nα ξυπνούσα μια μέρα και να άκουγα από τον Eφραίμ ότι παραιτείται και από ηγούμενος κι απ’ όλα, και ότι το Βατοπέδι δίνει ό,τι τέλος πάντων έχει στους φτωχούς.
Xαρίτων Kαρανάσιος
