Στις σημαντικές συναντήσεις ηγετών τίποτα δεν είναι τυχαίο. Ή τουλάχιστον δεν πρέπει να είναι. Ιδίως οι διατυπώσεις και οι εννοιολογικές επιλογές. Γνωρίζοντας τα ανωτέρω, η συνάντηση μεταξύ του Έλληνα Πρωθυπουργού και του Τούρκου Προέδρου ίσως σηματοδοτεί περισσότερα από όσα διαβάσαμε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ας προσπαθήσουμε να «αποκρυπτογραφήσουμε» τις επίσημες δηλώσεις.
Πράγματι, εάν η συνάντηση δεν διαρκούσε 1,5 ώρα και εάν δεν ακολουθούσαν οι δηλώσεις τους, θα τη χαρακτηρίζαμε τυπική έως «εθιμοτυπική». Άλλωστε, το παραλλήλως διεξαχθέν «6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας» (με την ελληνική αντιπροσωπεία να αποτελείται από 10 υπουργούς) ουδέν ουσιαστικό προσέφερε πέραν μιας συμφωνίας για τις βίζες των Τούρκων πολιτών που επισκέπτονται τα Ελληνικά νησιά και μερικές «κοινές δηλώσεις» – ευχολόγια.
Τι ειπώθηκε επί 1,5 ώρα; Σίγουρα ο χρόνος της συνάντησης δίνει τροφή για σκέψεις. Οι δηλώσεις αμφοτέρων, όμως, ίσως είναι σαφέστερες. Για πρώτη φορά είδαμε τον Τούρκο Πρόεδρο να δίνει έμφαση για μια λύση των Ελληνοτουρκικών διαφορών στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου και τον Έλληνα Πρωθυπουργό να αναφέρει ως επιλογή την κοινή προσφυγή σε ένα «διεθνές δικαιοδοτικό όργανο». Την ώρα που έκανε τη συγκεκριμένη αναφορά διάβαζε το κείμενο. Συνεπώς, δεν μπορεί να πρόκειται περί λάθους. Και στη νομική επιστήμη, οι λέξεις έχουν τη σημασία τους. Άλλο πράγμα είναι ένα «διεθνές δικαιοδοτικό όργανο» και άλλο το «Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης». Δεν πρόκειται για ταυτολογία και καταδεικνύει μια μεταστροφή της Ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, για πρώτη φορά, τα τελευταία 50 χρόνια!
Ποιο θα μπορούσε να είναι ένα τέτοιο «όργανο» και γιατί να μην προσφύγουμε στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης; Πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν και ίσως είναι χρήσιμο η κυβέρνηση να ενημερώσει αρμοδίως κόμματα και κοινή γνώμη για τη συγκεκριμένη επιλογή. Κατά τη γνώμη μας αποτελεί μια συμβιβαστική διαδικαστική λύση, καθώς η Τουρκία όλα αυτά τα χρόνια απέφευγε το Διεθνές Δικαστήριο. Το εάν θα είναι επωφελέστερη ή όχι για Ελληνικά συμφέροντα πρέπει να συζητηθεί τώρα, πριν δημιουργηθούν τετελεσμένα.
Ποιο θα μπορούσε να είναι αυτό το «όργανο» που υπονόησε ο Έλληνας Πρωθυπουργός; Οι διεθνείς διαφορές μπορούν να επιλυθούν με πολλούς τρόπους. Με μεσολάβηση (mediation), Διαιτησία (Arbitration) και προσφυγή σε Διεθνές Δικαστήριο. Τέτοιο είναι και το Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας στο Αμβούργο (ITLOS). Μάλλον, όμως, δεν έχουν αυτό στο μυαλό τους οι δύο ηγέτες, καθώς η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Θα μπορούσε, όμως, να είναι το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο (PCA), το οποίο παρά τον τίτλο του δεν είναι Δικαστήριο, αλλά διαιτητικό όργανο. Επίσης, θα μπορούσε να είναι η προσφυγή σε μια ad hoc Διεθνή Διαιτησία (είτε βάσει της UNCLOS είτε όχι). Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσαν να τεθούν ζητήματα ερμηνείας διεθνών συνθηκών και επίλυσης θαλάσσιων διαφορών (ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα). Το δεύτερο αποτελεί ζητούμενο για εμάς, το πρώτο εγκυμονεί κινδύνους.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι συζήτηση 1,5 ώρας δεν οδήγησε σε εσφαλμένη διατύπωση (τη στιγμή μάλιστα που διαβάζονταν ένα κείμενο με προσεγμένο «wording»). Καλό είναι να αρχίσουμε να πληροφορούμαστε για τις πιθανές επιλογές γιατί δίχως τη σύμφωνη γνώμη της κοινής γνώμης κανένα «όργανο» δεν μπορεί να επιλύσει διαφορές. Και σε κάθε περίπτωση ελπίζουμε ως τέτοιο «όργανο» να μην επιλεγεί κάποιο «Συμβούλιο για την Ειρήνη», στην εποχή Τράμπ…
